UtshovChapter 93
93.1
संजय उवाच
ततो दुर्योधनो राजा शकुनिश्चापि सौबलः
दुःशासनश्च पुत्रस्ते सूतपुत्रश्च दुर्जयः
Sanjaya uvacha
Tato duryodhano raja shakunishchapi saubalah
Duhshasanashcha putraste sutaputrashcha durjayah
93.2
समागम्य महाराज मन्त्रं चक्रूर्विवक्षितम्
कथं पाण्डुसुता युद्धे जेतव्याः सगणा इति
Samagamya maharaja mantram chakrurvivakshitam
Katham pandusuta yuddhe jetavyah sagana iti
93.3
ततो दुर्योधनो राजा सर्वांस्तानाह मन्त्रिणः
सूतपुत्रं समाभाष्य सौबलं च महाबलम्
Tato duryodhano raja sarvanstanaha mantrinah
Sutaputram samabhashya saubalam cha mahabalam
93.4
द्रोणो भीष्मः कृपः शल्यः सौमदत्तिश्च संयुगे
न पार्थान्प्रतिबाधन्ते न जाने तत्र कारणम्
Drono bhishmah kripah shalyah saumadattishcha sanyuge
Na parthanpratibadhante na jane tatra karanam
93.5
अवध्यमानास्ते चापि क्षपयन्ति बलं मम
सोऽस्मि क्षीणबलः कर्ण क्षीणशस्त्रश्च संयुगे
Avadhyamanaste chapi kshapayanti balam mama
Sosmi kshinabalah karna kshinashastrashcha sanyuge
93.6
निकृतः पाण्डवैः शूरैरवध्यैर्दैवतैरपि
सोऽहं संशयमापन्नः प्रकरिष्ये कथं रणम्
Nikritah pandavaih shurairavadhyairdaivatairapi
Soham sanshayamapannah prakarishye katham ranam
93.7
तमब्रवीन्महाराज सूतपुत्रो नराधिपम्
मा शुचो भरतश्रेष्ठ प्रकरिष्ये प्रियं तव
Tamabravinmaharaja sutaputro naradhipam
Ma shucho bharatashreshtha prakarishye priyam tava
93.8
भीष्मः शांतनवस्तूर्णमपयातु महारणात्
निवृत्ते युधि गाङ्गेये न्यस्तशस्त्रे च भारत
Bhishmah shantanavasturnamapayatu maharanat
Nivritte yudhi gangeye nyastashastre cha bharata
93.9
अहं पार्थान्हनिष्यामि सहितान्सर्वसोमकैः
पश्यतो युधि भीष्मस्य शपे सत्येन ते नृप
Aham parthanhanishyami sahitansarvasomakaih
Pashyato yudhi bhishmasya shape satyena te nripa
93.10
पाण्डवेषु दयां राजन्सदा भीष्मः करोति वै
अशक्तश्च रणे भीष्मो जेतुमेतान्महारथान्
Pandaveshu dayam rajansada bhishmah karoti vai
Ashaktashcha rane bhishmo jetumetanmaharathan
93.11
अभिमानी रणे भीष्मो नित्यं चापि रणप्रियः
स कथं पाण्डवान्युद्धे जेष्यते तात संगतान्
Abhimani rane bhishmo nityam chapi ranapriyah
Sa katham pandavanyuddhe jeshyate tata sangatan
93.12
स त्वं शीघ्रमितो गत्वा भीष्मस्य शिबिरं प्रति
अनुमान्य रणे भीष्मं शस्त्रं न्यासय भारत
Sa tvam shighramito gatva bhishmasya shibiram prati
Anumanya rane bhishmam shastram nyasaya bharata
93.13
न्यस्तशस्त्रे ततो भीष्मे निहतान्पश्य पाण्डवान्
मयैकेन रणे राजन्ससुहृद्गणबान्धवान्
Nyastashastre tato bhishme nihatanpashya pandavan
Mayaikena rane rajansasuhridganabandhavan
93.14
एवमुक्तस्तु कर्णेन पुत्रो दुर्योधनस्तव
अब्रवीद्भ्रातरं तत्र दुःशासनमिदं वचः
Evamuktastu karnena putro duryodhanastava
Abravidbhrataram tatra duhshasanamidam vachah
93.15
अनुयात्रं यथा सज्जं सर्वं भवति सर्वतः
दुःशासन तथा क्षिप्रं सर्वमेवोपपादय
Anuyatram yatha sajjam sarvam bhavati sarvatah
Duhshasana tatha kshipram sarvamevopapadaya
93.16
एवमुक्त्वा ततो राजन्कर्णमाह जनेश्वरः
अनुमान्य रणे भीष्ममितोऽहं द्विपदां वरम्
Evamuktva tato rajankarnamaha janeshvarah
Anumanya rane bhishmamitoham dvipadam varam
93.17
आगमिष्ये ततः क्षिप्रं त्वत्सकाशमरिंदम
ततस्त्वं पुरुषव्याघ्र प्रकरिष्यसि संयुगम्
Agamishye tatah kshipram tvatsakashamarindama
Tatastvam purushavyaghra prakarishyasi sanyugam
93.18
निष्पपात ततस्तूर्णं पुत्रस्तव विशां पते
सहितो भ्रातृभिः सर्वैर्देवैरिव शतक्रतुः
Nishpapata tatasturnam putrastava visham pate
Sahito bhratribhih sarvairdevairiva shatakratuh
93.19
ततस्तं नृपशार्दूलं शार्दूलसमविक्रमम्
आरोहयद्धयं तूर्णं भ्राता दुःशासनस्तदा
Tatastam nripashardulam shardulasamavikramam
Arohayaddhayam turnam bhrata duhshasanastada
93.20
अङ्गदी बद्धमुकुटो हस्ताभरणवान्नृपः
धार्तराष्ट्रो महाराज विबभौ स महेन्द्रवत्
Angadi baddhamukuto hastabharanavannripah
Dhartarashtro maharaja vibabhau sa mahendravat
93.21
भाण्डीपुष्पनिकाशेन तपनीयनिभेन च
अनुलिप्तः परार्ध्येन चन्दनेन सुगन्धिना
Bhandipushpanikashena tapaniyanibhena cha
Anuliptah parardhyena chandanena sugandhina
93.22
अरजोम्बरसंवीतः सिंहखेलगतिर्नृपः
शुशुभे विमलार्चिष्मञ्शरदीव दिवाकरः
Arajombarasanvitah sinhakhelagatirnripah
Shushubhe vimalarchishmansharadiva divakarah
93.23
तं प्रयान्तं नरव्याघ्रं भीष्मस्य शिबिरं प्रति
अनुजग्मुर्महेष्वासाः सर्वलोकस्य धन्विनः
भ्रातरश्च महेष्वासास्त्रिदशा इव वासवम्
Tam prayantam naravyaghram bhishmasya shibiram prati
Anujagmurmaheshvasah sarvalokasya dhanvinah
Bhratarashcha maheshvasastridasha iva vasavam
93.24
हयानन्ये समारुह्य गजानन्ये च भारत
रथैरन्ये नरश्रेष्ठाः परिवव्रुः समन्ततः
Hayananye samaruhya gajananye cha bharata
Rathairanye narashreshthah parivavruh samantatah
93.25
आत्तशस्त्राश्च सुहृदो रक्षणार्थं महीपतेः
प्रादुर्बभूवुः सहिताः शक्रस्येवामरा दिवि
Attashastrashcha suhrido rakshanartham mahipateh
Pradurbabhuvuh sahitah shakrasyevamara divi
93.26
संपूज्यमानः कुरुभिः कौरवाणां महारथः
प्रययौ सदनं राजन्गाङ्गेयस्य यशस्विनः
अन्वीयमानः सहितैः सोदरैः सर्वतो नृपः
Sampujyamanah kurubhih kauravanam maharathah
Prayayau sadanam rajangangeyasya yashasvinah
Anviyamanah sahitaih sodaraih sarvato nripah
93.27
दक्षिणं दक्षिणः काले संभृत्य स्वभुजं तदा
हस्तिहस्तोपमं शैक्षं सर्वशत्रुनिबर्हणम्
Dakshinam dakshinah kale sambhritya svabhujam tada
Hastihastopamam shaiksham sarvashatrunibarhanam
93.28
प्रगृह्णन्नञ्जलीन्नॄणामुद्यतान्सर्वतोदिशम्
शुश्राव मधुरा वाचो नानादेशनिवासिनाम्
Pragrihnannanjalinnrinamudyatansarvatodisham
Shushrava madhura vacho nanadeshanivasinam
93.29
संस्तूयमानः सूतैश्च मागधैश्च महायशाः
पूजयानश्च तान्सर्वान्सर्वलोकेश्वरेश्वरः
Sanstuyamanah sutaishcha magadhaishcha mahayashah
Pujayanashcha tansarvansarvalokeshvareshvarah
93.30
प्रदीपैः काञ्चनैस्तत्र गन्धतैलावसेचनैः
परिवव्रुर्महात्मानं प्रज्वलद्भिः समन्ततः
Pradipaih kanchanaistatra gandhatailavasechanaih
Parivavrurmahatmanam prajvaladbhih samantatah
93.31
स तैः परिवृतो राजा प्रदीपैः काञ्चनैः शुभैः
शुशुभे चन्द्रमा युक्तो दीप्तैरिव महाग्रहैः
Sa taih parivrito raja pradipaih kanchanaih shubhaih
Shushubhe chandrama yukto diptairiva mahagrahaih
93.32
कञ्चुकोष्णीषिणस्तत्र वेत्रझर्झरपाणयः
प्रोत्सारयन्तः शनकैस्तं जनं सर्वतोदिशम्
Kanchukoshnishinastatra vetrajharjharapanayah
Protsarayantah shanakaistam janam sarvatodisham
93.33
संप्राप्य तु ततो राजा भीष्मस्य सदनं शुभम्
अवतीर्य हयाच्चापि भीष्मं प्राप्य जनेश्वरः
Samprapya tu tato raja bhishmasya sadanam shubham
Avatirya hayachchapi bhishmam prapya janeshvarah
93.34
अभिवाद्य ततो भीष्मं निषण्णः परमासने
काञ्चने सर्वतोभद्रे स्पर्ध्यास्तरणसंवृते
उवाच प्राञ्जलिर्भीष्मं बाष्पकण्ठोऽश्रुलोचनः
Abhivadya tato bhishmam nishannah paramasane
Kanchane sarvatobhadre spardhyastaranasanvrite
Uvacha pranjalirbhishmam bashpakanthoshrulochanah
93.35
त्वां वयं समुपाश्रित्य संयुगे शत्रुसूदन
उत्सहेम रणे जेतुं सेन्द्रानपि सुरासुरान्
Tvam vayam samupashritya sanyuge shatrusudana
Utsahema rane jetum sendranapi surasuran
93.36
किमु पाण्डुसुतान्वीरान्ससुहृद्गणबान्धवान्
तस्मादर्हसि गाङ्गेय कृपां कर्तुं मयि प्रभो
जहि पाण्डुसुतान्वीरान्महेन्द्र इव दानवान्
Kimu pandusutanviransasuhridganabandhavan
Tasmadarhasi gangeya kripam kartum mayi prabho
Jahi pandusutanviranmahendra iva danavan
93.37
पूर्वमुक्तं महाबाहो निहनिष्यामि सोमकान्
पाञ्चालान्पाण्डवैः सार्धं करूषांश्चेति भारत
Purvamuktam mahabaho nihanishyami somakan
Panchalanpandavaih sardham karushanshcheti bharata
93.38
तद्वचः सत्यमेवास्तु जहि पार्थान्समागतान्
सोमकांश्च महेष्वासान्सत्यवाग्भव भारत
Tadvachah satyamevastu jahi parthansamagatan
Somakanshcha maheshvasansatyavagbhava bharata
93.39
दयया यदि वा राजन्द्वेष्यभावान्मम प्रभो
मन्दभाग्यतया वापि मम रक्षसि पाण्डवान्
Dayaya yadi va rajandveshyabhavanmama prabho
Mandabhagyataya vapi mama rakshasi pandavan
93.40
अनुजानीहि समरे कर्णमाहवशोभिनम्
स जेष्यति रणे पार्थान्ससुहृद्गणबान्धवान्
Anujanihi samare karnamahavashobhinam
Sa jeshyati rane parthansasuhridganabandhavan
93.41
एतावदुक्त्वा नृपतिः पुत्रो दुर्योधनस्तव
नोवाच वचनं किंचिद्भीष्मं भीमपराक्रमम्
Etavaduktva nripatih putro duryodhanastava
Novacha vachanam kinchidbhishmam bhimaparakramam