UtshovChapter 87
87.1
धृतराष्ट्र उवाच
इरावन्तं तु निहतं दृष्ट्वा पार्था महारथाः
संग्रामे किमकुर्वन्त तन्ममाचक्ष्व संजय
Dhritarashtra uvacha
Iravantam tu nihatam drishtva partha maharathah
Sangrame kimakurvanta tanmamachakshva sanjaya
87.2
संजय उवाच
इरावन्तं तु निहतं संग्रामे वीक्ष्य राक्षसः
व्यनदत्सुमहानादं भैमसेनिर्घटोत्कचः
Sanjaya uvacha
Iravantam tu nihatam sangrame vikshya rakshasah
Vyanadatsumahanadam bhaimasenirghatotkachah
87.3
नदतस्तस्य शब्देन पृथिवी सागराम्बरा
सपर्वतवना राजंश्चचाल सुभृशं तदा
अन्तरिक्षं दिशश्चैव सर्वाश्च प्रदिशस्तथा
Nadatastasya shabdena prithivi sagarambara
Saparvatavana rajanshchachala subhrisham tada
Antariksham dishashchaiva sarvashcha pradishastatha
87.4
तं श्रुत्वा सुमहानादं तव सैन्यस्य भारत
ऊरुस्तम्भः समभवद्वेपथुः स्वेद एव च
Tam shrutva sumahanadam tava sainyasya bharata
Urustambhah samabhavadvepathuh sveda eva cha
87.5
सर्व एव च राजेन्द्र तावका दीनचेतसः
सर्पवत्समवेष्टन्त सिंहभीता गजा इव
Sarva eva cha rajendra tavaka dinachetasah
Sarpavatsamaveshtanta sinhabhita gaja iva
87.6
निनदत्सुमहानादं निर्घातमिव राक्षसः
ज्वलितं शूलमुद्यम्य रूपं कृत्वा विभीषणम्
Ninadatsumahanadam nirghatamiva rakshasah
Jvalitam shulamudyamya rupam kritva vibhishanam
87.7
नानाप्रहरणैर्घोरैर्वृतो राक्षसपुंगवैः
आजगाम सुसंक्रुद्धः कालान्तकयमोपमः
Nanapraharanairghorairvrito rakshasapungavaih
Ajagama susankruddhah kalantakayamopamah
87.8
तमापतन्तं संप्रेक्ष्य संक्रुद्धं भीमदर्शनम्
स्वबलं च भयात्तस्य प्रायशो विमुखीकृतम्
Tamapatantam samprekshya sankruddham bhimadarshanam
Svabalam cha bhayattasya prayasho vimukhikritam
87.9
ततो दुर्योधनो राजा घटोत्कचमुपाद्रवत्
प्रगृह्य विपुलं चापं सिंहवद्विनदन्मुहुः
Tato duryodhano raja ghatotkachamupadravat
Pragrihya vipulam chapam sinhavadvinadanmuhuh
87.10
पृष्ठतोऽनुययौ चैनं स्रवद्भिः पर्वतोपमैः
कुञ्जरैर्दशसाहस्रैर्वङ्गानामधिपः स्वयम्
Prishthatonuyayau chainam sravadbhih parvatopamaih
Kunjarairdashasahasrairvanganamadhipah svayam
87.11
तमापतन्तं संप्रेक्ष्य गजानीकेन संवृतम्
पुत्रं तव महाराज चुकोप स निशाचरः
Tamapatantam samprekshya gajanikena sanvritam
Putram tava maharaja chukopa sa nishacharah
87.12
ततः प्रववृते युद्धं तुमुलं लोमहर्षणम्
राक्षसानां च राजेन्द्र दुर्योधनबलस्य च
Tatah pravavrite yuddham tumulam lomaharshanam
Rakshasanam cha rajendra duryodhanabalasya cha
87.13
गजानीकं च संप्रेक्ष्य मेघवृन्दमिवोद्यतम्
अभ्यधावन्त संक्रुद्धा राक्षसाः शस्त्रपाणयः
Gajanikam cha samprekshya meghavrindamivodyatam
Abhyadhavanta sankruddha rakshasah shastrapanayah
87.14
नदन्तो विविधान्नादान्मेघा इव सविद्युतः
शरशक्त्यृष्टिनाराचैर्निघ्नन्तो गजयोधिनः
Nadanto vividhannadanmegha iva savidyutah
Sharashaktyrishtinarachairnighnanto gajayodhinah
87.15
भिण्डिपालैस्तथा शूलैर्मुद्गरैः सपरश्वधैः
पर्वताग्रैश्च वृक्षैश्च निजघ्नुस्ते महागजान्
Bhindipalaistatha shulairmudgaraih saparashvadhaih
Parvatagraishcha vrikshaishcha nijaghnuste mahagajan
87.16
भिन्नकुम्भान्विरुधिरान्भिन्नगात्रांश्च वारणान्
अपश्याम महाराज वध्यमानान्निशाचरैः
Bhinnakumbhanvirudhiranbhinnagatranshcha varanan
Apashyama maharaja vadhyamanannishacharaih
87.17
तेषु प्रक्षीयमाणेषु भग्नेषु गजयोधिषु
दुर्योधनो महाराज राक्षसान्समुपाद्रवत्
Teshu prakshiyamaneshu bhagneshu gajayodhishu
Duryodhano maharaja rakshasansamupadravat
87.18
अमर्षवशमापन्नस्त्यक्त्वा जीवितमात्मनः
मुमोच निशितान्बाणान्राक्षसेषु महाबलः
Amarshavashamapannastyaktva jivitamatmanah
Mumocha nishitanbananrakshaseshu mahabalah
87.19
जघान च महेष्वासः प्रधानांस्तत्र राक्षसान्
संक्रुद्धो भरतश्रेष्ठ पुत्रो दुर्योधनस्तव
Jaghana cha maheshvasah pradhananstatra rakshasan
Sankruddho bharatashreshtha putro duryodhanastava
87.20
वेगवन्तं महारौद्रं विद्युज्जिह्वं प्रमाथिनम्
शरैश्चतुर्भिश्चतुरो निजघान महारथः
Vegavantam maharaudram vidyujjihvam pramathinam
Sharaishchaturbhishchaturo nijaghana maharathah
87.21
ततः पुनरमेयात्मा शरवर्षं दुरासदम्
मुमोच भरतश्रेष्ठ निशाचरबलं प्रति
Tatah punarameyatma sharavarsham durasadam
Mumocha bharatashreshtha nishacharabalam prati
87.22
तत्तु दृष्ट्वा महत्कर्म पुत्रस्य तव मारिष
क्रोधेनाभिप्रजज्वाल भैमसेनिर्महाबलः
Tattu drishtva mahatkarma putrasya tava marisha
Krodhenabhiprajajvala bhaimasenirmahabalah
87.23
विस्फार्य च महच्चापमिन्द्राशनिसमस्वनम्
अभिदुद्राव वेगेन दुर्योधनमरिंदमम्
Vispharya cha mahachchapamindrashanisamasvanam
Abhidudrava vegena duryodhanamarindamam
87.24
तमापतन्तमुद्वीक्ष्य कालसृष्टमिवान्तकम्
न विव्यथे महाराज पुत्रो दुर्योधनस्तव
Tamapatantamudvikshya kalasrishtamivantakam
Na vivyathe maharaja putro duryodhanastava
87.25
अथैनमब्रवीत्क्रुद्धः क्रूरः संरक्तलोचनः
ये त्वया सुनृशंसेन दीर्घकालं प्रवासिताः
यच्च ते पाण्डवा राजंश्छलद्यूते पराजिताः
Athainamabravitkruddhah krurah sanraktalochanah
Ye tvaya sunrishansena dirghakalam pravasitah
Yachcha te pandava rajanshchhaladyute parajitah
87.26
यच्चैव द्रौपदी कृष्णा एकवस्त्रा रजस्वला
सभामानीय दुर्बुद्धे बहुधा क्लेशिता त्वया
Yachchaiva draupadi krishna ekavastra rajasvala
Sabhamaniya durbuddhe bahudha kleshita tvaya
87.27
तव च प्रियकामेन आश्रमस्था दुरात्मना
सैन्धवेन परिक्लिष्टा परिभूय पितॄन्मम
Tava cha priyakamena ashramastha duratmana
Saindhavena pariklishta paribhuya pitrinmama
87.28
एतेषामवमानानामन्येषां च कुलाधम
अन्तमद्य गमिष्यामि यदि नोत्सृजसे रणम्
Eteshamavamananamanyesham cha kuladhama
Antamadya gamishyami yadi notsrijase ranam
87.29
एवमुक्त्वा तु हैडिम्बो महद्विस्फार्य कार्मुकम्
संदश्य दशनैरोष्ठं सृक्किणी परिसंलिहन्
Evamuktva tu haidimbo mahadvispharya karmukam
Sandashya dashanairoshtham srikkini parisanlihan
87.30
शरवर्षेण महता दुर्योधनमवाकिरत्
पर्वतं वारिधाराभिः प्रावृषीव बलाहकः
Sharavarshena mahata duryodhanamavakirat
Parvatam varidharabhih pravrishiva balahakah