UtshovChapter 68
68.1
संजय उवाच
शिखण्डी सह मत्स्येन विराटेन विशां पते
भीष्ममाशु महेष्वासमाससाद सुदुर्जयम्
Sanjaya uvacha
Shikhandi saha matsyena viratena visham pate
Bhishmamashu maheshvasamasasada sudurjayam
68.2
द्रोणं कृपं विकर्णं च महेष्वासान्महाबलान्
राज्ञश्चान्यान्रणे शूरान्बहूनार्छद्धनंजयः
Dronam kripam vikarnam cha maheshvasanmahabalan
Ragyashchanyanrane shuranbahunarchhaddhananjayah
68.3
सैन्धवं च महेष्वासं सामात्यं सह बन्धुभिः
प्राच्यांश्च दाक्षिणात्यांश्च भूमिपान्भूमिपर्षभ
Saindhavam cha maheshvasam samatyam saha bandhubhih
Prachyanshcha dakshinatyanshcha bhumipanbhumiparshabha
68.4
पुत्रं च ते महेष्वासं दुर्योधनममर्षणम्
दुःसहं चैव समरे भीमसेनोऽभ्यवर्तत
Putram cha te maheshvasam duryodhanamamarshanam
Duhsaham chaiva samare bhimasenobhyavartata
68.5
सहदेवस्तु शकुनिमुलूकं च महारथम्
पितापुत्रौ महेष्वासावभ्यवर्तत दुर्जयौ
Sahadevastu shakunimulukam cha maharatham
Pitaputrau maheshvasavabhyavartata durjayau
68.6
युधिष्ठिरो महाराज गजानीकं महारथः
समवर्तत संग्रामे पुत्रेण निकृतस्तव
Yudhishthiro maharaja gajanikam maharathah
Samavartata sangrame putrena nikritastava
68.7
माद्रीपुत्रस्तु नकुलः शूरः संक्रन्दनो युधि
त्रिगर्तानां रथोदारैः समसज्जत पाण्डवः
Madriputrastu nakulah shurah sankrandano yudhi
Trigartanam rathodaraih samasajjata pandavah
68.8
अभ्यवर्तन्त दुर्धर्षाः समरे शाल्वकेकयान्
सात्यकिश्चेकितानश्च सौभद्रश्च महारथः
Abhyavartanta durdharshah samare shalvakekayan
Satyakishchekitanashcha saubhadrashcha maharathah
68.9
धृष्टकेतुश्च समरे राक्षसश्च घटोत्कचः
पुत्राणां ते रथानीकं प्रत्युद्याताः सुदुर्जयाः
Dhrishtaketushcha samare rakshasashcha ghatotkachah
Putranam te rathanikam pratyudyatah sudurjayah
68.10
सेनापतिरमेयात्मा धृष्टद्युम्नो महाबलः
द्रोणेन समरे राजन्समियायेन्द्रकर्मणा
Senapatirameyatma dhrishtadyumno mahabalah
Dronena samare rajansamiyayendrakarmana
68.11
एवमेते महेष्वासास्तावकाः पाण्डवैः सह
समेत्य समरे शूराः संप्रहारं प्रचक्रिरे
Evamete maheshvasastavakah pandavaih saha
Sametya samare shurah sampraharam prachakrire
68.12
मध्यंदिनगते सूर्ये नभस्याकुलतां गते
कुरवः पाण्डवेयाश्च निजघ्नुरितरेतरम्
Madhyandinagate surye nabhasyakulatam gate
Kuravah pandaveyashcha nijaghnuritaretaram
68.13
ध्वजिनो हेमचित्राङ्गा विचरन्तो रणाजिरे
सपताका रथा रेजुर्वैयाघ्रपरिवारणाः
Dhvajino hemachitranga vicharanto ranajire
Sapataka ratha rejurvaiyaghraparivaranah
68.14
समेतानां च समरे जिगीषूणां परस्परम्
बभूव तुमुलः शब्दः सिंहानामिव नर्दताम्
Sametanam cha samare jigishunam parasparam
Babhuva tumulah shabdah sinhanamiva nardatam
68.15
तत्राद्भुतमपश्याम संप्रहारं सुदारुणम्
यमकुर्वन्रणे वीराः सृञ्जयाः कुरुभिः सह
Tatradbhutamapashyama sampraharam sudarunam
Yamakurvanrane virah srinjayah kurubhih saha
68.16
नैव खं न दिशो राजन्न सूर्यं शत्रुतापन
विदिशो वाप्यपश्याम शरैर्मुक्तैः समन्ततः
Naiva kham na disho rajanna suryam shatrutapana
Vidisho vapyapashyama sharairmuktaih samantatah
68.17
शक्तीनां विमलाग्राणां तोमराणां तथास्यताम्
निस्त्रिंशानां च पीतानां नीलोत्पलनिभाः प्रभाः
Shaktinam vimalagranam tomaranam tathasyatam
Nistrinshanam cha pitanam nilotpalanibhah prabhah
68.18
कवचानां विचित्राणां भूषणानां प्रभास्तथा
खं दिशः प्रदिशश्चैव भासयामासुरोजसा
विरराज तदा राजंस्तत्र तत्र रणाङ्गणम्
Kavachanam vichitranam bhushananam prabhastatha
Kham dishah pradishashchaiva bhasayamasurojasa
Viraraja tada rajanstatra tatra rananganam
68.19
रथसिंहासनव्याघ्राः समायान्तश्च संयुगे
विरेजुः समरे राजन्ग्रहा इव नभस्तले
Rathasinhasanavyaghrah samayantashcha sanyuge
Virejuh samare rajangraha iva nabhastale
68.20
भीष्मस्तु रथिनां श्रेष्ठो भीमसेनं महाबलम्
अवारयत संक्रुद्धः सर्वसैन्यस्य पश्यतः
Bhishmastu rathinam shreshtho bhimasenam mahabalam
Avarayata sankruddhah sarvasainyasya pashyatah
68.21
ततो भीष्मविनिर्मुक्ता रुक्मपुङ्खाः शिलाशिताः
अभ्यघ्नन्समरे भीमं तैलधौताः सुतेजनाः
Tato bhishmavinirmukta rukmapunkhah shilashitah
Abhyaghnansamare bhimam tailadhautah sutejanah
68.22
तस्य शक्तिं महावेगां भीमसेनो महाबलः
क्रुद्धाशीविषसंकाशां प्रेषयामास भारत
Tasya shaktim mahavegam bhimaseno mahabalah
Kruddhashivishasankasham preshayamasa bharata
68.23
तामापतन्तीं सहसा रुक्मदण्डां दुरासदाम्
चिच्छेद समरे भीष्मः शरैः संनतपर्वभिः
Tamapatantim sahasa rukmadandam durasadam
Chichchheda samare bhishmah sharaih sannataparvabhih
68.24
ततोऽपरेण भल्लेन पीतेन निशितेन च
कार्मुकं भीमसेनस्य द्विधा चिच्छेद भारत
Tatoparena bhallena pitena nishitena cha
Karmukam bhimasenasya dvidha chichchheda bharata
68.25
सात्यकिस्तु ततस्तूर्णं भीष्ममासाद्य संयुगे
शरैर्बहुभिरानर्छत्पितरं ते जनेश्वर
Satyakistu tatasturnam bhishmamasadya sanyuge
Sharairbahubhiranarchhatpitaram te janeshvara
68.26
ततः संधाय वै तीक्ष्णं शरं परमदारुणम्
वार्ष्णेयस्य रथाद्भीष्मः पातयामास सारथिम्
Tatah sandhaya vai tikshnam sharam paramadarunam
Varshneyasya rathadbhishmah patayamasa sarathim
68.27
तस्याश्वाः प्रद्रुता राजन्निहते रथसारथौ
तेन तेनैव धावन्ति मनोमारुतरंहसः
Tasyashvah pradruta rajannihate rathasarathau
Tena tenaiva dhavanti manomarutaranhasah
68.28
ततः सर्वस्य सैन्यस्य निस्वनस्तुमुलोऽभवत्
हाहाकारश्च संजज्ञे पाण्डवानां महात्मनाम्
Tatah sarvasya sainyasya nisvanastumulobhavat
Hahakarashcha sanjagye pandavanam mahatmanam
68.29
अभिद्रवत गृह्णीत हयान्यच्छत धावत
इत्यासीत्तुमुलः शब्दो युयुधानरथं प्रति
Abhidravata grihnita hayanyachchhata dhavata
Ityasittumulah shabdo yuyudhanaratham prati
68.30
एतस्मिन्नेव काले तु भीष्मः शांतनवः पुनः
व्यहनत्पाण्डवीं सेनामासुरीमिव वृत्रहा
Etasminneva kale tu bhishmah shantanavah punah
Vyahanatpandavim senamasurimiva vritraha
68.31
ते वध्यमाना भीष्मेण पाञ्चालाः सोमकैः सह
आर्यां युद्धे मतिं कृत्वा भीष्ममेवाभिदुद्रुवुः
Te vadhyamana bhishmena panchalah somakaih saha
Aryam yuddhe matim kritva bhishmamevabhidudruvuh
68.32
धृष्टद्युम्नमुखाश्चापि पार्थाः शांतनवं रणे
अभ्यधावञ्जिगीषन्तस्तव पुत्रस्य वाहिनीम्
Dhrishtadyumnamukhashchapi parthah shantanavam rane
Abhyadhavanjigishantastava putrasya vahinim
68.33
तथैव तावका राजन्भीष्मद्रोणमुखाः परान्
अभ्यधावन्त वेगेन ततो युद्धमवर्तत
Tathaiva tavaka rajanbhishmadronamukhah paran
Abhyadhavanta vegena tato yuddhamavartata