UtshovChapter 65
65.1
संजय उवाच
व्युषितायां च शर्वर्यामुदिते च दिवाकरे
उभे सेने महाराज युद्धायैव समीयतुः
Sanjaya uvacha
Vyushitayam cha sharvaryamudite cha divakare
Ubhe sene maharaja yuddhayaiva samiyatuh
65.2
अभ्यधावंश्च संक्रुद्धाः परस्परजिगीषवः
ते सर्वे सहिता युद्धे समालोक्य परस्परम्
Abhyadhavanshcha sankruddhah parasparajigishavah
Te sarve sahita yuddhe samalokya parasparam
65.3
पाण्डवा धार्तराष्ट्राश्च राजन्दुर्मन्त्रिते तव
व्यूहौ च व्यूह्य संरब्धाः संप्रयुद्धाः प्रहारिणः
Pandava dhartarashtrashcha rajandurmantrite tava
Vyuhau cha vyuhya sanrabdhah samprayuddhah praharinah
65.4
अरक्षन्मकरव्यूहं भीष्मो राजन्समन्ततः
तथैव पाण्डवा राजन्नरक्षन्व्यूहमात्मनः
Arakshanmakaravyuham bhishmo rajansamantatah
Tathaiva pandava rajannarakshanvyuhamatmanah
65.5
स निर्ययौ रथानीकं पिता देवव्रतस्तव
महता रथवंशेन संवृतो रथिनां वरः
Sa niryayau rathanikam pita devavratastava
Mahata rathavanshena sanvrito rathinam varah
65.6
इतरेतरमन्वीयुर्यथाभागमवस्थिताः
रथिनः पत्तयश्चैव दन्तिनः सादिनस्तथा
Itaretaramanviyuryathabhagamavasthitah
Rathinah pattayashchaiva dantinah sadinastatha
65.7
तान्दृष्ट्वा प्रोद्यतान्संख्ये पाण्डवाश्च यशस्विनः
श्येनेन व्यूहराजेन तेनाजय्येन संयुगे
Tandrishtva prodyatansankhye pandavashcha yashasvinah
Shyenena vyuharajena tenajayyena sanyuge
65.8
अशोभत मुखे तस्य भीमसेनो महाबलः
नेत्रे शिखण्डी दुर्धर्षो धृष्टद्युम्नश्च पार्षतः
Ashobhata mukhe tasya bhimaseno mahabalah
Netre shikhandi durdharsho dhrishtadyumnashcha parshatah
65.9
शीर्षं तस्याभवद्वीरः सात्यकिः सत्यविक्रमः
विधुन्वन्गाण्डिवं पार्थो ग्रीवायामभवत्तदा
Shirsham tasyabhavadvirah satyakih satyavikramah
Vidhunvangandivam partho grivayamabhavattada
65.10
अक्षौहिण्या समग्रा या वामपक्षोऽभवत्तदा
महात्मा द्रुपदः श्रीमान्सह पुत्रेण संयुगे
Akshauhinya samagra ya vamapakshobhavattada
Mahatma drupadah shrimansaha putrena sanyuge
65.11
दक्षिणश्चाभवत्पक्षः कैकेयोऽक्षौहिणीपतिः
पृष्ठतो द्रौपदेयाश्च सौभद्रश्चापि वीर्यवान्
Dakshinashchabhavatpakshah kaikeyokshauhinipatih
Prishthato draupadeyashcha saubhadrashchapi viryavan
65.12
पृष्ठे समभवच्छ्रीमान्स्वयं राजा युधिष्ठिरः
भ्रातृभ्यां सहितो धीमान्यमाभ्यां चारुविक्रमः
Prishthe samabhavachchhrimansvayam raja yudhishthirah
Bhratribhyam sahito dhimanyamabhyam charuvikramah
65.13
प्रविश्य तु रणे भीमो मकरं मुखतस्तदा
भीष्ममासाद्य संग्रामे छादयामास सायकैः
Pravishya tu rane bhimo makaram mukhatastada
Bhishmamasadya sangrame chhadayamasa sayakaih
65.14
ततो भीष्मो महास्त्राणि पातयामास भारत
मोहयन्पाण्डुपुत्राणां व्यूढं सैन्यं महाहवे
Tato bhishmo mahastrani patayamasa bharata
Mohayanpanduputranam vyudham sainyam mahahave
65.15
संमुह्यति तदा सैन्ये त्वरमाणो धनंजयः
भीष्मं शरसहस्रेण विव्याध रणमूर्धनि
Sammuhyati tada sainye tvaramano dhananjayah
Bhishmam sharasahasrena vivyadha ranamurdhani
65.16
परिसंवार्य चास्त्राणि भीष्ममुक्तानि संयुगे
स्वेनानीकेन हृष्टेन युद्धाय समवस्थितः
Parisanvarya chastrani bhishmamuktani sanyuge
Svenanikena hrishtena yuddhaya samavasthitah
65.17
ततो दुर्योधनो राजा भारद्वाजमभाषत
पूर्वं दृष्ट्वा वधं घोरं बलस्य बलिनां वरः
भ्रातॄणां च वधं युद्धे स्मरमाणो महारथः
Tato duryodhano raja bharadvajamabhashata
Purvam drishtva vadham ghoram balasya balinam varah
Bhratrinam cha vadham yuddhe smaramano maharathah
65.18
आचार्य सततं त्वं हि हितकामो ममानघ
वयं हि त्वां समाश्रित्य भीष्मं चैव पितामहम्
Acharya satatam tvam hi hitakamo mamanagha
Vayam hi tvam samashritya bhishmam chaiva pitamaham
65.19
देवानपि रणे जेतुं प्रार्थयामो न संशयः
किमु पाण्डुसुतान्युद्धे हीनवीर्यपराक्रमान्
Devanapi rane jetum prarthayamo na sanshayah
Kimu pandusutanyuddhe hinaviryaparakraman
65.20
एवमुक्तस्ततो द्रोणस्तव पुत्रेण मारिष
अभिनत्पाण्डवानीकं प्रेक्षमाणस्य सात्यकेः
Evamuktastato dronastava putrena marisha
Abhinatpandavanikam prekshamanasya satyakeh
65.21
सात्यकिस्तु तदा द्रोणं वारयामास भारत
ततः प्रववृते युद्धं तुमुलं लोमहर्षणम्
Satyakistu tada dronam varayamasa bharata
Tatah pravavrite yuddham tumulam lomaharshanam
65.22
शैनेयं तु रणे क्रुद्धो भारद्वाजः प्रतापवान्
अविध्यन्निशितैर्बाणैर्जत्रुदेशे हसन्निव
Shaineyam tu rane kruddho bharadvajah pratapavan
Avidhyannishitairbanairjatrudeshe hasanniva
65.23
भीमसेनस्ततः क्रुद्धो भारद्वाजमविध्यत
संरक्षन्सात्यकिं राजन्द्रोणाच्छस्त्रभृतां वरात्
Bhimasenastatah kruddho bharadvajamavidhyata
Sanrakshansatyakim rajandronachchhastrabhritam varat
65.24
ततो द्रोणश्च भीष्मश्च तथा शल्यश्च मारिष
भीमसेनं रणे क्रुद्धाश्छादयां चक्रिरे शरैः
Tato dronashcha bhishmashcha tatha shalyashcha marisha
Bhimasenam rane kruddhashchhadayam chakrire sharaih
65.25
तत्राभिमन्युः संक्रुद्धो द्रौपदेयाश्च मारिष
विव्यधुर्निशितैर्बाणैः सर्वांस्तानुद्यतायुधान्
Tatrabhimanyuh sankruddho draupadeyashcha marisha
Vivyadhurnishitairbanaih sarvanstanudyatayudhan
65.26
भीष्मद्रोणौ च संक्रुद्धावापतन्तौ महाबलौ
प्रत्युद्ययौ शिखण्डी तु महेष्वासो महाहवे
Bhishmadronau cha sankruddhavapatantau mahabalau
Pratyudyayau shikhandi tu maheshvaso mahahave
65.27
प्रगृह्य बलवद्वीरो धनुर्जलदनिस्वनम्
अभ्यवर्षच्छरैस्तूर्णं छादयानो दिवाकरम्
Pragrihya balavadviro dhanurjaladanisvanam
Abhyavarshachchharaisturnam chhadayano divakaram
65.28
शिखण्डिनं समासाद्य भरतानां पितामहः
अवर्जयत संग्रामे स्त्रीत्वं तस्यानुसंस्मरन्
Shikhandinam samasadya bharatanam pitamahah
Avarjayata sangrame stritvam tasyanusansmaran
65.29
ततो द्रोणो महाराज अभ्यद्रवत तं रणे
रक्षमाणस्ततो भीष्मं तव पुत्रेण चोदितः
Tato drono maharaja abhyadravata tam rane
Rakshamanastato bhishmam tava putrena choditah
65.30
शिखण्डी तु समासाद्य द्रोणं शस्त्रभृतां वरम्
अवर्जयत संग्रामे युगान्ताग्निमिवोल्बणम्
Shikhandi tu samasadya dronam shastrabhritam varam
Avarjayata sangrame yugantagnimivolbanam
65.31
ततो बलेन महता पुत्रस्तव विशां पते
जुगोप भीष्ममासाद्य प्रार्थयानो महद्यशः
Tato balena mahata putrastava visham pate
Jugopa bhishmamasadya prarthayano mahadyashah
65.32
तथैव पाण्डवा राजन्पुरस्कृत्य धनंजयम्
भीष्ममेवाभ्यवर्तन्त जये कृत्वा दृढां मतिम्
Tathaiva pandava rajanpuraskritya dhananjayam
Bhishmamevabhyavartanta jaye kritva dridham matim
65.33
तद्युद्धमभवद्घोरं देवानां दानवैरिव
जयं च काङ्क्षतां नित्यं यशश्च परमाद्भुतम्
Tadyuddhamabhavadghoram devanam danavairiva
Jayam cha kankshatam nityam yashashcha paramadbhutam