UtshovChapter 56
56.1
संजय उवाच
व्युष्टां निशां भारत भारताना;मनीकिनीनां प्रमुखे महात्मा
ययौ सपत्नान्प्रति जातकोपो; वृतः समग्रेण बलेन भीष्मः
Sanjaya uvacha
Vyushtam nisham bharata bharatana;manikininam pramukhe mahatma
Yayau sapatnanprati jatakopo; vritah samagrena balena bhishmah
56.2
तं द्रोणदुर्योधनबाह्लिकाश्च; तथैव दुर्मर्षणचित्रसेनौ
जयद्रथश्चातिबलो बलौघै;र्नृपास्तथान्येऽनुययुः समन्तात्
Tam dronaduryodhanabahlikashcha; tathaiva durmarshanachitrasenau
Jayadrathashchatibalo balaughai;rnripastathanyenuyayuh samantat
56.3
स तैर्महद्भिश्च महारथैश्च; तेजस्विभिर्वीर्यवद्भिश्च राजन्
रराज राजोत्तम राजमुख्यै;र्वृतः स देवैरिव वज्रपाणिः
Sa tairmahadbhishcha maharathaishcha; tejasvibhirviryavadbhishcha rajan
Raraja rajottama rajamukhyai;rvritah sa devairiva vajrapanih
56.4
तस्मिन्ननीकप्रमुखे विषक्ता; दोधूयमानाश्च महापताकाः
सुरक्तपीतासितपाण्डुराभा; महागजस्कन्धगता विरेजुः
Tasminnanikapramukhe vishakta; dodhuyamanashcha mahapatakah
Suraktapitasitapandurabha; mahagajaskandhagata virejuh
56.5
सा वाहिनी शांतनवेन राज्ञा; महारथैर्वारणवाजिभिश्च
बभौ सविद्युत्स्तनयित्नुकल्पा; जलागमे द्यौरिव जातमेघा
Sa vahini shantanavena ragya; maharathairvaranavajibhishcha
Babhau savidyutstanayitnukalpa; jalagame dyauriva jatamegha
56.6
ततो रणायाभिमुखी प्रयाता; प्रत्यर्जुनं शांतनवाभिगुप्ता
सेना महोग्रा सहसा कुरूणां; वेगो यथा भीम इवापगायाः
Tato ranayabhimukhi prayata; pratyarjunam shantanavabhigupta
Sena mahogra sahasa kurunam; vego yatha bhima ivapagayah
56.7
तं व्यालनानाविधगूढसारं; गजाश्वपादातरथौघपक्षम्
व्यूहं महामेघसमं महात्मा; ददर्श दूरात्कपिराजकेतुः
Tam vyalananavidhagudhasaram; gajashvapadatarathaughapaksham
Vyuham mahameghasamam mahatma; dadarsha duratkapirajaketuh
56.8
स निर्ययौ केतुमता रथेन; नरर्षभः श्वेतहयेन वीरः
वरूथिना सैन्यमुखे महात्मा; वधे धृतः सर्वसपत्नयूनाम्
Sa niryayau ketumata rathena; nararshabhah shvetahayena virah
Varuthina sainyamukhe mahatma; vadhe dhritah sarvasapatnayunam
56.9
सूपस्करं सोत्तरबन्धुरेषं; यत्तं यदूनामृषभेण संख्ये
कपिध्वजं प्रेक्ष्य विषेदुराजौ; सहैव पुत्रैस्तव कौरवेयाः
Supaskaram sottarabandhuresham; yattam yadunamrishabhena sankhye
Kapidhvajam prekshya vishedurajau; sahaiva putraistava kauraveyah
56.10
प्रकर्षता गुप्तमुदायुधेन; किरीटिना लोकमहारथेन
तं व्यूहराजं ददृशुस्त्वदीया;श्चतुश्चतुर्व्यालसहस्रकीर्णम्
Prakarshata guptamudayudhena; kiritina lokamaharathena
Tam vyuharajam dadrishustvadiya;shchatushchaturvyalasahasrakirnam
56.11
यथा हि पूर्वेऽहनि धर्मराज्ञा; व्यूहः कृतः कौरवनन्दनेन
तथा तथोद्देशमुपेत्य तस्थुः; पाञ्चालमुख्यैः सह चेदिमुख्याः
Yatha hi purvehani dharmaragya; vyuhah kritah kauravanandanena
Tatha tathoddeshamupetya tasthuh; panchalamukhyaih saha chedimukhyah
56.12
ततो महावेगसमाहतानि; भेरीसहस्राणि विनेदुराजौ
शङ्खस्वना दुन्दुभिनिस्वनाश्च; सर्वेष्वनीकेषु ससिंहनादाः
Tato mahavegasamahatani; bherisahasrani vinedurajau
Shankhasvana dundubhinisvanashcha; sarveshvanikeshu sasinhanadah
56.13
ततः सबाणानि महास्वनानि; विस्फार्यमाणानि धनूंषि वीरैः
क्षणेन भेरीपणवप्रणादा;नन्तर्दधुः शङ्खमहास्वनाश्च
Tatah sabanani mahasvanani; vispharyamanani dhanunshi viraih
Kshanena bheripanavapranada;nantardadhuh shankhamahasvanashcha
56.14
तच्छङ्खशब्दावृतमन्तरिक्ष;मुद्धूतभौमद्रुतरेणुजालम्
महावितानावततप्रकाश;मालोक्य वीराः सहसाभिपेतुः
Tachchhankhashabdavritamantariksha;muddhutabhaumadrutarenujalam
Mahavitanavatataprakasha;malokya virah sahasabhipetuh
56.15
रथी रथेनाभिहतः ससूतः; पपात साश्वः सरथः सकेतुः
गजो गजेनाभिहतः पपात; पदातिना चाभिहतः पदातिः
Rathi rathenabhihatah sasutah; papata sashvah sarathah saketuh
Gajo gajenabhihatah papata; padatina chabhihatah padatih
56.16
आवर्तमानान्यभिवर्तमानै;र्बाणैः क्षतान्यद्भुतदर्शनानि
प्रासैश्च खड्गैश्च समाहतानि; सदश्ववृन्दानि सदश्ववृन्दैः
Avartamananyabhivartamanai;rbanaih kshatanyadbhutadarshanani
Prasaishcha khadgaishcha samahatani; sadashvavrindani sadashvavrindaih
56.17
सुवर्णतारागणभूषितानि; शरावराणि प्रहितानि वीरैः
विदार्यमाणानि परश्वधैश्च; प्रासैश्च खड्गैश्च निपेतुरुर्व्याम्
Suvarnataraganabhushitani; sharavarani prahitani viraih
Vidaryamanani parashvadhaishcha; prasaishcha khadgaishcha nipetururvyam
56.18
गजैर्विषाणैर्वरहस्तरुग्णाः; केचित्ससूता रथिनः प्रपेतुः
गजर्षभाश्चापि रथर्षभेण; निपेतिरे बाणहताः पृथिव्याम्
Gajairvishanairvarahastarugnah; kechitsasuta rathinah prapetuh
Gajarshabhashchapi ratharshabhena; nipetire banahatah prithivyam
56.19
गजौघवेगोद्धतसादितानां; श्रुत्वा निषेदुर्वसुधां मनुष्याः
आर्तस्वरं सादिपदातियूनां; विषाणगात्रावरताडितानाम्
Gajaughavegoddhatasaditanam; shrutva nishedurvasudham manushyah
Artasvaram sadipadatiyunam; vishanagatravarataditanam
56.20
संभ्रान्तनागाश्वरथे प्रसूते; महाभये सादिपदातियूनाम्
महारथैः संपरिवार्यमाणं; ददर्श भीष्मः कपिराजकेतुम्
Sambhrantanagashvarathe prasute; mahabhaye sadipadatiyunam
Maharathaih samparivaryamanam; dadarsha bhishmah kapirajaketum
56.21
तं पञ्चतालोच्छ्रिततालकेतुः; सदश्ववेगोद्धतवीर्ययातः
महास्त्रबाणाशनिदीप्तमार्गं; किरीटिनं शांतनवोऽभ्यधावत्
Tam panchatalochchhritatalaketuh; sadashvavegoddhataviryayatah
Mahastrabanashanidiptamargam; kiritinam shantanavobhyadhavat
56.22
तथैव शक्रप्रतिमानकल्प;मिन्द्रात्मजं द्रोणमुखाभिसस्रुः
कृपश्च शल्यश्च विविंशतिश्च; दुर्योधनः सौमदत्तिश्च राजन्
Tathaiva shakrapratimanakalpa;mindratmajam dronamukhabhisasruh
Kripashcha shalyashcha vivinshatishcha; duryodhanah saumadattishcha rajan
56.23
ततो रथानीकमुखादुपेत्य; सर्वास्त्रवित्काञ्चनचित्रवर्मा
जवेन शूरोऽभिससार सर्वां;स्तथार्जुनस्यात्र सुतोऽभिमन्युः
Tato rathanikamukhadupetya; sarvastravitkanchanachitravarma
Javena shurobhisasara sarvam;statharjunasyatra sutobhimanyuh
56.24
तेषां महास्त्राणि महारथाना;मसक्तकर्मा विनिहत्य कार्ष्णिः
बभौ महामन्त्रहुतार्चिमाली; सदोगतः सन्भगवानिवाग्निः
Tesham mahastrani maharathana;masaktakarma vinihatya karshnih
Babhau mahamantrahutarchimali; sadogatah sanbhagavanivagnih
56.25
ततः स तूर्णं रुधिरोदफेनां; कृत्वा नदीं वैशसने रिपूणाम्
जगाम सौभद्रमतीत्य भीष्मो; महारथं पार्थमदीनसत्त्वः
Tatah sa turnam rudhirodaphenam; kritva nadim vaishasane ripunam
Jagama saubhadramatitya bhishmo; maharatham parthamadinasattvah
56.26
ततः प्रहस्याद्भुतदर्शनेन; गाण्डीवनिर्ह्रादमहास्वनेन
विपाठजालेन महास्त्रजालं; विनाशयामास किरीटमाली
Tatah prahasyadbhutadarshanena; gandivanirhradamahasvanena
Vipathajalena mahastrajalam; vinashayamasa kiritamali
56.27
तमुत्तमं सर्वधनुर्धराणा;मसक्तकर्मा कपिराजकेतुः
भीष्मं महात्माभिववर्ष तूर्णं; शरौघजालैर्विमलैश्च भल्लैः
Tamuttamam sarvadhanurdharana;masaktakarma kapirajaketuh
Bhishmam mahatmabhivavarsha turnam; sharaughajalairvimalaishcha bhallaih
56.28
एवंविधं कार्मुकभीमनाद;मदीनवत्सत्पुरुषोत्तमाभ्याम्
ददर्श लोकः कुरुसृञ्जयाश्च; तद्द्वैरथं भीष्मधनंजयाभ्याम्
Evanvidham karmukabhimanada;madinavatsatpurushottamabhyam
Dadarsha lokah kurusrinjayashcha; taddvairatham bhishmadhananjayabhyam