UtshovChapter 30
30.1
अर्जुन उवाच
किं तद्ब्रह्म किमध्यात्मं किं कर्म पुरुषोत्तम
अधिभूतं च किं प्रोक्तमधिदैवं किमुच्यते
Arjuna uvacha
Kim tadbrahma kimadhyatmam kim karma purushottama
Adhibhutam cha kim proktamadhidaivam kimuchyate
30.2
अधियज्ञः कथं कोऽत्र देहेऽस्मिन्मधुसूदन
प्रयाणकाले च कथं ज्ञेयोऽसि नियतात्मभिः
Adhiyagyah katham kotra dehesminmadhusudana
Prayanakale cha katham gyeyosi niyatatmabhih
30.3
श्रीभगवानुवाच
अक्षरं ब्रह्म परमं स्वभावोऽध्यात्ममुच्यते
भूतभावोद्भवकरो विसर्गः कर्मसंज्ञितः
Shribhagavanuvacha
Aksharam brahma paramam svabhavodhyatmamuchyate
Bhutabhavodbhavakaro visargah karmasangyitah
30.4
अधिभूतं क्षरो भावः पुरुषश्चाधिदैवतम्
अधियज्ञोऽहमेवात्र देहे देहभृतां वर
Adhibhutam ksharo bhavah purushashchadhidaivatam
Adhiyagyohamevatra dehe dehabhritam vara
30.5
अन्तकाले च मामेव स्मरन्मुक्त्वा कलेवरम्
यः प्रयाति स मद्भावं याति नास्त्यत्र संशयः
Antakale cha mameva smaranmuktva kalevaram
Yah prayati sa madbhavam yati nastyatra sanshayah
30.6
यं यं वापि स्मरन्भावं त्यजत्यन्ते कलेवरम्
तं तमेवैति कौन्तेय सदा तद्भावभावितः
Yam yam vapi smaranbhavam tyajatyante kalevaram
Tam tamevaiti kaunteya sada tadbhavabhavitah
30.7
तस्मात्सर्वेषु कालेषु मामनुस्मर युध्य च
मय्यर्पितमनोबुद्धिर्मामेवैष्यस्यसंशयः
Tasmatsarveshu kaleshu mamanusmara yudhya cha
Mayyarpitamanobuddhirmamevaishyasyasanshayah
30.8
अभ्यासयोगयुक्तेन चेतसा नान्यगामिना
परमं पुरुषं दिव्यं याति पार्थानुचिन्तयन्
Abhyasayogayuktena chetasa nanyagamina
Paramam purusham divyam yati parthanuchintayan
30.9
कविं पुराणमनुशासितार;मणोरणीयांसमनुस्मरेद्यः
सर्वस्य धातारमचिन्त्यरूप;मादित्यवर्णं तमसः परस्तात्
Kavim puranamanushasitara;manoraniyansamanusmaredyah
Sarvasya dhataramachintyarupa;madityavarnam tamasah parastat
30.10
प्रयाणकाले मनसाचलेन; भक्त्या युक्तो योगबलेन चैव
भ्रुवोर्मध्ये प्राणमावेश्य सम्य;क्स तं परं पुरुषमुपैति दिव्यम्
Prayanakale manasachalena; bhaktya yukto yogabalena chaiva
Bhruvormadhye pranamaveshya samya;ksa tam param purushamupaiti divyam
30.11
यदक्षरं वेदविदो वदन्ति; विशन्ति यद्यतयो वीतरागाः
यदिच्छन्तो ब्रह्मचर्यं चरन्ति; तत्ते पदं संग्रहेण प्रवक्ष्ये
Yadaksharam vedavido vadanti; vishanti yadyatayo vitaragah
Yadichchhanto brahmacharyam charanti; tatte padam sangrahena pravakshye
30.12
सर्वद्वाराणि संयम्य मनो हृदि निरुध्य च
मूर्ध्न्याधायात्मनः प्राणमास्थितो योगधारणाम्
Sarvadvarani sanyamya mano hridi nirudhya cha
Murdhnyadhayatmanah pranamasthito yogadharanam
30.13
ओमित्येकाक्षरं ब्रह्म व्याहरन्मामनुस्मरन्
यः प्रयाति त्यजन्देहं स याति परमां गतिम्
Omityekaksharam brahma vyaharanmamanusmaran
Yah prayati tyajandeham sa yati paramam gatim
30.14
अनन्यचेताः सततं यो मां स्मरति नित्यशः
तस्याहं सुलभः पार्थ नित्ययुक्तस्य योगिनः
Ananyachetah satatam yo mam smarati nityashah
Tasyaham sulabhah partha nityayuktasya yoginah
30.15
मामुपेत्य पुनर्जन्म दुःखालयमशाश्वतम्
नाप्नुवन्ति महात्मानः संसिद्धिं परमां गताः
Mamupetya punarjanma duhkhalayamashashvatam
Napnuvanti mahatmanah sansiddhim paramam gatah
30.16
आ ब्रह्मभुवनाल्लोकाः पुनरावर्तिनोऽर्जुन
मामुपेत्य तु कौन्तेय पुनर्जन्म न विद्यते
A brahmabhuvanallokah punaravartinorjuna
Mamupetya tu kaunteya punarjanma na vidyate
30.17
सहस्रयुगपर्यन्तमहर्यद्ब्रह्मणो विदुः
रात्रिं युगसहस्रान्तां तेऽहोरात्रविदो जनाः
Sahasrayugaparyantamaharyadbrahmano viduh
Ratrim yugasahasrantam tehoratravido janah
30.18
अव्यक्ताद्व्यक्तयः सर्वाः प्रभवन्त्यहरागमे
रात्र्यागमे प्रलीयन्ते तत्रैवाव्यक्तसंज्ञके
Avyaktadvyaktayah sarvah prabhavantyaharagame
Ratryagame praliyante tatraivavyaktasangyake
30.19
भूतग्रामः स एवायं भूत्वा भूत्वा प्रलीयते
रात्र्यागमेऽवशः पार्थ प्रभवत्यहरागमे
Bhutagramah sa evayam bhutva bhutva praliyate
Ratryagamevashah partha prabhavatyaharagame
30.20
परस्तस्मात्तु भावोऽन्योऽव्यक्तोऽव्यक्तात्सनातनः
यः स सर्वेषु भूतेषु नश्यत्सु न विनश्यति
Parastasmattu bhavonyovyaktovyaktatsanatanah
Yah sa sarveshu bhuteshu nashyatsu na vinashyati
30.21
अव्यक्तोऽक्षर इत्युक्तस्तमाहुः परमां गतिम्
यं प्राप्य न निवर्तन्ते तद्धाम परमं मम
Avyaktokshara ityuktastamahuh paramam gatim
Yam prapya na nivartante taddhama paramam mama
30.22
पुरुषः स परः पार्थ भक्त्या लभ्यस्त्वनन्यया
यस्यान्तःस्थानि भूतानि येन सर्वमिदं ततम्
Purushah sa parah partha bhaktya labhyastvananyaya
Yasyantahsthani bhutani yena sarvamidam tatam
30.23
यत्र काले त्वनावृत्तिमावृत्तिं चैव योगिनः
प्रयाता यान्ति तं कालं वक्ष्यामि भरतर्षभ
Yatra kale tvanavrittimavrittim chaiva yoginah
Prayata yanti tam kalam vakshyami bharatarshabha
30.24
अग्निर्ज्योतिरहः शुक्लः षण्मासा उत्तरायणम्
तत्र प्रयाता गच्छन्ति ब्रह्म ब्रह्मविदो जनाः
Agnirjyotirahah shuklah shanmasa uttarayanam
Tatra prayata gachchhanti brahma brahmavido janah
30.25
धूमो रात्रिस्तथा कृष्णः षण्मासा दक्षिणायनम्
तत्र चान्द्रमसं ज्योतिर्योगी प्राप्य निवर्तते
Dhumo ratristatha krishnah shanmasa dakshinayanam
Tatra chandramasam jyotiryogi prapya nivartate
30.26
शुक्लकृष्णे गती ह्येते जगतः शाश्वते मते
एकया यात्यनावृत्तिमन्ययावर्तते पुनः
Shuklakrishne gati hyete jagatah shashvate mate
Ekaya yatyanavrittimanyayavartate punah
30.27
नैते सृती पार्थ जानन्योगी मुह्यति कश्चन
तस्मात्सर्वेषु कालेषु योगयुक्तो भवार्जुन
Naite sriti partha jananyogi muhyati kashchana
Tasmatsarveshu kaleshu yogayukto bhavarjuna
30.28
वेदेषु यज्ञेषु तपःसु चैव; दानेषु यत्पुण्यफलं प्रदिष्टम्
अत्येति तत्सर्वमिदं विदित्वा; योगी परं स्थानमुपैति चाद्यम्
Vedeshu yagyeshu tapahsu chaiva; daneshu yatpunyaphalam pradishtam
Atyeti tatsarvamidam viditva; yogi param sthanamupaiti chadyam