UtshovChapter 20
20.1
धृतराष्ट्र उवाच
सूर्योदये संजय के नु पूर्वं; युयुत्सवो हृष्यमाणा इवासन्
मामका वा भीष्मनेत्राः समीके; पाण्डवा वा भीमनेत्रास्तदानीम्
Dhritarashtra uvacha
Suryodaye sanjaya ke nu purvam; yuyutsavo hrishyamana ivasan
Mamaka va bhishmanetrah samike; pandava va bhimanetrastadanim
20.2
केषां जघन्यौ सोमसूर्यौ सवायू; केषां सेनां श्वापदा व्याभषन्त
केषां यूनां मुखवर्णाः प्रसन्नाः; सर्वं ह्येतद्ब्रूहि तत्त्वं यथावत्
Kesham jaghanyau somasuryau savayu; kesham senam shvapada vyabhashanta
Kesham yunam mukhavarnah prasannah; sarvam hyetadbruhi tattvam yathavat
20.3
संजय उवाच
उभे सेने तुल्यमिवोपयाते; उभे व्यूहे हृष्टरूपे नरेन्द्र
उभे चित्रे वनराजिप्रकाशे; तथैवोभे नागरथाश्वपूर्णे
Sanjaya uvacha
Ubhe sene tulyamivopayate; ubhe vyuhe hrishtarupe narendra
Ubhe chitre vanarajiprakashe; tathaivobhe nagarathashvapurne
20.4
उभे सेने बृहती भीमरूपे; तथैवोभे भारत दुर्विषह्ये
तथैवोभे स्वर्गजयाय सृष्टे; तथा ह्युभे सत्पुरुषार्यगुप्ते
Ubhe sene brihati bhimarupe; tathaivobhe bharata durvishahye
Tathaivobhe svargajayaya srishte; tatha hyubhe satpurusharyagupte
20.5
पश्चान्मुखाः कुरवो धार्तराष्ट्राः; स्थिताः पार्थाः प्राङ्मुखा योत्स्यमानाः
दैत्येन्द्रसेनेव च कौरवाणां; देवेन्द्रसेनेव च पाण्डवानाम्
Pashchanmukhah kuravo dhartarashtrah; sthitah parthah pranmukha yotsyamanah
Daityendraseneva cha kauravanam; devendraseneva cha pandavanam
20.6
शुक्रो वायुः पृष्ठतः पाण्डवानां; धार्तराष्ट्राञ्श्वापदा व्याभषन्त
गजेन्द्राणां मदगन्धांश्च तीव्रा;न्न सेहिरे तव पुत्रस्य नागाः
Shukro vayuh prishthatah pandavanam; dhartarashtranshvapada vyabhashanta
Gajendranam madagandhanshcha tivra;nna sehire tava putrasya nagah
20.7
दुर्योधनो हस्तिनं पद्मवर्णं; सुवर्णकक्ष्यं जातिबलं प्रभिन्नम्
समास्थितो मध्यगतः कुरूणां; संस्तूयमानो बन्दिभिर्मागधैश्च
Duryodhano hastinam padmavarnam; suvarnakakshyam jatibalam prabhinnam
Samasthito madhyagatah kurunam; sanstuyamano bandibhirmagadhaishcha
20.8
चन्द्रप्रभं श्वेतमस्यातपत्रं; सौवर्णी स्रग्भ्राजते चोत्तमाङ्गे
तं सर्वतः शकुनिः पार्वतीयैः; सार्धं गान्धारैः पाति गान्धारराजः
Chandraprabham shvetamasyatapatram; sauvarni sragbhrajate chottamange
Tam sarvatah shakunih parvatiyaih; sardham gandharaih pati gandhararajah
20.9
भीष्मोऽग्रतः सर्वसैन्यस्य वृद्धः; श्वेतच्छत्रः श्वेतधनुः सशङ्खः
श्वेतोष्णीषः पाण्डुरेण ध्वजेन; श्वेतैरश्वैः श्वेतशैलप्रकाशः
Bhishmogratah sarvasainyasya vriddhah; shvetachchhatrah shvetadhanuh sashankhah
Shvetoshnishah pandurena dhvajena; shvetairashvaih shvetashailaprakashah
20.10
तस्य सैन्यं धार्तराष्ट्राश्च सर्वे; बाह्लीकानामेकदेशः शलश्च
ये चाम्बष्ठाः क्षत्रिया ये च सिन्धौ; तथा सौवीराः पञ्चनदाश्च शूराः
Tasya sainyam dhartarashtrashcha sarve; bahlikanamekadeshah shalashcha
Ye chambashthah kshatriya ye cha sindhau; tatha sauvirah panchanadashcha shurah
20.11
शोणैर्हयै रुक्मरथो महात्मा; द्रोणो महाबाहुरदीनसत्त्वः
आस्ते गुरुः प्रयशाः सर्वराज्ञां; पश्चाच्चमूमिन्द्र इवाभिरक्षन्
Shonairhayai rukmaratho mahatma; drono mahabahuradinasattvah
Aste guruh prayashah sarvaragyam; pashchachchamumindra ivabhirakshan
20.12
वार्द्धक्षत्रिः सर्वसैन्यस्य मध्ये; भूरिश्रवाः पुरुमित्रो जयश्च
शाल्वा मत्स्याः केकयाश्चापि सर्वे; गजानीकैर्भ्रातरो योत्स्यमानाः
Varddhakshatrih sarvasainyasya madhye; bhurishravah purumitro jayashcha
Shalva matsyah kekayashchapi sarve; gajanikairbhrataro yotsyamanah
20.13
शारद्वतश्चोत्तरधूर्महात्मा; महेष्वासो गौतमश्चित्रयोधी
शकैः किरातैर्यवनैः पह्लवैश्च; सार्धं चमूमुत्तरतोऽभिपाति
Sharadvatashchottaradhurmahatma; maheshvaso gautamashchitrayodhi
Shakaih kiratairyavanaih pahlavaishcha; sardham chamumuttaratobhipati
20.14
महारथैरन्धकवृष्णिभोजैः; सौराष्ट्रकैर्नैरृतैरात्तशस्त्रैः
बृहद्बलः कृतवर्माभिगुप्तो; बलं त्वदीयं दक्षिणतोऽभिपाति
Maharathairandhakavrishnibhojaih; saurashtrakairnairritairattashastraih
Brihadbalah kritavarmabhigupto; balam tvadiyam dakshinatobhipati
20.15
संशप्तकानामयुतं रथानां; मृत्युर्जयो वार्जुनस्येति सृष्टाः
येनार्जुनस्तेन राजन्कृतास्त्राः; प्रयाता वै ते त्रिगर्ताश्च शूराः
Sanshaptakanamayutam rathanam; mrityurjayo varjunasyeti srishtah
Yenarjunastena rajankritastrah; prayata vai te trigartashcha shurah
20.16
साग्रं शतसहस्रं तु नागानां तव भारत
नागे नागे रथशतं शतं चाश्वा रथे रथे
Sagram shatasahasram tu naganam tava bharata
Nage nage rathashatam shatam chashva rathe rathe
20.17
अश्वेऽश्वे दश धानुष्का धानुष्के दश चर्मिणः
एवं व्यूढान्यनीकानि भीष्मेण तव भारत
Ashveshve dasha dhanushka dhanushke dasha charminah
Evam vyudhanyanikani bhishmena tava bharata
20.18
अव्यूहन्मानुषं व्यूहं दैवं गान्धर्वमासुरम्
दिवसे दिवसे प्राप्ते भीष्मः शांतनवोऽग्रणीः
Avyuhanmanusham vyuham daivam gandharvamasuram
Divase divase prapte bhishmah shantanavogranih
20.19
महारथौघविपुलः समुद्र इव पर्वणि
भीष्मेण धार्तराष्ट्राणां व्यूहः प्रत्यङ्मुखो युधि
Maharathaughavipulah samudra iva parvani
Bhishmena dhartarashtranam vyuhah pratyanmukho yudhi
20.20
अनन्तरूपा ध्वजिनी त्वदीया; नरेन्द्र भीमा न तु पाण्डवानाम्
तां त्वेव मन्ये बृहतीं दुष्प्रधृष्यां; यस्या नेतारौ केशवश्चार्जुनश्च
Anantarupa dhvajini tvadiya; narendra bhima na tu pandavanam
Tam tveva manye brihatim dushpradhrishyam; yasya netarau keshavashcharjunashcha