UtshovChapter 2
2.1
वैशंपायन उवाच
ततः पूर्वापरे संध्ये समीक्ष्य भगवानृषिः
सर्ववेदविदां श्रेष्ठो व्यासः सत्यवतीसुतः
Vaishampayana uvacha
Tatah purvapare sandhye samikshya bhagavanrishih
Sarvavedavidam shreshtho vyasah satyavatisutah
2.2
भविष्यति रणे घोरे भरतानां पितामहः
प्रत्यक्षदर्शी भगवान्भूतभव्यभविष्यवित्
Bhavishyati rane ghore bharatanam pitamahah
Pratyakshadarshi bhagavanbhutabhavyabhavishyavit
2.3
वैचित्रवीर्यं राजानं स रहस्यं ब्रवीदिदम्
शोचन्तमार्तं ध्यायन्तं पुत्राणामनयं तदा
Vaichitraviryam rajanam sa rahasyam bravididam
Shochantamartam dhyayantam putranamanayam tada
2.4
व्यास उवाच
राजन्परीतकालास्ते पुत्राश्चान्ये च भूमिपाः
ते हनिष्यन्ति संग्रामे समासाद्येतरेतरम्
Vyasa uvacha
Rajanparitakalaste putrashchanye cha bhumipah
Te hanishyanti sangrame samasadyetaretaram
2.5
तेषु कालपरीतेषु विनश्यत्सु च भारत
कालपर्यायमाज्ञाय मा स्म शोके मनः कृथाः
Teshu kalapariteshu vinashyatsu cha bharata
Kalaparyayamagyaya ma sma shoke manah krithah
2.6
यदि त्विच्छसि संग्रामे द्रष्टुमेनं विशां पते
चक्षुर्ददानि ते हन्त युद्धमेतन्निशामय
Yadi tvichchhasi sangrame drashtumenam visham pate
Chakshurdadani te hanta yuddhametannishamaya
2.7
धृतराष्ट्र उवाच
न रोचये ज्ञातिवधं द्रष्टुं ब्रह्मर्षिसत्तम
युद्धमेतत्त्वशेषेण शृणुयां तव तेजसा
Dhritarashtra uvacha
Na rochaye gyativadham drashtum brahmarshisattama
Yuddhametattvasheshena shrinuyam tava tejasa
2.8
वैशंपायन उवाच
तस्मिन्ननिच्छति द्रष्टुं संग्रामं श्रोतुमिच्छति
वराणामीश्वरो दाता संजयाय वरं ददौ
Vaishampayana uvacha
Tasminnanichchhati drashtum sangramam shrotumichchhati
Varanamishvaro data sanjayaya varam dadau
2.9
व्यास उवाच
एष ते संजयो राजन्युद्धमेतद्वदिष्यति
एतस्य सर्वं संग्रामे नपरोक्षं भविष्यति
Vyasa uvacha
Esha te sanjayo rajanyuddhametadvadishyati
Etasya sarvam sangrame naparoksham bhavishyati
2.10
चक्षुषा संजयो राजन्दिव्येनैष समन्वितः
कथयिष्यति ते युद्धं सर्वज्ञश्च भविष्यति
Chakshusha sanjayo rajandivyenaisha samanvitah
Kathayishyati te yuddham sarvagyashcha bhavishyati
2.11
प्रकाशं वा रहस्यं वा रात्रौ वा यदि वा दिवा
मनसा चिन्तितमपि सर्वं वेत्स्यति संजयः
Prakasham va rahasyam va ratrau va yadi va diva
Manasa chintitamapi sarvam vetsyati sanjayah
2.12
नैनं शस्त्राणि भेत्स्यन्ति नैनं बाधिष्यते श्रमः
गावल्गणिरयं जीवन्युद्धादस्माद्विमोक्ष्यते
Nainam shastrani bhetsyanti nainam badhishyate shramah
Gavalganirayam jivanyuddhadasmadvimokshyate
2.13
अहं च कीर्तिमेतेषां कुरूणां भरतर्षभ
पाण्डवानां च सर्वेषां प्रथयिष्यामि मा शुचः
Aham cha kirtimetesham kurunam bharatarshabha
Pandavanam cha sarvesham prathayishyami ma shuchah
2.14
दिष्टमेतत्पुरा चैव नात्र शोचितुमर्हसि
न चैव शक्यं संयन्तुं यतो धर्मस्ततो जयः
Dishtametatpura chaiva natra shochitumarhasi
Na chaiva shakyam sanyantum yato dharmastato jayah
2.15
वैशंपायन उवाच
एवमुक्त्वा स भगवान्कुरूणां प्रपितामहः
पुनरेव महाबाहुं धृतराष्ट्रमुवाच ह
Vaishampayana uvacha
Evamuktva sa bhagavankurunam prapitamahah
Punareva mahabahum dhritarashtramuvacha ha
2.16
इह युद्धे महाराज भविष्यति महान्क्षयः
यथेमानि निमित्तानि भयायाद्योपलक्षये
Iha yuddhe maharaja bhavishyati mahankshayah
Yathemani nimittani bhayayadyopalakshaye
2.17
श्येना गृध्राश्च काकाश्च कङ्काश्च सहिता बलैः
संपतन्ति वनान्तेषु समवायांश्च कुर्वते
Shyena gridhrashcha kakashcha kankashcha sahita balaih
Sampatanti vananteshu samavayanshcha kurvate
2.18
अत्युग्रं च प्रपश्यन्ति युद्धमानन्दिनो द्विजाः
क्रव्यादा भक्षयिष्यन्ति मांसानि गजवाजिनाम्
Atyugram cha prapashyanti yuddhamanandino dvijah
Kravyada bhakshayishyanti mansani gajavajinam
2.19
खटाखटेति वाशन्तो भैरवं भयवेदिनः
कह्वाः प्रयान्ति मध्येन दक्षिणामभितो दिशम्
Khatakhateti vashanto bhairavam bhayavedinah
Kahvah prayanti madhyena dakshinamabhito disham
2.20
उभे पूर्वापरे संध्ये नित्यं पश्यामि भारत
उदयास्तमने सूर्यं कबन्धैः परिवारितम्
Ubhe purvapare sandhye nityam pashyami bharata
Udayastamane suryam kabandhaih parivaritam
2.21
श्वेतलोहितपर्यन्ताः कृष्णग्रीवाः सविद्युतः
त्रिवर्णाः परिघाः संधौ भानुमावारयन्त्युत
Shvetalohitaparyantah krishnagrivah savidyutah
Trivarnah parighah sandhau bhanumavarayantyuta
2.22
ज्वलितार्केन्दुनक्षत्रं निर्विशेषदिनक्षपम्
अहोरात्रं मया दृष्टं तत्क्षयाय भविष्यति
Jvalitarkendunakshatram nirvisheshadinakshapam
Ahoratram maya drishtam tatkshayaya bhavishyati
2.23
अलक्ष्यः प्रभया हीनः पौर्णमासीं च कार्त्तिकीम्
चन्द्रोऽभूदग्निवर्णश्च समवर्णे नभस्तले
Alakshyah prabhaya hinah paurnamasim cha karttikim
Chandrobhudagnivarnashcha samavarne nabhastale
2.24
स्वप्स्यन्ति निहता वीरा भूमिमावृत्य पार्थिवाः
राजानो राजपुत्राश्च शूराः परिघबाहवः
Svapsyanti nihata vira bhumimavritya parthivah
Rajano rajaputrashcha shurah parighabahavah
2.25
अन्तरिक्षे वराहस्य वृषदंशस्य चोभयोः
प्रणादं युध्यतो रात्रौ रौद्रं नित्यं प्रलक्षये
Antarikshe varahasya vrishadanshasya chobhayoh
Pranadam yudhyato ratrau raudram nityam pralakshaye
2.26
देवताप्रतिमाश्चापि कम्पन्ति च हसन्ति च
वमन्ति रुधिरं चास्यैः स्विद्यन्ति प्रपतन्ति च
Devatapratimashchapi kampanti cha hasanti cha
Vamanti rudhiram chasyaih svidyanti prapatanti cha
2.27
अनाहता दुन्दुभयः प्रणदन्ति विशां पते
अयुक्ताश्च प्रवर्तन्ते क्षत्रियाणां महारथाः
Anahata dundubhayah pranadanti visham pate
Ayuktashcha pravartante kshatriyanam maharathah
2.28
कोकिलाः शतपत्राश्च चाषा भासाः शुकास्तथा
सारसाश्च मयूराश्च वाचो मुञ्चन्ति दारुणाः
Kokilah shatapatrashcha chasha bhasah shukastatha
Sarasashcha mayurashcha vacho munchanti darunah
2.29
गृहीतशस्त्राभरणा वर्मिणो वाजिपृष्ठगाः
अरुणोदयेषु दृश्यन्ते शतशः शलभव्रजाः
Grihitashastrabharana varmino vajiprishthagah
Arunodayeshu drishyante shatashah shalabhavrajah
2.30
उभे संध्ये प्रकाशेते दिशां दाहसमन्विते
आसीद्रुधिरवर्षं च अस्थिवर्षं च भारत
Ubhe sandhye prakashete disham dahasamanvite
Asidrudhiravarsham cha asthivarsham cha bharata
2.31
या चैषा विश्रुता राजंस्त्रैलोक्ये साधुसंमता
अरुन्धती तयाप्येष वसिष्ठः पृष्ठतः कृतः
Ya chaisha vishruta rajanstrailokye sadhusammata
Arundhati tayapyesha vasishthah prishthatah kritah
2.32
रोहिणीं पीडयन्नेष स्थितो राजञ्शनैश्चरः
व्यावृत्तं लक्ष्म सोमस्य भविष्यति महद्भयम्
Rohinim pidayannesha sthito rajanshanaishcharah
Vyavrittam lakshma somasya bhavishyati mahadbhayam
2.33
अनभ्रे च महाघोरं स्तनितं श्रूयतेऽनिशम्
वाहनानां च रुदतां प्रपतन्त्यश्रुबिन्दवः
Anabhre cha mahaghoram stanitam shruyatenisham
Vahananam cha rudatam prapatantyashrubindavah