UtshovChapter 17
17.1
संजय उवाच
यथा स भगवान्व्यासः कृष्णद्वैपायनोऽब्रवीत्
तथैव सहिताः सर्वे समाजग्मुर्महीक्षितः
Sanjaya uvacha
Yatha sa bhagavanvyasah krishnadvaipayanobravit
Tathaiva sahitah sarve samajagmurmahikshitah
17.2
मघाविषयगः सोमस्तद्दिनं प्रत्यपद्यत
दीप्यमानाश्च संपेतुर्दिवि सप्त महाग्रहाः
Maghavishayagah somastaddinam pratyapadyata
Dipyamanashcha sampeturdivi sapta mahagrahah
17.3
द्विधाभूत इवादित्य उदये प्रत्यदृश्यत
ज्वलन्त्या शिखया भूयो भानुमानुदितो दिवि
Dvidhabhuta ivaditya udaye pratyadrishyata
Jvalantya shikhaya bhuyo bhanumanudito divi
17.4
ववाशिरे च दीप्तायां दिशि गोमायुवायसाः
लिप्समानाः शरीराणि मांसशोणितभोजनाः
Vavashire cha diptayam dishi gomayuvayasah
Lipsamanah sharirani mansashonitabhojanah
17.5
अहन्यहनि पार्थानां वृद्धः कुरुपितामहः
भरद्वाजात्मजश्चैव प्रातरुत्थाय संयतौ
Ahanyahani parthanam vriddhah kurupitamahah
Bharadvajatmajashchaiva pratarutthaya sanyatau
17.6
जयोऽस्तु पाण्डुपुत्राणामित्यूचतुररिंदमौ
युयुधाते तवार्थाय यथा स समयः कृतः
Jayostu panduputranamityuchaturarindamau
Yuyudhate tavarthaya yatha sa samayah kritah
17.7
सर्वधर्मविशेषज्ञः पिता देवव्रतस्तव
समानीय महीपालानिदं वचनमब्रवीत्
Sarvadharmavisheshagyah pita devavratastava
Samaniya mahipalanidam vachanamabravit
17.8
इदं वः क्षत्रिया द्वारं स्वर्गायापावृतं महत्
गच्छध्वं तेन शक्रस्य ब्रह्मणश्च सलोकताम्
Idam vah kshatriya dvaram svargayapavritam mahat
Gachchhadhvam tena shakrasya brahmanashcha salokatam
17.9
एष वः शाश्वतः पन्थाः पूर्वैः पूर्वतरैर्गतः
संभावयत चात्मानमव्यग्रमनसो युधि
Esha vah shashvatah panthah purvaih purvatarairgatah
Sambhavayata chatmanamavyagramanaso yudhi
17.10
नाभागो हि ययातिश्च मान्धाता नहुषो नृगः
संसिद्धाः परमं स्थानं गताः कर्मभिरीदृशैः
Nabhago hi yayatishcha mandhata nahusho nrigah
Sansiddhah paramam sthanam gatah karmabhiridrishaih
17.11
अधर्मः क्षत्रियस्यैष यद्व्याधिमरणं गृहे
यदाजौ निधनं याति सोऽस्य धर्मः सनातनः
Adharmah kshatriyasyaisha yadvyadhimaranam grihe
Yadajau nidhanam yati sosya dharmah sanatanah
17.12
एवमुक्ता महीपाला भीष्मेण भरतर्षभ
निर्ययुः स्वान्यनीकानि शोभयन्तो रथोत्तमैः
Evamukta mahipala bhishmena bharatarshabha
Niryayuh svanyanikani shobhayanto rathottamaih
17.13
स तु वैकर्तनः कर्णः सामात्यः सह बन्धुभिः
न्यासितः समरे शस्त्रं भीष्मेण भरतर्षभ
Sa tu vaikartanah karnah samatyah saha bandhubhih
Nyasitah samare shastram bhishmena bharatarshabha
17.14
अपेतकर्णाः पुत्रास्ते राजानश्चैव तावकाः
निर्ययुः सिंहनादेन नादयन्तो दिशो दश
Apetakarnah putraste rajanashchaiva tavakah
Niryayuh sinhanadena nadayanto disho dasha
17.15
श्वेतैश्छत्रैः पताकाभिर्ध्वजवारणवाजिभिः
तान्यनीकान्यशोभन्त रथैरथ पदातिभिः
Shvetaishchhatraih patakabhirdhvajavaranavajibhih
Tanyanikanyashobhanta rathairatha padatibhih
17.16
भेरीपणवशब्दैश्च पटहानां च निस्वनैः
रथनेमिनिनादैश्च बभूवाकुलिता मही
Bheripanavashabdaishcha patahanam cha nisvanaih
Rathanemininadaishcha babhuvakulita mahi
17.17
काञ्चनाङ्गदकेयूरैः कार्मुकैश्च महारथाः
भ्राजमाना व्यदृश्यन्त जङ्गमाः पर्वता इव
Kanchanangadakeyuraih karmukaishcha maharathah
Bhrajamana vyadrishyanta jangamah parvata iva
17.18
तालेन महता भीष्मः पञ्चतारेण केतुना
विमलादित्यसंकाशस्तस्थौ कुरुचमूपतिः
Talena mahata bhishmah panchatarena ketuna
Vimaladityasankashastasthau kuruchamupatih
17.19
ये त्वदीया महेष्वासा राजानो भरतर्षभ
अवर्तन्त यथादेशं राजञ्शांतनवस्य ते
Ye tvadiya maheshvasa rajano bharatarshabha
Avartanta yathadesham rajanshantanavasya te
17.20
स तु गोवासनः शैब्यः सहितः सर्वराजभिः
ययौ मातङ्गराजेन राजार्हेण पताकिना
पद्मवर्णस्त्वनीकानां सर्वेषामग्रतः स्थितः
Sa tu govasanah shaibyah sahitah sarvarajabhih
Yayau matangarajena rajarhena patakina
Padmavarnastvanikanam sarveshamagratah sthitah
17.21
अश्वत्थामा ययौ यत्तः सिंहलाङ्गूलकेतनः
श्रुतायुश्चित्रसेनश्च पुरुमित्रो विविंशतिः
Ashvatthama yayau yattah sinhalangulaketanah
Shrutayushchitrasenashcha purumitro vivinshatih
17.22
शल्यो भूरिश्रवाश्चैव विकर्णश्च महारथः
एते सप्त महेष्वासा द्रोणपुत्रपुरोगमाः
स्यन्दनैर्वरवर्णाभैर्भीष्मस्यासन्पुरःसराः
Shalyo bhurishravashchaiva vikarnashcha maharathah
Ete sapta maheshvasa dronaputrapurogamah
Syandanairvaravarnabhairbhishmasyasanpurahsarah
17.23
तेषामपि महोत्सेधाः शोभयन्तो रथोत्तमान्
भ्राजमाना व्यदृश्यन्त जाम्बूनदमया ध्वजाः
Teshamapi mahotsedhah shobhayanto rathottaman
Bhrajamana vyadrishyanta jambunadamaya dhvajah
17.24
जाम्बूनदमयी वेदिः कमण्डलुविभूषिता
केतुराचार्यमुख्यस्य द्रोणस्य धनुषा सह
Jambunadamayi vedih kamandaluvibhushita
Keturacharyamukhyasya dronasya dhanusha saha
17.25
अनेकशतसाहस्रमनीकमनुकर्षतः
महान्दुर्योधनस्यासीन्नागो मणिमयो ध्वजः
Anekashatasahasramanikamanukarshatah
Mahanduryodhanasyasinnago manimayo dhvajah
17.26
तस्य पौरवकालिङ्गौ काम्बोजश्च सुदक्षिणः
क्षेमधन्वा सुमित्रश्च तस्थुः प्रमुखतो रथाः
Tasya pauravakalingau kambojashcha sudakshinah
Kshemadhanva sumitrashcha tasthuh pramukhato rathah
17.27
स्यन्दनेन महार्हेण केतुना वृषभेण च
प्रकर्षन्निव सेनाग्रं मागधश्च नृपो ययौ
Syandanena maharhena ketuna vrishabhena cha
Prakarshanniva senagram magadhashcha nripo yayau
17.28
तदङ्गपतिना गुप्तं कृपेण च महात्मना
शारदाभ्रचयप्रख्यं प्राच्यानामभवद्बलम्
Tadangapatina guptam kripena cha mahatmana
Sharadabhrachayaprakhyam prachyanamabhavadbalam
17.29
अनीकप्रमुखे तिष्ठन्वराहेण महायशाः
शुशुभे केतुमुख्येन राजतेन जयद्रथः
Anikapramukhe tishthanvarahena mahayashah
Shushubhe ketumukhyena rajatena jayadrathah
17.30
शतं रथसहस्राणां तस्यासन्वशवर्तिनः
अष्टौ नागसहस्राणि सादिनामयुतानि षट्
Shatam rathasahasranam tasyasanvashavartinah
Ashtau nagasahasrani sadinamayutani shat
17.31
तत्सिन्धुपतिना राजन्पालितं ध्वजिनीमुखम्
अनन्तरथनागाश्वमशोभत महद्बलम्
Tatsindhupatina rajanpalitam dhvajinimukham
Anantarathanagashvamashobhata mahadbalam
17.32
षष्ट्या रथसहस्रैस्तु नागानामयुतेन च
पतिः सर्वकलिङ्गानां ययौ केतुमता सह
Shashtya rathasahasraistu naganamayutena cha
Patih sarvakalinganam yayau ketumata saha
17.33
तस्य पर्वतसंकाशा व्यरोचन्त महागजाः
यन्त्रतोमरतूणीरैः पताकाभिश्च शोभिताः
Tasya parvatasankasha vyarochanta mahagajah
Yantratomaratuniraih patakabhishcha shobhitah
17.34
शुशुभे केतुमुख्येन पादपेन कलिङ्गपः
श्वेतच्छत्रेण निष्केण चामरव्यजनेन च
Shushubhe ketumukhyena padapena kalingapah
Shvetachchhatrena nishkena chamaravyajanena cha
17.35
केतुमानपि मातङ्गं विचित्रपरमाङ्कुशम्
आस्थितः समरे राजन्मेघस्थ इव भानुमान्
Ketumanapi matangam vichitraparamankusham
Asthitah samare rajanmeghastha iva bhanuman
17.36
तेजसा दीप्यमानस्तु वारणोत्तममास्थितः
भगदत्तो ययौ राजा यथा वज्रधरस्तथा
Tejasa dipyamanastu varanottamamasthitah
Bhagadatto yayau raja yatha vajradharastatha
17.37
गजस्कन्धगतावास्तां भगदत्तेन संमितौ
विन्दानुविन्दावावन्त्यौ केतुमन्तमनुव्रतौ
Gajaskandhagatavastam bhagadattena sammitau
Vindanuvindavavantyau ketumantamanuvratau
17.38
स रथानीकवान्व्यूहो हस्त्यङ्गोत्तमशीर्षवान्
वाजिपक्षः पतन्नुग्रः प्राहरत्सर्वतोमुखः
Sa rathanikavanvyuho hastyangottamashirshavan
Vajipakshah patannugrah praharatsarvatomukhah
17.39
द्रोणेन विहितो राजन्राज्ञा शांतनवेन च
तथैवाचार्यपुत्रेण बाह्लीकेन कृपेण च
Dronena vihito rajanragya shantanavena cha
Tathaivacharyaputrena bahlikena kripena cha