UtshovChapter 108
108.1
संजय उवाच
अथ वीरो महेष्वासो मत्तवारणविक्रमः
समादाय महच्चापं मत्तवारणवारणम्
Sanjaya uvacha
Atha viro maheshvaso mattavaranavikramah
Samadaya mahachchapam mattavaranavaranam
108.2
विधुन्वानो धनुः श्रेष्ठं द्रावयाणो महारथान्
पृतनां पाण्डवेयानां पातयानो महारथः
Vidhunvano dhanuh shreshtham dravayano maharathan
Pritanam pandaveyanam patayano maharathah
108.3
निमित्तानि निमित्तज्ञः सर्वतो वीक्ष्य वीर्यवान्
प्रतपन्तमनीकानि द्रोणः पुत्रमभाषत
Nimittani nimittagyah sarvato vikshya viryavan
Pratapantamanikani dronah putramabhashata
108.4
अयं स दिवसस्तात यत्र पार्थो महारथः
जिघांसुः समरे भीष्मं परं यत्नं करिष्यति
Ayam sa divasastata yatra partho maharathah
Jighansuh samare bhishmam param yatnam karishyati
108.5
उत्पतन्ति हि मे बाणा धनुः प्रस्फुरतीव मे
योगमस्त्राणि गच्छन्ति क्रूरे मे वर्तते मतिः
Utpatanti hi me bana dhanuh prasphurativa me
Yogamastrani gachchhanti krure me vartate matih
108.6
दिक्षु शान्तासु घोराणि व्याहरन्ति मृगद्विजाः
नीचैर्गृध्रा निलीयन्ते भारतानां चमूं प्रति
Dikshu shantasu ghorani vyaharanti mrigadvijah
Nichairgridhra niliyante bharatanam chamum prati
108.7
नष्टप्रभ इवादित्यः सर्वतो लोहिता दिशः
रसते व्यथते भूमिरनुष्टनति वाहनम्
Nashtaprabha ivadityah sarvato lohita dishah
Rasate vyathate bhumiranushtanati vahanam
108.8
कङ्का गृध्रा बलाकाश्च व्याहरन्ति मुहुर्मुहुः
शिवाश्चाशिवनिर्घोषा वेदयन्त्यो महद्भयम्
Kanka gridhra balakashcha vyaharanti muhurmuhuh
Shivashchashivanirghosha vedayantyo mahadbhayam
108.9
पपात महती चोल्का मध्येनादित्यमण्डलात्
सकबन्धश्च परिघो भानुमावृत्य तिष्ठति
Papata mahati cholka madhyenadityamandalat
Sakabandhashcha parigho bhanumavritya tishthati
108.10
परिवेषस्तथा घोरश्चन्द्रभास्करयोरभूत्
वेदयानो भयं घोरं राज्ञां देहावकर्तनम्
Pariveshastatha ghorashchandrabhaskarayorabhut
Vedayano bhayam ghoram ragyam dehavakartanam
108.11
देवतायतनस्थाश्च कौरवेन्द्रस्य देवताः
कम्पन्ते च हसन्ते च नृत्यन्ति च रुदन्ति च
Devatayatanasthashcha kauravendrasya devatah
Kampante cha hasante cha nrityanti cha rudanti cha
108.12
अपसव्यं ग्रहाश्चक्रुरलक्ष्माणं निशाकरम्
अवाक्शिराश्च भगवानुदतिष्ठत चन्द्रमाः
Apasavyam grahashchakruralakshmanam nishakaram
Avakshirashcha bhagavanudatishthata chandramah
108.13
वपूंषि च नरेन्द्राणां विगतानीव लक्षये
धार्तराष्ट्रस्य सैन्येषु न च भ्राजन्ति दंशिताः
Vapunshi cha narendranam vigataniva lakshaye
Dhartarashtrasya sainyeshu na cha bhrajanti danshitah
108.14
सेनयोरुभयोश्चैव समन्ताच्छ्रूयते महान्
पाञ्चजन्यस्य निर्घोषो गाण्डीवस्य च निस्वनः
Senayorubhayoshchaiva samantachchhruyate mahan
Panchajanyasya nirghosho gandivasya cha nisvanah
108.15
ध्रुवमास्थाय बीभत्सुरुत्तमास्त्राणि संयुगे
अपास्यान्यान्रणे योधानभ्यस्यति पितामहम्
Dhruvamasthaya bibhatsuruttamastrani sanyuge
Apasyanyanrane yodhanabhyasyati pitamaham
108.16
हृष्यन्ति रोमकूपानि सीदतीव च मे मनः
चिन्तयित्वा महाबाहो भीष्मार्जुनसमागमम्
Hrishyanti romakupani sidativa cha me manah
Chintayitva mahabaho bhishmarjunasamagamam
108.17
तं चैव निकृतिप्रज्ञं पाञ्चाल्यं पापचेतसम्
पुरस्कृत्य रणे पार्थो भीष्मस्यायोधनं गतः
Tam chaiva nikritipragyam panchalyam papachetasam
Puraskritya rane partho bhishmasyayodhanam gatah
108.18
अब्रवीच्च पुरा भीष्मो नाहं हन्यां शिखण्डिनम्
स्त्री ह्येषा विहिता धात्रा दैवाच्च स पुनः पुमान्
Abravichcha pura bhishmo naham hanyam shikhandinam
Stri hyesha vihita dhatra daivachcha sa punah puman
108.19
अमङ्गल्यध्वजश्चैव याज्ञसेनिर्महारथः
न चामङ्गलकेतोः स प्रहरेदापगासुतः
Amangalyadhvajashchaiva yagyasenirmaharathah
Na chamangalaketoh sa praharedapagasutah
108.20
एतद्विचिन्तयानस्य प्रज्ञा सीदति मे भृशम्
अद्यैव तु रणे पार्थः कुरुवृद्धमुपाद्रवत्
Etadvichintayanasya pragya sidati me bhrisham
Adyaiva tu rane parthah kuruvriddhamupadravat
108.21
युधिष्ठिरस्य च क्रोधो भीष्मार्जुनसमागमः
मम चास्त्राभिसंरम्भः प्रजानामशुभं ध्रुवम्
Yudhishthirasya cha krodho bhishmarjunasamagamah
Mama chastrabhisanrambhah prajanamashubham dhruvam
108.22
मनस्वी बलवाञ्शूरः कृतास्त्रो दृढविक्रमः
दूरपाती दृढेषुश्च निमित्तज्ञश्च पाण्डवः
Manasvi balavanshurah kritastro dridhavikramah
Durapati dridheshushcha nimittagyashcha pandavah
108.23
अजेयः समरे चैव देवैरपि सवासवैः
बलवान्बुद्धिमांश्चैव जितक्लेशो युधां वरः
Ajeyah samare chaiva devairapi savasavaih
Balavanbuddhimanshchaiva jitaklesho yudham varah
108.24
विजयी च रणे नित्यं भैरवास्त्रश्च पाण्डवः
तस्य मार्गं परिहरन्द्रुतं गच्छ यतव्रतम्
Vijayi cha rane nityam bhairavastrashcha pandavah
Tasya margam pariharandrutam gachchha yatavratam
108.25
पश्य चैतन्महाबाहो वैशसं समुपस्थितम्
हेमचित्राणि शूराणां महान्ति च शुभानि च
Pashya chaitanmahabaho vaishasam samupasthitam
Hemachitrani shuranam mahanti cha shubhani cha
108.26
कवचान्यवदीर्यन्ते शरैः संनतपर्वभिः
छिद्यन्ते च ध्वजाग्राणि तोमराणि धनूंषि च
Kavachanyavadiryante sharaih sannataparvabhih
Chhidyante cha dhvajagrani tomarani dhanunshi cha
108.27
प्रासाश्च विमलास्तीक्ष्णाः शक्त्यश्च कनकोज्ज्वलाः
वैजयन्त्यश्च नागानां संक्रुद्धेन किरीटिना
Prasashcha vimalastikshnah shaktyashcha kanakojjvalah
Vaijayantyashcha naganam sankruddhena kiritina
108.28
नायं संरक्षितुं कालः प्राणान्पुत्रोपजीविभिः
याहि स्वर्गं पुरस्कृत्य यशसे विजयाय च
Nayam sanrakshitum kalah prananputropajivibhih
Yahi svargam puraskritya yashase vijayaya cha
108.29
हयनागरथावर्तां महाघोरां सुदुस्तराम्
रथेन संग्रामनदीं तरत्येष कपिध्वजः
Hayanagarathavartam mahaghoram sudustaram
Rathena sangramanadim taratyesha kapidhvajah
108.30
ब्रह्मण्यता दमो दानं तपश्च चरितं महत्
इहैव दृश्यते राज्ञो भ्राता यस्य धनंजयः
Brahmanyata damo danam tapashcha charitam mahat
Ihaiva drishyate ragyo bhrata yasya dhananjayah
108.31
भीमसेनश्च बलवान्माद्रीपुत्रौ च पाण्डवौ
वासुदेवश्च वार्ष्णेयो यस्य नाथो व्यवस्थितः
Bhimasenashcha balavanmadriputrau cha pandavau
Vasudevashcha varshneyo yasya natho vyavasthitah
108.32
तस्यैष मन्युप्रभवो धार्तराष्ट्रस्य दुर्मतेः
तपोदग्धशरीरस्य कोपो दहति भारतान्
Tasyaisha manyuprabhavo dhartarashtrasya durmateh
Tapodagdhasharirasya kopo dahati bharatan
108.33
एष संदृश्यते पार्थो वासुदेवव्यपाश्रयः
दारयन्सर्वसैन्यानि धार्तराष्ट्राणि सर्वशः
Esha sandrishyate partho vasudevavyapashrayah
Darayansarvasainyani dhartarashtrani sarvashah
108.34
एतदालोक्यते सैन्यं क्षोभ्यमाणं किरीटिना
महोर्मिनद्धं सुमहत्तिमिनेव नदीमुखम्
Etadalokyate sainyam kshobhyamanam kiritina
Mahorminaddham sumahattimineva nadimukham
108.35
हाहाकिलकिलाशब्दाः श्रूयन्ते च चमूमुखे
याहि पाञ्चालदायादमहं यास्ये युधिष्ठिरम्
Hahakilakilashabdah shruyante cha chamumukhe
Yahi panchaladayadamaham yasye yudhishthiram
108.36
दुर्लभं ह्यन्तरं राज्ञो व्यूहस्यामिततेजसः
समुद्रकुक्षिप्रतिमं सर्वतोऽतिरथैः स्थितैः
Durlabham hyantaram ragyo vyuhasyamitatejasah
Samudrakukshipratimam sarvatotirathaih sthitaih
108.37
सात्यकिश्चाभिमन्युश्च धृष्टद्युम्नवृकोदरौ
परिरक्षन्ति राजानं यमौ च मनुजेश्वरम्
Satyakishchabhimanyushcha dhrishtadyumnavrikodarau
Parirakshanti rajanam yamau cha manujeshvaram
108.38
उपेन्द्रसदृशः श्यामो महाशाल इवोद्गतः
एष गच्छत्यनीकानि द्वितीय इव फल्गुनः
Upendrasadrishah shyamo mahashala ivodgatah
Esha gachchhatyanikani dvitiya iva phalgunah
108.39
उत्तमास्त्राणि चादत्स्व गृहीत्वान्यन्महद्धनुः
पार्श्वतो याहि राजानं युध्यस्व च वृकोदरम्
Uttamastrani chadatsva grihitvanyanmahaddhanuh
Parshvato yahi rajanam yudhyasva cha vrikodaram
108.40
को हि नेच्छेत्प्रियं पुत्रं जीवन्तं शाश्वतीः समाः
क्षत्रधर्मं पुरस्कृत्य ततस्त्वा विनियुज्महे
Ko hi nechchhetpriyam putram jivantam shashvatih samah
Kshatradharmam puraskritya tatastva viniyujmahe
108.41
एष चापि रणे भीष्मो दहते वै महाचमूम्
युद्धे सुसदृशस्तात यमस्य वरुणस्य च
Esha chapi rane bhishmo dahate vai mahachamum
Yuddhe susadrishastata yamasya varunasya cha