UtshovChapter 101
101.1
संजय उवाच
दृष्ट्वा भीष्मं रणे क्रुद्धं पाण्डवैरभिसंवृतम्
यथा मेघैर्महाराज तपान्ते दिवि भास्करम्
Sanjaya uvacha
Drishtva bhishmam rane kruddham pandavairabhisanvritam
Yatha meghairmaharaja tapante divi bhaskaram
101.2
दुर्योधनो महाराज दुःशासनमभाषत
एष शूरो महेष्वासो भीष्मः शत्रुनिषूदनः
Duryodhano maharaja duhshasanamabhashata
Esha shuro maheshvaso bhishmah shatrunishudanah
101.3
छादितः पाण्डवैः शूरैः समन्ताद्भरतर्षभ
तस्य कार्यं त्वया वीर रक्षणं सुमहात्मनः
Chhaditah pandavaih shuraih samantadbharatarshabha
Tasya karyam tvaya vira rakshanam sumahatmanah
101.4
रक्ष्यमाणो हि समरे भीष्मोऽस्माकं पितामहः
निहन्यात्समरे यत्तान्पाञ्चालान्पाण्डवैः सह
Rakshyamano hi samare bhishmosmakam pitamahah
Nihanyatsamare yattanpanchalanpandavaih saha
101.5
तत्र कार्यमहं मन्ये भीष्मस्यैवाभिरक्षणम्
गोप्ता ह्येष महेष्वासो भीष्मोऽस्माकं पितामहः
Tatra karyamaham manye bhishmasyaivabhirakshanam
Gopta hyesha maheshvaso bhishmosmakam pitamahah
101.6
स भवान्सर्वसैन्येन परिवार्य पितामहम्
समरे दुष्करं कर्म कुर्वाणं परिरक्षतु
Sa bhavansarvasainyena parivarya pitamaham
Samare dushkaram karma kurvanam parirakshatu
101.7
एवमुक्तस्तु समरे पुत्रो दुःशासनस्तव
परिवार्य स्थितो भीष्मं सैन्येन महता वृतः
Evamuktastu samare putro duhshasanastava
Parivarya sthito bhishmam sainyena mahata vritah
101.8
ततः शतसहस्रेण हयानां सुबलात्मजः
विमलप्रासहस्तानामृष्टितोमरधारिणाम्
Tatah shatasahasrena hayanam subalatmajah
Vimalaprasahastanamrishtitomaradharinam
101.9
दर्पितानां सुवेगानां बलस्थानां पताकिनाम्
शिक्षितैर्युद्धकुशलैरुपेतानां नरोत्तमैः
Darpitanam suveganam balasthanam patakinam
Shikshitairyuddhakushalairupetanam narottamaih
101.10
नकुलं सहदेवं च धर्मराजं च पाण्डवम्
न्यवारयन्नरश्रेष्ठं परिवार्य समन्ततः
Nakulam sahadevam cha dharmarajam cha pandavam
Nyavarayannarashreshtham parivarya samantatah
101.11
ततो दुर्योधनो राजा शूराणां हयसादिनाम्
अयुतं प्रेषयामास पाण्डवानां निवारणे
Tato duryodhano raja shuranam hayasadinam
Ayutam preshayamasa pandavanam nivarane
101.12
तैः प्रविष्टैर्महावेगैर्गरुत्मद्भिरिवाहवे
खुराहता धरा राजंश्चकम्पे च ननाद च
Taih pravishtairmahavegairgarutmadbhirivahave
Khurahata dhara rajanshchakampe cha nanada cha
101.13
खुरशब्दश्च सुमहान्वाजिनां शुश्रुवे तदा
महावंशवनस्येव दह्यमानस्य पर्वते
Khurashabdashcha sumahanvajinam shushruve tada
Mahavanshavanasyeva dahyamanasya parvate
101.14
उत्पतद्भिश्च तैस्तत्र समुद्धूतं महद्रजः
दिवाकरपथं प्राप्य छादयामास भास्करम्
Utpatadbhishcha taistatra samuddhutam mahadrajah
Divakarapatham prapya chhadayamasa bhaskaram
101.15
वेगवद्भिर्हयैस्तैस्तु क्षोभितं पाण्डवं बलम्
निपतद्भिर्महावेगैर्हंसैरिव महत्सरः
हेषतां चैव शब्देन न प्राज्ञायत किंचन
Vegavadbhirhayaistaistu kshobhitam pandavam balam
Nipatadbhirmahavegairhansairiva mahatsarah
Heshatam chaiva shabdena na pragyayata kinchana
101.16
ततो युधिष्ठिरो राजा माद्रीपुत्रौ च पाण्डवौ
प्रत्यघ्नंस्तरसा वेगं समरे हयसादिनाम्
Tato yudhishthiro raja madriputrau cha pandavau
Pratyaghnanstarasa vegam samare hayasadinam
101.17
उद्वृत्तस्य महाराज प्रावृट्कालेन पूर्यतः
पौर्णमास्यामम्बुवेगं यथा वेला महोदधेः
Udvrittasya maharaja pravritkalena puryatah
Paurnamasyamambuvegam yatha vela mahodadheh
101.18
ततस्ते रथिनो राजञ्शरैः संनतपर्वभिः
न्यकृन्तन्नुत्तमाङ्गानि कायेभ्यो हयसादिनाम्
Tataste rathino rajansharaih sannataparvabhih
Nyakrintannuttamangani kayebhyo hayasadinam
101.19
ते निपेतुर्महाराज निहता दृढधन्विभिः
नागैरिव महानागा यथा स्युर्गिरिगह्वरे
Te nipeturmaharaja nihata dridhadhanvibhih
Nagairiva mahanaga yatha syurgirigahvare
101.20
तेऽपि प्रासैः सुनिशितैः शरैः संनतपर्वभिः
न्यकृन्तन्नुत्तमाङ्गानि विचरन्तो दिशो दश
Tepi prasaih sunishitaih sharaih sannataparvabhih
Nyakrintannuttamangani vicharanto disho dasha
101.21
अत्यासन्ना हयारोहा ऋष्टिभिर्भरतर्षभ
अच्छिनन्नुत्तमाङ्गानि फलानीव महाद्रुमात्
Atyasanna hayaroha rishtibhirbharatarshabha
Achchhinannuttamangani phalaniva mahadrumat
101.22
ससादिनो हया राजंस्तत्र तत्र निषूदिताः
पतिताः पात्यमानाश्च शतशोऽथ सहस्रशः
Sasadino haya rajanstatra tatra nishuditah
Patitah patyamanashcha shatashotha sahasrashah
101.23
वध्यमाना हयास्ते तु प्राद्रवन्त भयार्दिताः
यथा सिंहान्समासाद्य मृगाः प्राणपरायणाः
Vadhyamana hayaste tu pradravanta bhayarditah
Yatha sinhansamasadya mrigah pranaparayanah
101.24
पाण्डवास्तु महाराज जित्वा शत्रून्महाहवे
दध्मुः शङ्खांश्च भेरीश्च ताडयामासुराहवे
Pandavastu maharaja jitva shatrunmahahave
Dadhmuh shankhanshcha bherishcha tadayamasurahave
101.25
ततो दुर्योधनो दृष्ट्वा दीनं सैन्यमवस्थितम्
अब्रवीद्भरतश्रेष्ठ मद्रराजमिदं वचः
Tato duryodhano drishtva dinam sainyamavasthitam
Abravidbharatashreshtha madrarajamidam vachah
101.26
एष पाण्डुसुतो ज्येष्ठो जित्वा मातुल मामकान्
पश्यतां नो महाबाहो सेनां द्रावयते बली
Esha pandusuto jyeshtho jitva matula mamakan
Pashyatam no mahabaho senam dravayate bali
101.27
तं वारय महाबाहो वेलेव मकरालयम्
त्वं हि संश्रूयसेऽत्यर्थमसह्यबलविक्रमः
Tam varaya mahabaho veleva makaralayam
Tvam hi sanshruyasetyarthamasahyabalavikramah
101.28
पुत्रस्य तव तद्वाक्यं श्रुत्वा शल्यः प्रतापवान्
प्रययौ रथवंशेन यत्र राजा युधिष्ठिरः
Putrasya tava tadvakyam shrutva shalyah pratapavan
Prayayau rathavanshena yatra raja yudhishthirah
101.29
तदापतद्वै सहसा शल्यस्य सुमहद्बलम्
महौघवेगं समरे वारयामास पाण्डवः
Tadapatadvai sahasa shalyasya sumahadbalam
Mahaughavegam samare varayamasa pandavah
101.30
मद्रराजं च समरे धर्मराजो महारथः
दशभिः सायकैस्तूर्णमाजघान स्तनान्तरे
नकुलः सहदेवश्च त्रिभिस्त्रिभिरजिह्मगैः
Madrarajam cha samare dharmarajo maharathah
Dashabhih sayakaisturnamajaghana stanantare
Nakulah sahadevashcha tribhistribhirajihmagaih
101.31
मद्रराजोऽपि तान्सर्वानाजघान त्रिभिस्त्रिभिः
युधिष्ठिरं पुनः षष्ट्या विव्याध निशितैः शरैः
माद्रीपुत्रौ च संरब्धौ द्वाभ्यां द्वाभ्यामताडयत्
Madrarajopi tansarvanajaghana tribhistribhih
Yudhishthiram punah shashtya vivyadha nishitaih sharaih
Madriputrau cha sanrabdhau dvabhyam dvabhyamatadayat
101.32
ततो भीमो महाबाहुर्दृष्ट्वा राजानमाहवे
मद्रराजवशं प्राप्तं मृत्योरास्यगतं यथा
अभ्यद्रवत संग्रामे युधिष्ठिरममित्रजित्
Tato bhimo mahabahurdrishtva rajanamahave
Madrarajavasham praptam mrityorasyagatam yatha
Abhyadravata sangrame yudhishthiramamitrajit
101.33
ततो युद्धं महाघोरं प्रावर्तत सुदारुणम्
अपरां दिशमास्थाय द्योतमाने दिवाकरे
Tato yuddham mahaghoram pravartata sudarunam
Aparam dishamasthaya dyotamane divakare