UtshovChapter 20
20.1
वैशंपायन उवाच
स तु कौरव्यमासाद्य द्रुपदस्य पुरोहितः
सत्कृतो धृतराष्ट्रेण भीष्मेण विदुरेण च
Vaishampayana uvacha
Sa tu kauravyamasadya drupadasya purohitah
Satkrito dhritarashtrena bhishmena vidurena cha
20.2
सर्वं कौशल्यमुक्त्वादौ पृष्ट्वा चैवमनामयम्
सर्वसेनाप्रणेतॄणां मध्ये वाक्यमुवाच ह
Sarvam kaushalyamuktvadau prishtva chaivamanamayam
Sarvasenapranetrinam madhye vakyamuvacha ha
20.3
सर्वैर्भवद्भिर्विदितो राजधर्मः सनातनः
वाक्योपादानहेतोस्तु वक्ष्यामि विदिते सति
Sarvairbhavadbhirvidito rajadharmah sanatanah
Vakyopadanahetostu vakshyami vidite sati
20.4
धृतराष्ट्रश्च पाण्डुश्च सुतावेकस्य विश्रुतौ
तयोः समानं द्रविणं पैतृकं नात्र संशयः
Dhritarashtrashcha pandushcha sutavekasya vishrutau
Tayoh samanam dravinam paitrikam natra sanshayah
20.5
धृतराष्ट्रस्य ये पुत्रास्ते प्राप्ताः पैतृकं वसु
पाण्डुपुत्राः कथं नाम न प्राप्ताः पैतृकं वसु
Dhritarashtrasya ye putraste praptah paitrikam vasu
Panduputrah katham nama na praptah paitrikam vasu
20.6
एवं गते पाण्डवेयैर्विदितं वः पुरा यथा
न प्राप्तं पैतृकं द्रव्यं धार्तराष्ट्रेण संवृतम्
Evam gate pandaveyairviditam vah pura yatha
Na praptam paitrikam dravyam dhartarashtrena sanvritam
20.7
प्राणान्तिकैरप्युपायैः प्रयतद्भिरनेकशः
शेषवन्तो न शकिता नयितुं यमसादनम्
Pranantikairapyupayaih prayatadbhiranekashah
Sheshavanto na shakita nayitum yamasadanam
20.8
पुनश्च वर्धितं राज्यं स्वबलेन महात्मभिः
छद्मनापहृतं क्षुद्रैर्धार्तराष्ट्रैः ससौबलैः
Punashcha vardhitam rajyam svabalena mahatmabhih
Chhadmanapahritam kshudrairdhartarashtraih sasaubalaih
20.9
तदप्यनुमतं कर्म तथायुक्तमनेन वै
वासिताश्च महारण्ये वर्षाणीह त्रयोदश
Tadapyanumatam karma tathayuktamanena vai
Vasitashcha maharanye varshaniha trayodasha
20.10
सभायां क्लेशितैर्वीरैः सहभार्यैस्तथा भृशम्
अरण्ये विविधाः क्लेशाः संप्राप्तास्तैः सुदारुणाः
Sabhayam kleshitairviraih sahabharyaistatha bhrisham
Aranye vividhah kleshah sampraptastaih sudarunah
20.11
तथा विराटनगरे योन्यन्तरगतैरिव
प्राप्तः परमसंक्लेशो यथा पापैर्महात्मभिः
Tatha viratanagare yonyantaragatairiva
Praptah paramasanklesho yatha papairmahatmabhih
20.12
ते सर्वे पृष्ठतः कृत्वा तत्सर्वं पूर्वकिल्बिषम्
सामैव कुरुभिः सार्धमिच्छन्ति कुरुपुंगवाः
Te sarve prishthatah kritva tatsarvam purvakilbisham
Samaiva kurubhih sardhamichchhanti kurupungavah
20.13
तेषां च वृत्तमाज्ञाय वृत्तं दुर्योधनस्य च
अनुनेतुमिहार्हन्ति धृतराष्ट्रं सुहृज्जनाः
Tesham cha vrittamagyaya vrittam duryodhanasya cha
Anunetumiharhanti dhritarashtram suhrijjanah
20.14
न हि ते विग्रहं वीराः कुर्वन्ति कुरुभिः सह
अविनाशेन लोकस्य काङ्क्षन्ते पाण्डवाः स्वकम्
Na hi te vigraham virah kurvanti kurubhih saha
Avinashena lokasya kankshante pandavah svakam
20.15
यश्चापि धार्तराष्ट्रस्य हेतुः स्याद्विग्रहं प्रति
स च हेतुर्न मन्तव्यो बलीयांसस्तथा हि ते
Yashchapi dhartarashtrasya hetuh syadvigraham prati
Sa cha heturna mantavyo baliyansastatha hi te
20.16
अक्षौहिण्यो हि सप्तैव धर्मपुत्रस्य संगताः
युयुत्समानाः कुरुभिः प्रतीक्षन्तेऽस्य शासनम्
Akshauhinyo hi saptaiva dharmaputrasya sangatah
Yuyutsamanah kurubhih pratikshantesya shasanam
20.17
अपरे पुरुषव्याघ्राः सहस्राक्षौहिणीसमाः
सात्यकिर्भीमसेनश्च यमौ च सुमहाबलौ
Apare purushavyaghrah sahasrakshauhinisamah
Satyakirbhimasenashcha yamau cha sumahabalau
20.18
एकादशैताः पृतना एकतश्च समागताः
एकतश्च महाबाहुर्बहुरूपो धनंजयः
Ekadashaitah pritana ekatashcha samagatah
Ekatashcha mahabahurbahurupo dhananjayah
20.19
यथा किरीटी सेनाभ्यः सर्वाभ्यो व्यतिरिच्यते
एवमेव महाबाहुर्वासुदेवो महाद्युतिः
Yatha kiriti senabhyah sarvabhyo vyatirichyate
Evameva mahabahurvasudevo mahadyutih
20.20
बहुलत्वं च सेनानां विक्रमं च किरीटिनः
बुद्धिमत्तां च कृष्णस्य बुद्ध्वा युध्येत को नरः
Bahulatvam cha senanam vikramam cha kiritinah
Buddhimattam cha krishnasya buddhva yudhyeta ko narah
20.21
ते भवन्तो यथाधर्मं यथासमयमेव च
प्रयच्छन्तु प्रदातव्यं मा वः कालोऽत्यगादयम्
Te bhavanto yathadharmam yathasamayameva cha
Prayachchhantu pradatavyam ma vah kalotyagadayam