UtshovChapter 187
187.1
राम उवाच
प्रत्यक्षमेतल्लोकानां सर्वेषामेव भामिनि
यथा मया परं शक्त्या कृतं वै पौरुषं महत्
Rama uvacha
Pratyakshametallokanam sarveshameva bhamini
Yatha maya param shaktya kritam vai paurusham mahat
187.2
न चैव युधि शक्नोमि भीष्मं शस्त्रभृतां वरम्
विशेषयितुमत्यर्थमुत्तमास्त्राणि दर्शयन्
Na chaiva yudhi shaknomi bhishmam shastrabhritam varam
Visheshayitumatyarthamuttamastrani darshayan
187.3
एषा मे परमा शक्तिरेतन्मे परमं बलम्
यथेष्टं गम्यतां भद्रे किमन्यद्वा करोमि ते
Esha me parama shaktiretanme paramam balam
Yatheshtam gamyatam bhadre kimanyadva karomi te
187.4
भीष्ममेव प्रपद्यस्व न तेऽन्या विद्यते गतिः
निर्जितो ह्यस्मि भीष्मेण महास्त्राणि प्रमुञ्चता
Bhishmameva prapadyasva na tenya vidyate gatih
Nirjito hyasmi bhishmena mahastrani pramunchata
187.5
भीष्म उवाच
एवमुक्त्वा ततो रामो विनिःश्वस्य महामनाः
तूष्णीमासीत्तदा कन्या प्रोवाच भृगुनन्दनम्
Bhishma uvacha
Evamuktva tato ramo vinihshvasya mahamanah
Tushnimasittada kanya provacha bhrigunandanam
187.6
भगवन्नेवमेवैतद्यथाह भगवांस्तथा
अजेयो युधि भीष्मोऽयमपि देवैरुदारधीः
Bhagavannevamevaitadyathaha bhagavanstatha
Ajeyo yudhi bhishmoyamapi devairudaradhih
187.7
यथाशक्ति यथोत्साहं मम कार्यं कृतं त्वया
अनिधाय रणे वीर्यमस्त्राणि विविधानि च
Yathashakti yathotsaham mama karyam kritam tvaya
Anidhaya rane viryamastrani vividhani cha
187.8
न चैष शक्यते युद्धे विशेषयितुमन्ततः
न चाहमेनं यास्यामि पुनर्भीष्मं कथंचन
Na chaisha shakyate yuddhe visheshayitumantatah
Na chahamenam yasyami punarbhishmam kathanchana
187.9
गमिष्यामि तु तत्राहं यत्र भीष्मं तपोधन
समरे पातयिष्यामि स्वयमेव भृगूद्वह
Gamishyami tu tatraham yatra bhishmam tapodhana
Samare patayishyami svayameva bhrigudvaha
187.10
एवमुक्त्वा ययौ कन्या रोषव्याकुललोचना
तपसे धृतसंकल्पा मम चिन्तयती वधम्
Evamuktva yayau kanya roshavyakulalochana
Tapase dhritasankalpa mama chintayati vadham
187.11
ततो महेन्द्रं सह तैर्मुनिभिर्भृगुसत्तमः
यथागतं ययौ रामो मामुपामन्त्र्य भारत
Tato mahendram saha tairmunibhirbhrigusattamah
Yathagatam yayau ramo mamupamantrya bharata
187.12
ततोऽहं रथमारुह्य स्तूयमानो द्विजातिभिः
प्रविश्य नगरं मात्रे सत्यवत्यै न्यवेदयम्
यथावृत्तं महाराज सा च मां प्रत्यनन्दत
Tatoham rathamaruhya stuyamano dvijatibhih
Pravishya nagaram matre satyavatyai nyavedayam
Yathavrittam maharaja sa cha mam pratyanandata
187.13
पुरुषांश्चादिशं प्राज्ञान्कन्यावृत्तान्तकर्मणि
दिवसे दिवसे ह्यस्या गतजल्पितचेष्टितम्
प्रत्याहरंश्च मे युक्ताः स्थिताः प्रियहिते मम
Purushanshchadisham pragyankanyavrittantakarmani
Divase divase hyasya gatajalpitacheshtitam
Pratyaharanshcha me yuktah sthitah priyahite mama
187.14
यदैव हि वनं प्रायात्कन्या सा तपसे धृता
तदैव व्यथितो दीनो गतचेता इवाभवम्
Yadaiva hi vanam prayatkanya sa tapase dhrita
Tadaiva vyathito dino gatacheta ivabhavam
187.15
न हि मां क्षत्रियः कश्चिद्वीर्येण विजयेद्युधि
ऋते ब्रह्मविदस्तात तपसा संशितव्रतात्
Na hi mam kshatriyah kashchidviryena vijayedyudhi
Rite brahmavidastata tapasa sanshitavratat
187.16
अपि चैतन्मया राजन्नारदेऽपि निवेदितम्
व्यासे चैव भयात्कार्यं तौ चोभौ मामवोचताम्
Api chaitanmaya rajannaradepi niveditam
Vyase chaiva bhayatkaryam tau chobhau mamavochatam
187.17
न विषादस्त्वया कार्यो भीष्म काशिसुतां प्रति
दैवं पुरुषकारेण को निवर्तितुमुत्सहेत्
Na vishadastvaya karyo bhishma kashisutam prati
Daivam purushakarena ko nivartitumutsahet
187.18
सा तु कन्या महाराज प्रविश्याश्रममण्डलम्
यमुनातीरमाश्रित्य तपस्तेपेऽतिमानुषम्
Sa tu kanya maharaja pravishyashramamandalam
Yamunatiramashritya tapastepetimanusham
187.19
निराहारा कृशा रूक्षा जटिला मलपङ्किनी
षण्मासान्वायुभक्षा च स्थाणुभूता तपोधना
Nirahara krisha ruksha jatila malapankini
Shanmasanvayubhaksha cha sthanubhuta tapodhana
187.20
यमुनातीरमासाद्य संवत्सरमथापरम्
उदवासं निराहारा पारयामास भामिनी
Yamunatiramasadya sanvatsaramathaparam
Udavasam nirahara parayamasa bhamini
187.21
शीर्णपर्णेन चैकेन पारयामास चापरम्
संवत्सरं तीव्रकोपा पादाङ्गुष्ठाग्रधिष्ठिता
Shirnaparnena chaikena parayamasa chaparam
Sanvatsaram tivrakopa padangushthagradhishthita
187.22
एवं द्वादश वर्षाणि तापयामास रोदसी
निवर्त्यमानापि तु सा ज्ञातिभिर्नैव शक्यते
Evam dvadasha varshani tapayamasa rodasi
Nivartyamanapi tu sa gyatibhirnaiva shakyate
187.23
ततोऽगमद्वत्सभूमिं सिद्धचारणसेविताम्
आश्रमं पुण्यशीलानां तापसानां महात्मनाम्
Tatogamadvatsabhumim siddhacharanasevitam
Ashramam punyashilanam tapasanam mahatmanam
187.24
तत्र पुण्येषु देशेषु साप्लुताङ्गी दिवानिशम्
व्यचरत्काशिकन्या सा यथाकामविचारिणी
Tatra punyeshu desheshu saplutangi divanisham
Vyacharatkashikanya sa yathakamavicharini
187.25
नन्दाश्रमे महाराज ततोलूकाश्रमे शुभे
च्यवनस्याश्रमे चैव ब्रह्मणः स्थान एव च
Nandashrame maharaja tatolukashrame shubhe
Chyavanasyashrame chaiva brahmanah sthana eva cha
187.26
प्रयागे देवयजने देवारण्येषु चैव ह
भोगवत्यां तथा राजन्कौशिकस्याश्रमे तथा
Prayage devayajane devaranyeshu chaiva ha
Bhogavatyam tatha rajankaushikasyashrame tatha
187.27
माण्डव्यस्याश्रमे राजन्दिलीपस्याश्रमे तथा
रामह्रदे च कौरव्य पैलगार्ग्यस्य चाश्रमे
Mandavyasyashrame rajandilipasyashrame tatha
Ramahrade cha kauravya pailagargyasya chashrame
187.28
एतेषु तीर्थेषु तदा काशिकन्या विशां पते
आप्लावयत गात्राणि तीव्रमास्थाय वै तपः
Eteshu tirtheshu tada kashikanya visham pate
Aplavayata gatrani tivramasthaya vai tapah
187.29
तामब्रवीत्कौरवेय मम माता जलोत्थिता
किमर्थं क्लिश्यसे भद्रे तथ्यमेतद्ब्रवीहि मे
Tamabravitkauraveya mama mata jalotthita
Kimartham klishyase bhadre tathyametadbravihi me
187.30
सैनामथाब्रवीद्राजन्कृताञ्जलिरनिन्दिता
भीष्मो रामेण समरे न जितश्चारुलोचने
Sainamathabravidrajankritanjaliranindita
Bhishmo ramena samare na jitashcharulochane
187.31
कोऽन्यस्तमुत्सहेज्जेतुमुद्यतेषुं महीपतिम्
साहं भीष्मविनाशाय तपस्तप्स्ये सुदारुणम्
Konyastamutsahejjetumudyateshum mahipatim
Saham bhishmavinashaya tapastapsye sudarunam
187.32
चरामि पृथिवीं देवि यथा हन्यामहं नृपम्
एतद्व्रतफलं देहे परस्मिन्स्याद्यथा हि मे
Charami prithivim devi yatha hanyamaham nripam
Etadvrataphalam dehe parasminsyadyatha hi me
187.33
ततोऽब्रवीत्सागरगा जिह्मं चरसि भामिनि
नैष कामोऽनवद्याङ्गि शक्यः प्राप्तुं त्वयाबले
Tatobravitsagaraga jihmam charasi bhamini
Naisha kamonavadyangi shakyah praptum tvayabale
187.34
यदि भीष्मविनाशाय काश्ये चरसि वै व्रतम्
व्रतस्था च शरीरं त्वं यदि नाम विमोक्ष्यसि
नदी भविष्यसि शुभे कुटिला वार्षिकोदका
Yadi bhishmavinashaya kashye charasi vai vratam
Vratastha cha shariram tvam yadi nama vimokshyasi
Nadi bhavishyasi shubhe kutila varshikodaka
187.35
दुस्तीर्था चानभिज्ञेया वार्षिकी नाष्टमासिकी
भीमग्राहवती घोरा सर्वभूतभयंकरी
Dustirtha chanabhigyeya varshiki nashtamasiki
Bhimagrahavati ghora sarvabhutabhayankari
187.36
एवमुक्त्वा ततो राजन्काशिकन्यां न्यवर्तत
माता मम महाभागा स्मयमानेव भामिनी
Evamuktva tato rajankashikanyam nyavartata
Mata mama mahabhaga smayamaneva bhamini
187.37
कदाचिदष्टमे मासि कदाचिद्दशमे तथा
न प्राश्नीतोदकमपि पुनः सा वरवर्णिनी
Kadachidashtame masi kadachiddashame tatha
Na prashnitodakamapi punah sa varavarnini
187.38
सा वत्सभूमिं कौरव्य तीर्थलोभात्ततस्ततः
पतिता परिधावन्ती पुनः काशिपतेः सुता
Sa vatsabhumim kauravya tirthalobhattatastatah
Patita paridhavanti punah kashipateh suta
187.39
सा नदी वत्सभूम्यां तु प्रथिताम्बेति भारत
वार्षिकी ग्राहबहुला दुस्तीर्था कुटिला तथा
Sa nadi vatsabhumyam tu prathitambeti bharata
Varshiki grahabahula dustirtha kutila tatha
187.40
सा कन्या तपसा तेन भागार्धेन व्यजायत
नदी च राजन्वत्सेषु कन्या चैवाभवत्तदा
Sa kanya tapasa tena bhagardhena vyajayata
Nadi cha rajanvatseshu kanya chaivabhavattada