UtshovChapter 183
183.1
भीष्म उवाच
ततः प्रभाते राजेन्द्र सूर्ये विमल उद्गते
भार्गवस्य मया सार्धं पुनर्युद्धमवर्तत
Bhishma uvacha
Tatah prabhate rajendra surye vimala udgate
Bhargavasya maya sardham punaryuddhamavartata
183.2
ततो भ्रान्ते रथे तिष्ठन्रामः प्रहरतां वरः
ववर्ष शरवर्षाणि मयि शक्र इवाचले
Tato bhrante rathe tishthanramah praharatam varah
Vavarsha sharavarshani mayi shakra ivachale
183.3
तेन सूतो मम सुहृच्छरवर्षेण ताडितः
निपपात रथोपस्थे मनो मम विषादयन्
Tena suto mama suhrichchharavarshena taditah
Nipapata rathopasthe mano mama vishadayan
183.4
ततः सूतः स मेऽत्यर्थं कश्मलं प्राविशन्महत्
पृथिव्यां च शराघातान्निपपात मुमोह च
Tatah sutah sa metyartham kashmalam pravishanmahat
Prithivyam cha sharaghatannipapata mumoha cha
183.5
ततः सूतोऽजहात्प्राणान्रामबाणप्रपीडितः
मुहूर्तादिव राजेन्द्र मां च भीराविशत्तदा
Tatah sutojahatprananramabanaprapiditah
Muhurtadiva rajendra mam cha bhiravishattada
183.6
ततः सूते हते राजन्क्षिपतस्तस्य मे शरान्
प्रमत्तमनसो रामः प्राहिणोन्मृत्युसंमितान्
Tatah sute hate rajankshipatastasya me sharan
Pramattamanaso ramah prahinonmrityusammitan
183.7
ततः सूतव्यसनिनं विप्लुतं मां स भार्गवः
शरेणाभ्यहनद्गाढं विकृष्य बलवद्धनुः
Tatah sutavyasaninam viplutam mam sa bhargavah
Sharenabhyahanadgadham vikrishya balavaddhanuh
183.8
स मे जत्र्वन्तरे राजन्निपत्य रुधिराशनः
मयैव सह राजेन्द्र जगाम वसुधातलम्
Sa me jatrvantare rajannipatya rudhirashanah
Mayaiva saha rajendra jagama vasudhatalam
183.9
मत्वा तु निहतं रामस्ततो मां भरतर्षभ
मेघवद्व्यनदच्चोच्चैर्जहृषे च पुनः पुनः
Matva tu nihatam ramastato mam bharatarshabha
Meghavadvyanadachchochchairjahrishe cha punah punah
183.10
तथा तु पतिते राजन्मयि रामो मुदा युतः
उदक्रोशन्महानादं सह तैरनुयायिभिः
Tatha tu patite rajanmayi ramo muda yutah
Udakroshanmahanadam saha tairanuyayibhih
183.11
मम तत्राभवन्ये तु कौरवाः पार्श्वतः स्थिताः
आगता ये च युद्धं तज्जनास्तत्र दिदृक्षवः
आर्तिं परमिकां जग्मुस्ते तदा मयि पातिते
Mama tatrabhavanye tu kauravah parshvatah sthitah
Agata ye cha yuddham tajjanastatra didrikshavah
Artim paramikam jagmuste tada mayi patite
183.12
ततोऽपश्यं पातितो राजसिंह; द्विजानष्टौ सूर्यहुताशनाभान्
ते मां समन्तात्परिवार्य तस्थुः; स्वबाहुभिः परिगृह्याजिमध्ये
Tatopashyam patito rajasinha; dvijanashtau suryahutashanabhan
Te mam samantatparivarya tasthuh; svabahubhih parigrihyajimadhye
183.13
रक्ष्यमाणश्च तैर्विप्रैर्नाहं भूमिमुपास्पृशम्
अन्तरिक्षे स्थितो ह्यस्मि तैर्विप्रैर्बान्धवैरिव
स्वपन्निवान्तरिक्षे च जलबिन्दुभिरुक्षितः
Rakshyamanashcha tairviprairnaham bhumimupasprisham
Antarikshe sthito hyasmi tairviprairbandhavairiva
Svapannivantarikshe cha jalabindubhirukshitah
183.14
ततस्ते ब्राह्मणा राजन्नब्रुवन्परिगृह्य माम्
मा भैरिति समं सर्वे स्वस्ति तेऽस्त्विति चासकृत्
Tataste brahmana rajannabruvanparigrihya mam
Ma bhairiti samam sarve svasti testviti chasakrit
183.15
ततस्तेषामहं वाग्भिस्तर्पितः सहसोत्थितः
मातरं सरितां श्रेष्ठामपश्यं रथमास्थिताम्
Tatasteshamaham vagbhistarpitah sahasotthitah
Mataram saritam shreshthamapashyam rathamasthitam
183.16
हयाश्च मे संगृहीतास्तया वै; महानद्या संयति कौरवेन्द्र
पादौ जनन्याः प्रतिपूज्य चाहं; तथार्ष्टिषेणं रथमभ्यरोहम्
Hayashcha me sangrihitastaya vai; mahanadya sanyati kauravendra
Padau jananyah pratipujya chaham; tatharshtishenam rathamabhyaroham
183.17
ररक्ष सा मम रथं हयांश्चोपस्कराणि च
तामहं प्राञ्जलिर्भूत्वा पुनरेव व्यसर्जयम्
Raraksha sa mama ratham hayanshchopaskarani cha
Tamaham pranjalirbhutva punareva vyasarjayam
183.18
ततोऽहं स्वयमुद्यम्य हयांस्तान्वातरंहसः
अयुध्यं जामदग्न्येन निवृत्तेऽहनि भारत
Tatoham svayamudyamya hayanstanvataranhasah
Ayudhyam jamadagnyena nivrittehani bharata
183.19
ततोऽहं भरतश्रेष्ठ वेगवन्तं महाबलम्
अमुञ्चं समरे बाणं रामाय हृदयच्छिदम्
Tatoham bharatashreshtha vegavantam mahabalam
Amuncham samare banam ramaya hridayachchhidam
183.20
ततो जगाम वसुधां बाणवेगप्रपीडितः
जानुभ्यां धनुरुत्सृज्य रामो मोहवशं गतः
Tato jagama vasudham banavegaprapiditah
Janubhyam dhanurutsrijya ramo mohavasham gatah
183.21
ततस्तस्मिन्निपतिते रामे भूरिसहस्रदे
आवव्रुर्जलदा व्योम क्षरन्तो रुधिरं बहु
Tatastasminnipatite rame bhurisahasrade
Avavrurjalada vyoma ksharanto rudhiram bahu
183.22
उल्काश्च शतशः पेतुः सनिर्घाताः सकम्पनाः
अर्कं च सहसा दीप्तं स्वर्भानुरभिसंवृणोत्
Ulkashcha shatashah petuh sanirghatah sakampanah
Arkam cha sahasa diptam svarbhanurabhisanvrinot
183.23
ववुश्च वाताः परुषाश्चलिता च वसुंधरा
गृध्रा बडाश्च कङ्काश्च परिपेतुर्मुदा युताः
Vavushcha vatah parushashchalita cha vasundhara
Gridhra badashcha kankashcha paripeturmuda yutah
183.24
दीप्तायां दिशि गोमायुर्दारुणं मुहुरुन्नदत्
अनाहता दुन्दुभयो विनेदुर्भृशनिस्वनाः
Diptayam dishi gomayurdarunam muhurunnadat
Anahata dundubhayo vinedurbhrishanisvanah
183.25
एतदौत्पातिकं घोरमासीद्भरतसत्तम
विसंज्ञकल्पे धरणीं गते रामे महात्मनि
Etadautpatikam ghoramasidbharatasattama
Visangyakalpe dharanim gate rame mahatmani
183.26
ततो रविर्मन्दमरीचिमण्डलो; जगामास्तं पांसुपुञ्जावगाढः
निशा व्यगाहत्सुखशीतमारुता; ततो युद्धं प्रत्यवहारयावः
Tato ravirmandamarichimandalo; jagamastam pansupunjavagadhah
Nisha vyagahatsukhashitamaruta; tato yuddham pratyavaharayavah
183.27
एवं राजन्नवहारो बभूव; ततः पुनर्विमलेऽभूत्सुघोरम्
काल्यं काल्यं विंशतिं वै दिनानि; तथैव चान्यानि दिनानि त्रीणि
Evam rajannavaharo babhuva; tatah punarvimalebhutsughoram
Kalyam kalyam vinshatim vai dinani; tathaiva chanyani dinani trini