UtshovChapter 181
181.1
भीष्म उवाच
आत्मनस्तु ततः सूतो हयानां च विशां पते
मम चापनयामास शल्यान्कुशलसंमतः
Bhishma uvacha
Atmanastu tatah suto hayanam cha visham pate
Mama chapanayamasa shalyankushalasammatah
181.2
स्नातोपवृत्तैस्तुरगैर्लब्धतोयैरविह्वलैः
प्रभात उदिते सूर्ये ततो युद्धमवर्तत
Snatopavrittaisturagairlabdhatoyairavihvalaih
Prabhata udite surye tato yuddhamavartata
181.3
दृष्ट्वा मां तूर्णमायान्तं दंशितं स्यन्दने स्थितम्
अकरोद्रथमत्यर्थं रामः सज्जं प्रतापवान्
Drishtva mam turnamayantam danshitam syandane sthitam
Akarodrathamatyartham ramah sajjam pratapavan
181.4
ततोऽहं राममायान्तं दृष्ट्वा समरकाङ्क्षिणम्
धनुःश्रेष्ठं समुत्सृज्य सहसावतरं रथात्
Tatoham ramamayantam drishtva samarakankshinam
Dhanuhshreshtham samutsrijya sahasavataram rathat
181.5
अभिवाद्य तथैवाहं रथमारुह्य भारत
युयुत्सुर्जामदग्न्यस्य प्रमुखे वीतभीः स्थितः
Abhivadya tathaivaham rathamaruhya bharata
Yuyutsurjamadagnyasya pramukhe vitabhih sthitah
181.6
ततो मां शरवर्षेण महता समवाकिरत्
अहं च शरवर्षेण वर्षन्तं समवाकिरम्
Tato mam sharavarshena mahata samavakirat
Aham cha sharavarshena varshantam samavakiram
181.7
संक्रुद्धो जामदग्न्यस्तु पुनरेव पतत्रिणः
प्रेषयामास मे राजन्दीप्तास्यानुरगानिव
Sankruddho jamadagnyastu punareva patatrinah
Preshayamasa me rajandiptasyanuraganiva
181.8
तानहं निशितैर्भल्लैः शतशोऽथ सहस्रशः
अच्छिदं सहसा राजन्नन्तरिक्षे पुनः पुनः
Tanaham nishitairbhallaih shatashotha sahasrashah
Achchhidam sahasa rajannantarikshe punah punah
181.9
ततस्त्वस्त्राणि दिव्यानि जामदग्न्यः प्रतापवान्
मयि प्रचोदयामास तान्यहं प्रत्यषेधयम्
Tatastvastrani divyani jamadagnyah pratapavan
Mayi prachodayamasa tanyaham pratyashedhayam
181.10
अस्त्रैरेव महाबाहो चिकीर्षन्नधिकां क्रियाम्
ततो दिवि महान्नादः प्रादुरासीत्समन्ततः
Astraireva mahabaho chikirshannadhikam kriyam
Tato divi mahannadah pradurasitsamantatah
181.11
ततोऽहमस्त्रं वायव्यं जामदग्न्ये प्रयुक्तवान्
प्रत्याजघ्ने च तद्रामो गुह्यकास्त्रेण भारत
Tatohamastram vayavyam jamadagnye prayuktavan
Pratyajaghne cha tadramo guhyakastrena bharata
181.12
ततोऽस्त्रमहमाग्नेयमनुमन्त्र्य प्रयुक्तवान्
वारुणेनैव रामस्तद्वारयामास मे विभुः
Tatostramahamagneyamanumantrya prayuktavan
Varunenaiva ramastadvarayamasa me vibhuh
181.13
एवमस्त्राणि दिव्यानि रामस्याहमवारयम्
रामश्च मम तेजस्वी दिव्यास्त्रविदरिंदमः
Evamastrani divyani ramasyahamavarayam
Ramashcha mama tejasvi divyastravidarindamah
181.14
ततो मां सव्यतो राजन्रामः कुर्वन्द्विजोत्तमः
उरस्यविध्यत्संक्रुद्धो जामदग्न्यो महाबलः
Tato mam savyato rajanramah kurvandvijottamah
Urasyavidhyatsankruddho jamadagnyo mahabalah
181.15
ततोऽहं भरतश्रेष्ठ संन्यषीदं रथोत्तमे
अथ मां कश्मलाविष्टं सूतस्तूर्णमपावहत्
गोरुतं भरतश्रेष्ठ रामबाणप्रपीडितम्
Tatoham bharatashreshtha sannyashidam rathottame
Atha mam kashmalavishtam sutasturnamapavahat
Gorutam bharatashreshtha ramabanaprapiditam
181.16
ततो मामपयातं वै भृशं विद्धमचेतसम्
रामस्यानुचरा हृष्टाः सर्वे दृष्ट्वा प्रचुक्रुशुः
अकृतव्रणप्रभृतयः काशिकन्या च भारत
Tato mamapayatam vai bhrisham viddhamachetasam
Ramasyanuchara hrishtah sarve drishtva prachukrushuh
Akritavranaprabhritayah kashikanya cha bharata
181.17
ततस्तु लब्धसंज्ञोऽहं ज्ञात्वा सूतमथाब्रुवम्
याहि सूत यतो रामः सज्जोऽहं गतवेदनः
Tatastu labdhasangyoham gyatva sutamathabruvam
Yahi suta yato ramah sajjoham gatavedanah
181.18
ततो मामवहत्सूतो हयैः परमशोभितैः
नृत्यद्भिरिव कौरव्य मारुतप्रतिमैर्गतौ
Tato mamavahatsuto hayaih paramashobhitaih
Nrityadbhiriva kauravya marutapratimairgatau
181.19
ततोऽहं राममासाद्य बाणजालेन कौरव
अवाकिरं सुसंरब्धः संरब्धं विजिगीषया
Tatoham ramamasadya banajalena kaurava
Avakiram susanrabdhah sanrabdham vijigishaya
181.20
तानापतत एवासौ रामो बाणानजिह्मगान्
बाणैरेवाच्छिनत्तूर्णमेकैकं त्रिभिराहवे
Tanapatata evasau ramo bananajihmagan
Banairevachchhinatturnamekaikam tribhirahave
181.21
ततस्ते मृदिताः सर्वे मम बाणाः सुसंशिताः
रामबाणैर्द्विधा छिन्नाः शतशोऽथ महाहवे
Tataste mriditah sarve mama banah susanshitah
Ramabanairdvidha chhinnah shatashotha mahahave
181.22
ततः पुनः शरं दीप्तं सुप्रभं कालसंमितम्
असृजं जामदग्न्याय रामायाहं जिघांसया
Tatah punah sharam diptam suprabham kalasammitam
Asrijam jamadagnyaya ramayaham jighansaya
181.23
तेन त्वभिहतो गाढं बाणच्छेदवशं गतः
मुमोह सहसा रामो भूमौ च निपपात ह
Tena tvabhihato gadham banachchhedavasham gatah
Mumoha sahasa ramo bhumau cha nipapata ha
181.24
ततो हाहाकृतं सर्वं रामे भूतलमाश्रिते
जगद्भारत संविग्नं यथार्कपतनेऽभवत्
Tato hahakritam sarvam rame bhutalamashrite
Jagadbharata sanvignam yatharkapatanebhavat
181.25
तत एनं सुसंविग्नाः सर्व एवाभिदुद्रुवुः
तपोधनास्ते सहसा काश्या च भृगुनन्दनम्
Tata enam susanvignah sarva evabhidudruvuh
Tapodhanaste sahasa kashya cha bhrigunandanam
181.26
त एनं संपरिष्वज्य शनैराश्वासयंस्तदा
पाणिभिर्जलशीतैश्च जयाशीर्भिश्च कौरव
Ta enam samparishvajya shanairashvasayanstada
Panibhirjalashitaishcha jayashirbhishcha kaurava
181.27
ततः स विह्वलो वाक्यं राम उत्थाय माब्रवीत्
तिष्ठ भीष्म हतोऽसीति बाणं संधाय कार्मुके
Tatah sa vihvalo vakyam rama utthaya mabravit
Tishtha bhishma hatositi banam sandhaya karmuke
181.28
स मुक्तो न्यपतत्तूर्णं पार्श्वे सव्ये महाहवे
येनाहं भृशसंविग्नो व्याघूर्णित इव द्रुमः
Sa mukto nyapatatturnam parshve savye mahahave
Yenaham bhrishasanvigno vyaghurnita iva drumah
181.29
हत्वा हयांस्ततो राजञ्शीघ्रास्त्रेण महाहवे
अवाकिरन्मां विश्रब्धो बाणैस्तैर्लोमवाहिभिः
Hatva hayanstato rajanshighrastrena mahahave
Avakiranmam vishrabdho banaistairlomavahibhih
181.30
ततोऽहमपि शीघ्रास्त्रं समरेऽप्रतिवारणम्
अवासृजं महाबाहो तेऽन्तराधिष्ठिताः शराः
रामस्य मम चैवाशु व्योमावृत्य समन्ततः
Tatohamapi shighrastram samareprativaranam
Avasrijam mahabaho tentaradhishthitah sharah
Ramasya mama chaivashu vyomavritya samantatah
181.31
न स्म सूर्यः प्रतपति शरजालसमावृतः
मातरिश्वान्तरे तस्मिन्मेघरुद्ध इवानदत्
Na sma suryah pratapati sharajalasamavritah
Matarishvantare tasminmegharuddha ivanadat
181.32
ततो वायोः प्रकम्पाच्च सूर्यस्य च मरीचिभिः
अभितापात्स्वभावाच्च पावकः समजायत
Tato vayoh prakampachcha suryasya cha marichibhih
Abhitapatsvabhavachcha pavakah samajayata
181.33
ते शराः स्वसमुत्थेन प्रदीप्ताश्चित्रभानुना
भूमौ सर्वे तदा राजन्भस्मभूताः प्रपेदिरे
Te sharah svasamutthena pradiptashchitrabhanuna
Bhumau sarve tada rajanbhasmabhutah prapedire
181.34
तदा शतसहस्राणि प्रयुतान्यर्बुदानि च
अयुतान्यथ खर्वाणि निखर्वाणि च कौरव
रामः शराणां संक्रुद्धो मयि तूर्णमपातयत्
Tada shatasahasrani prayutanyarbudani cha
Ayutanyatha kharvani nikharvani cha kaurava
Ramah sharanam sankruddho mayi turnamapatayat
181.35
ततोऽहं तानपि रणे शरैराशीविषोपमैः
संछिद्य भूमौ नृपतेऽपातयं पन्नगानिव
Tatoham tanapi rane sharairashivishopamaih
Sanchhidya bhumau nripatepatayam pannaganiva
181.36
एवं तदभवद्युद्धं तदा भरतसत्तम
संध्याकाले व्यतीते तु व्यपायात्स च मे गुरुः
Evam tadabhavadyuddham tada bharatasattama
Sandhyakale vyatite tu vyapayatsa cha me guruh