UtshovChapter 178
178.1
भीष्म उवाच
ततस्तृतीये दिवसे समे देशे व्यवस्थितः
प्रेषयामास मे राजन्प्राप्तोऽस्मीति महाव्रतः
Bhishma uvacha
Tatastritiye divase same deshe vyavasthitah
Preshayamasa me rajanpraptosmiti mahavratah
178.2
तमागतमहं श्रुत्वा विषयान्तं महाबलम्
अभ्यगच्छं जवेनाशु प्रीत्या तेजोनिधिं प्रभुम्
Tamagatamaham shrutva vishayantam mahabalam
Abhyagachchham javenashu pritya tejonidhim prabhum
178.3
गां पुरस्कृत्य राजेन्द्र ब्राह्मणैः परिवारितः
ऋत्विग्भिर्देवकल्पैश्च तथैव च पुरोहितैः
Gam puraskritya rajendra brahmanaih parivaritah
Ritvigbhirdevakalpaishcha tathaiva cha purohitaih
178.4
स मामभिगतं दृष्ट्वा जामदग्न्यः प्रतापवान्
प्रतिजग्राह तां पूजां वचनं चेदमब्रवीत्
Sa mamabhigatam drishtva jamadagnyah pratapavan
Pratijagraha tam pujam vachanam chedamabravit
178.5
भीष्म कां बुद्धिमास्थाय काशिराजसुता त्वया
अकामेयमिहानीता पुनश्चैव विसर्जिता
Bhishma kam buddhimasthaya kashirajasuta tvaya
Akameyamihanita punashchaiva visarjita
178.6
विभ्रंशिता त्वया हीयं धर्मावाप्तेः परावरात्
परामृष्टां त्वया हीमां को हि गन्तुमिहार्हति
Vibhranshita tvaya hiyam dharmavapteh paravarat
Paramrishtam tvaya himam ko hi gantumiharhati
178.7
प्रत्याख्याता हि शाल्वेन त्वया नीतेति भारत
तस्मादिमां मन्नियोगात्प्रतिगृह्णीष्व भारत
Pratyakhyata hi shalvena tvaya niteti bharata
Tasmadimam manniyogatpratigrihnishva bharata
178.8
स्वधर्मं पुरुषव्याघ्र राजपुत्री लभत्वियम्
न युक्तमवमानोऽयं कर्तुं राज्ञा त्वयानघ
Svadharmam purushavyaghra rajaputri labhatviyam
Na yuktamavamanoyam kartum ragya tvayanagha
178.9
ततस्तं नातिमनसं समुदीक्ष्याहमब्रुवम्
नाहमेनां पुनर्दद्यां भ्रात्रे ब्रह्मन्कथंचन
Tatastam natimanasam samudikshyahamabruvam
Nahamenam punardadyam bhratre brahmankathanchana
178.10
शाल्वस्याहमिति प्राह पुरा मामिह भार्गव
मया चैवाभ्यनुज्ञाता गता सौभपुरं प्रति
Shalvasyahamiti praha pura mamiha bhargava
Maya chaivabhyanugyata gata saubhapuram prati
178.11
न भयान्नाप्यनुक्रोशान्न लोभान्नार्थकाम्यया
क्षत्रधर्ममहं जह्यामिति मे व्रतमाहितम्
Na bhayannapyanukroshanna lobhannarthakamyaya
Kshatradharmamaham jahyamiti me vratamahitam
178.12
अथ मामब्रवीद्रामः क्रोधपर्याकुलेक्षणः
न करिष्यसि चेदेतद्वाक्यं मे कुरुपुंगव
Atha mamabravidramah krodhaparyakulekshanah
Na karishyasi chedetadvakyam me kurupungava
178.13
हनिष्यामि सहामात्यं त्वामद्येति पुनः पुनः
संरम्भादब्रवीद्रामः क्रोधपर्याकुलेक्षणः
Hanishyami sahamatyam tvamadyeti punah punah
Sanrambhadabravidramah krodhaparyakulekshanah
178.14
तमहं गीर्भिरिष्टाभिः पुनः पुनररिंदमम्
अयाचं भृगुशार्दूलं न चैव प्रशशाम सः
Tamaham girbhirishtabhih punah punararindamam
Ayacham bhrigushardulam na chaiva prashashama sah
178.15
तमहं प्रणम्य शिरसा भूयो ब्राह्मणसत्तमम्
अब्रुवं कारणं किं तद्यत्त्वं योद्धुमिहेच्छसि
Tamaham pranamya shirasa bhuyo brahmanasattamam
Abruvam karanam kim tadyattvam yoddhumihechchhasi
178.16
इष्वस्त्रं मम बालस्य भवतैव चतुर्विधम्
उपदिष्टं महाबाहो शिष्योऽस्मि तव भार्गव
Ishvastram mama balasya bhavataiva chaturvidham
Upadishtam mahabaho shishyosmi tava bhargava
178.17
ततो मामब्रवीद्रामः क्रोधसंरक्तलोचनः
जानीषे मां गुरुं भीष्म न चेमां प्रतिगृह्णसे
सुतां काश्यस्य कौरव्य मत्प्रियार्थं महीपते
Tato mamabravidramah krodhasanraktalochanah
Janishe mam gurum bhishma na chemam pratigrihnase
Sutam kashyasya kauravya matpriyartham mahipate
178.18
न हि ते विद्यते शान्तिरन्यथा कुरुनन्दन
गृहाणेमां महाबाहो रक्षस्व कुलमात्मनः
त्वया विभ्रंशिता हीयं भर्तारं नाभिगच्छति
Na hi te vidyate shantiranyatha kurunandana
Grihanemam mahabaho rakshasva kulamatmanah
Tvaya vibhranshita hiyam bhartaram nabhigachchhati
178.19
तथा ब्रुवन्तं तमहं रामं परपुरंजयम्
नैतदेवं पुनर्भावि ब्रह्मर्षे किं श्रमेण ते
Tatha bruvantam tamaham ramam parapuranjayam
Naitadevam punarbhavi brahmarshe kim shramena te
178.20
गुरुत्वं त्वयि संप्रेक्ष्य जामदग्न्य पुरातनम्
प्रसादये त्वां भगवंस्त्यक्तैषा हि पुरा मया
Gurutvam tvayi samprekshya jamadagnya puratanam
Prasadaye tvam bhagavanstyaktaisha hi pura maya
178.21
को जातु परभावां हि नारीं व्यालीमिव स्थिताम्
वासयेत गृहे जानन्स्त्रीणां दोषान्महात्ययान्
Ko jatu parabhavam hi narim vyalimiva sthitam
Vasayeta grihe jananstrinam doshanmahatyayan
178.22
न भयाद्वासवस्यापि धर्मं जह्यां महाद्युते
प्रसीद मा वा यद्वा ते कार्यं तत्कुरु माचिरम्
Na bhayadvasavasyapi dharmam jahyam mahadyute
Prasida ma va yadva te karyam tatkuru machiram
178.23
अयं चापि विशुद्धात्मन्पुराणे श्रूयते विभो
मरुत्तेन महाबुद्धे गीतः श्लोको महात्मना
Ayam chapi vishuddhatmanpurane shruyate vibho
Maruttena mahabuddhe gitah shloko mahatmana
178.24
गुरोरप्यवलिप्तस्य कार्याकार्यमजानतः
उत्पथप्रतिपन्नस्य कार्यं भवति शासनम्
Gurorapyavaliptasya karyakaryamajanatah
Utpathapratipannasya karyam bhavati shasanam
178.25
स त्वं गुरुरिति प्रेम्णा मया संमानितो भृशम्
गुरुवृत्तं न जानीषे तस्माद्योत्स्याम्यहं त्वया
Sa tvam gururiti premna maya sammanito bhrisham
Guruvrittam na janishe tasmadyotsyamyaham tvaya
178.26
गुरुं न हन्यां समरे ब्राह्मणं च विशेषतः
विशेषतस्तपोवृद्धमेवं क्षान्तं मया तव
Gurum na hanyam samare brahmanam cha visheshatah
Visheshatastapovriddhamevam kshantam maya tava
178.27
उद्यतेषुमथो दृष्ट्वा ब्राह्मणं क्षत्रबन्धुवत्
यो हन्यात्समरे क्रुद्धो युध्यन्तमपलायिनम्
ब्रह्महत्या न तस्य स्यादिति धर्मेषु निश्चयः
Udyateshumatho drishtva brahmanam kshatrabandhuvat
Yo hanyatsamare kruddho yudhyantamapalayinam
Brahmahatya na tasya syaditi dharmeshu nishchayah
178.28
क्षत्रियाणां स्थितो धर्मे क्षत्रियोऽस्मि तपोधन
यो यथा वर्तते यस्मिंस्तथा तस्मिन्प्रवर्तयन्
नाधर्मं समवाप्नोति नरः श्रेयश्च विन्दति
Kshatriyanam sthito dharme kshatriyosmi tapodhana
Yo yatha vartate yasminstatha tasminpravartayan
Nadharmam samavapnoti narah shreyashcha vindati
178.29
अर्थे वा यदि वा धर्मे समर्थो देशकालवित्
अनर्थसंशयापन्नः श्रेयान्निःसंशयेन च
Arthe va yadi va dharme samartho deshakalavit
Anarthasanshayapannah shreyannihsanshayena cha
178.30
यस्मात्संशयितेऽर्थेऽस्मिन्यथान्यायं प्रवर्तसे
तस्माद्योत्स्यामि सहितस्त्वया राम महाहवे
पश्य मे बाहुवीर्यं च विक्रमं चातिमानुषम्
Yasmatsanshayiterthesminyathanyayam pravartase
Tasmadyotsyami sahitastvaya rama mahahave
Pashya me bahuviryam cha vikramam chatimanusham
178.31
एवं गतेऽपि तु मया यच्छक्यं भृगुनन्दन
तत्करिष्ये कुरुक्षेत्रे योत्स्ये विप्र त्वया सह
द्वंद्वे राम यथेष्टं ते सज्जो भव महामुने
Evam gatepi tu maya yachchhakyam bhrigunandana
Tatkarishye kurukshetre yotsye vipra tvaya saha
Dvandve rama yatheshtam te sajjo bhava mahamune
178.32
तत्र त्वं निहतो राम मया शरशताचितः
लप्स्यसे निर्जिताँल्लोकाञ्शस्त्रपूतो महारणे
Tatra tvam nihato rama maya sharashatachitah
Lapsyase nirjitanllokanshastraputo maharane
178.33
स गच्छ विनिवर्तस्व कुरुक्षेत्रं रणप्रिय
तत्रैष्यामि महाबाहो युद्धाय त्वां तपोधन
Sa gachchha vinivartasva kurukshetram ranapriya
Tatraishyami mahabaho yuddhaya tvam tapodhana
178.34
अपि यत्र त्वया राम कृतं शौचं पुरा पितुः
तत्राहमपि हत्वा त्वां शौचं कर्तास्मि भार्गव
Api yatra tvaya rama kritam shaucham pura pituh
Tatrahamapi hatva tvam shaucham kartasmi bhargava
178.35
तत्र गच्छस्व राम त्वं त्वरितं युद्धदुर्मद
व्यपनेष्यामि ते दर्पं पौराणं ब्राह्मणब्रुव
Tatra gachchhasva rama tvam tvaritam yuddhadurmada
Vyapaneshyami te darpam pauranam brahmanabruva
178.36
यच्चापि कत्थसे राम बहुशः परिषत्सु वै
निर्जिताः क्षत्रिया लोके मयैकेनेति तच्छृणु
Yachchapi katthase rama bahushah parishatsu vai
Nirjitah kshatriya loke mayaikeneti tachchhrinu
178.37
न तदा जायते भीष्मो मद्विधः क्षत्रियोऽपि वा
यस्ते युद्धमयं दर्पं कामं च व्यपनाशयेत्
Na tada jayate bhishmo madvidhah kshatriyopi va
Yaste yuddhamayam darpam kamam cha vyapanashayet
178.38
सोऽहं जातो महाबाहो भीष्मः परपुरंजयः
व्यपनेष्यामि ते दर्पं युद्धे राम न संशयः
Soham jato mahabaho bhishmah parapuranjayah
Vyapaneshyami te darpam yuddhe rama na sanshayah