UtshovChapter 176
176.1
अकृतव्रण उवाच
दुःखद्वयमिदं भद्रे कतरस्य चिकीर्षसि
प्रतिकर्तव्यमबले तत्त्वं वत्से ब्रवीहि मे
Akritavrana uvacha
Duhkhadvayamidam bhadre katarasya chikirshasi
Pratikartavyamabale tattvam vatse bravihi me
176.2
यदि सौभपतिर्भद्रे नियोक्तव्यो मते तव
नियोक्ष्यति महात्मा तं रामस्त्वद्धितकाम्यया
Yadi saubhapatirbhadre niyoktavyo mate tava
Niyokshyati mahatma tam ramastvaddhitakamyaya
176.3
अथापगेयं भीष्मं तं रामेणेच्छसि धीमता
रणे विनिर्जितं द्रष्टुं कुर्यात्तदपि भार्गवः
Athapageyam bhishmam tam ramenechchhasi dhimata
Rane vinirjitam drashtum kuryattadapi bhargavah
176.4
सृञ्जयस्य वचः श्रुत्वा तव चैव शुचिस्मिते
यदत्रानन्तरं कार्यं तदद्यैव विचिन्त्यताम्
Srinjayasya vachah shrutva tava chaiva shuchismite
Yadatranantaram karyam tadadyaiva vichintyatam
176.5
अम्बोवाच
अपनीतास्मि भीष्मेण भगवन्नविजानता
न हि जानाति मे भीष्मो ब्रह्मञ्शाल्वगतं मनः
Ambovacha
Apanitasmi bhishmena bhagavannavijanata
Na hi janati me bhishmo brahmanshalvagatam manah
176.6
एतद्विचार्य मनसा भवानेव विनिश्चयम्
विचिनोतु यथान्यायं विधानं क्रियतां तथा
Etadvicharya manasa bhavaneva vinishchayam
Vichinotu yathanyayam vidhanam kriyatam tatha
176.7
भीष्मे वा कुरुशार्दूले शाल्वराजेऽथ वा पुनः
उभयोरेव वा ब्रह्मन्यद्युक्तं तत्समाचर
Bhishme va kurushardule shalvarajetha va punah
Ubhayoreva va brahmanyadyuktam tatsamachara
176.8
निवेदितं मया ह्येतद्दुःखमूलं यथातथम्
विधानं तत्र भगवन्कर्तुमर्हसि युक्तितः
Niveditam maya hyetadduhkhamulam yathatatham
Vidhanam tatra bhagavankartumarhasi yuktitah
176.9
अकृतव्रण उवाच
उपपन्नमिदं भद्रे यदेवं वरवर्णिनि
धर्मं प्रति वचो ब्रूयाः शृणु चेदं वचो मम
Akritavrana uvacha
Upapannamidam bhadre yadevam varavarnini
Dharmam prati vacho bruyah shrinu chedam vacho mama
176.10
यदि त्वामापगेयो वै न नयेद्गजसाह्वयम्
शाल्वस्त्वां शिरसा भीरु गृह्णीयाद्रामचोदितः
Yadi tvamapageyo vai na nayedgajasahvayam
Shalvastvam shirasa bhiru grihniyadramachoditah
176.11
तेन त्वं निर्जिता भद्रे यस्मान्नीतासि भामिनि
संशयः शाल्वराजस्य तेन त्वयि सुमध्यमे
Tena tvam nirjita bhadre yasmannitasi bhamini
Sanshayah shalvarajasya tena tvayi sumadhyame
176.12
भीष्मः पुरुषमानी च जितकाशी तथैव च
तस्मात्प्रतिक्रिया युक्ता भीष्मे कारयितुं त्वया
Bhishmah purushamani cha jitakashi tathaiva cha
Tasmatpratikriya yukta bhishme karayitum tvaya
176.13
अम्बोवाच
ममाप्येष महान्ब्रह्मन्हृदि कामोऽभिवर्तते
घातयेयं यदि रणे भीष्ममित्येव नित्यदा
Ambovacha
Mamapyesha mahanbrahmanhridi kamobhivartate
Ghatayeyam yadi rane bhishmamityeva nityada
176.14
भीष्मं वा शाल्वराजं वा यं वा दोषेण गच्छसि
प्रशाधि तं महाबाहो यत्कृतेऽहं सुदुःखिता
Bhishmam va shalvarajam va yam va doshena gachchhasi
Prashadhi tam mahabaho yatkriteham suduhkhita
176.15
भीष्म उवाच
एवं कथयतामेव तेषां स दिवसो गतः
रात्रिश्च भरतश्रेष्ठ सुखशीतोष्णमारुता
Bhishma uvacha
Evam kathayatameva tesham sa divaso gatah
Ratrishcha bharatashreshtha sukhashitoshnamaruta
176.16
ततो रामः प्रादुरासीत्प्रज्वलन्निव तेजसा
शिष्यैः परिवृतो राजञ्जटाचीरधरो मुनिः
Tato ramah pradurasitprajvalanniva tejasa
Shishyaih parivrito rajanjatachiradharo munih
176.17
धनुष्पाणिरदीनात्मा खड्गं बिभ्रत्परश्वधी
विरजा राजशार्दूल सोऽभ्ययात्सृञ्जयं नृपम्
Dhanushpaniradinatma khadgam bibhratparashvadhi
Viraja rajashardula sobhyayatsrinjayam nripam
176.18
ततस्तं तापसा दृष्ट्वा स च राजा महातपाः
तस्थुः प्राञ्जलयः सर्वे सा च कन्या तपस्विनी
Tatastam tapasa drishtva sa cha raja mahatapah
Tasthuh pranjalayah sarve sa cha kanya tapasvini
176.19
पूजयामासुरव्यग्रा मधुपर्केण भार्गवम्
अर्चितश्च यथायोगं निषसाद सहैव तैः
Pujayamasuravyagra madhuparkena bhargavam
Architashcha yathayogam nishasada sahaiva taih
176.20
ततः पूर्वव्यतीतानि कथयेते स्म तावुभौ
सृञ्जयश्च स राजर्षिर्जामदग्न्यश्च भारत
Tatah purvavyatitani kathayete sma tavubhau
Srinjayashcha sa rajarshirjamadagnyashcha bharata
176.21
ततः कथान्ते राजर्षिर्भृगुश्रेष्ठं महाबलम्
उवाच मधुरं काले रामं वचनमर्थवत्
Tatah kathante rajarshirbhrigushreshtham mahabalam
Uvacha madhuram kale ramam vachanamarthavat
176.22
रामेयं मम दौहित्री काशिराजसुता प्रभो
अस्याः शृणु यथातत्त्वं कार्यं कार्यविशारद
Rameyam mama dauhitri kashirajasuta prabho
Asyah shrinu yathatattvam karyam karyavisharada
176.23
परमं कथ्यतां चेति तां रामः प्रत्यभाषत
ततः साभ्यगमद्रामं ज्वलन्तमिव पावकम्
Paramam kathyatam cheti tam ramah pratyabhashata
Tatah sabhyagamadramam jvalantamiva pavakam
176.24
सा चाभिवाद्य चरणौ रामस्य शिरसा शुभा
स्पृष्ट्वा पद्मदलाभाभ्यां पाणिभ्यामग्रतः स्थिता
Sa chabhivadya charanau ramasya shirasa shubha
Sprishtva padmadalabhabhyam panibhyamagratah sthita
176.25
रुरोद सा शोकवती बाष्पव्याकुललोचना
प्रपेदे शरणं चैव शरण्यं भृगुनन्दनम्
Ruroda sa shokavati bashpavyakulalochana
Prapede sharanam chaiva sharanyam bhrigunandanam
176.26
राम उवाच
यथासि सृञ्जयस्यास्य तथा मम नृपात्मजे
ब्रूहि यत्ते मनोदुःखं करिष्ये वचनं तव
Rama uvacha
Yathasi srinjayasyasya tatha mama nripatmaje
Bruhi yatte manoduhkham karishye vachanam tava
176.27
अम्बोवाच
भगवञ्शरणं त्वाद्य प्रपन्नास्मि महाव्रत
शोकपङ्कार्णवाद्घोरादुद्धरस्व च मां विभो
Ambovacha
Bhagavansharanam tvadya prapannasmi mahavrata
Shokapankarnavadghoraduddharasva cha mam vibho
176.28
भीष्म उवाच
तस्याश्च दृष्ट्वा रूपं च वयश्चाभिनवं पुनः
सौकुमार्यं परं चैव रामश्चिन्तापरोऽभवत्
Bhishma uvacha
Tasyashcha drishtva rupam cha vayashchabhinavam punah
Saukumaryam param chaiva ramashchintaparobhavat
176.29
किमियं वक्ष्यतीत्येवं विमृशन्भृगुसत्तमः
इति दध्यौ चिरं रामः कृपयाभिपरिप्लुतः
Kimiyam vakshyatityevam vimrishanbhrigusattamah
Iti dadhyau chiram ramah kripayabhipariplutah
176.30
कथ्यतामिति सा भूयो रामेणोक्ता शुचिस्मिता
सर्वमेव यथातत्त्वं कथयामास भार्गवे
Kathyatamiti sa bhuyo ramenokta shuchismita
Sarvameva yathatattvam kathayamasa bhargave
176.31
तच्छ्रुत्वा जामदग्न्यस्तु राजपुत्र्या वचस्तदा
उवाच तां वरारोहां निश्चित्यार्थविनिश्चयम्
Tachchhrutva jamadagnyastu rajaputrya vachastada
Uvacha tam vararoham nishchityarthavinishchayam
176.32
प्रेषयिष्यामि भीष्माय कुरुश्रेष्ठाय भामिनि
करिष्यति वचो धर्म्यं श्रुत्वा मे स नराधिपः
Preshayishyami bhishmaya kurushreshthaya bhamini
Karishyati vacho dharmyam shrutva me sa naradhipah
176.33
न चेत्करिष्यति वचो मयोक्तं जाह्नवीसुतः
धक्ष्याम्येनं रणे भद्रे सामात्यं शस्त्रतेजसा
Na chetkarishyati vacho mayoktam jahnavisutah
Dhakshyamyenam rane bhadre samatyam shastratejasa
176.34
अथ वा ते मतिस्तत्र राजपुत्रि निवर्तते
तावच्छाल्वपतिं वीरं योजयाम्यत्र कर्मणि
Atha va te matistatra rajaputri nivartate
Tavachchhalvapatim viram yojayamyatra karmani
176.35
अम्बोवाच
विसर्जितास्मि भीष्मेण श्रुत्वैव भृगुनन्दन
शाल्वराजगतं चेतो मम पूर्वं मनीषितम्
Ambovacha
Visarjitasmi bhishmena shrutvaiva bhrigunandana
Shalvarajagatam cheto mama purvam manishitam
176.36
सौभराजमुपेत्याहमब्रुवं दुर्वचं वचः
न च मां प्रत्यगृह्णात्स चारित्रपरिशङ्कितः
Saubharajamupetyahamabruvam durvacham vachah
Na cha mam pratyagrihnatsa charitraparishankitah
176.37
एतत्सर्वं विनिश्चित्य स्वबुद्ध्या भृगुनन्दन
यदत्रौपयिकं कार्यं तच्चिन्तयितुमर्हसि
Etatsarvam vinishchitya svabuddhya bhrigunandana
Yadatraupayikam karyam tachchintayitumarhasi
176.38
ममात्र व्यसनस्यास्य भीष्मो मूलं महाव्रतः
येनाहं वशमानीता समुत्क्षिप्य बलात्तदा
Mamatra vyasanasyasya bhishmo mulam mahavratah
Yenaham vashamanita samutkshipya balattada
176.39
भीष्मं जहि महाबाहो यत्कृते दुःखमीदृशम्
प्राप्ताहं भृगुशार्दूल चराम्यप्रियमुत्तमम्
Bhishmam jahi mahabaho yatkrite duhkhamidrisham
Praptaham bhrigushardula charamyapriyamuttamam
176.40
स हि लुब्धश्च मानी च जितकाशी च भार्गव
तस्मात्प्रतिक्रिया कर्तुं युक्ता तस्मै त्वयानघ
Sa hi lubdhashcha mani cha jitakashi cha bhargava
Tasmatpratikriya kartum yukta tasmai tvayanagha
176.41
एष मे ह्रियमाणाया भारतेन तदा विभो
अभवद्धृदि संकल्पो घातयेयं महाव्रतम्
Esha me hriyamanaya bharatena tada vibho
Abhavaddhridi sankalpo ghatayeyam mahavratam
176.42
तस्मात्कामं ममाद्येमं राम संवर्तयानघ
जहि भीष्मं महाबाहो यथा वृत्रं पुरंदरः
Tasmatkamam mamadyemam rama sanvartayanagha
Jahi bhishmam mahabaho yatha vritram purandarah