UtshovChapter 173
173.1
भीष्म उवाच
सा निष्क्रमन्ती नगराच्चिन्तयामास भारत
पृथिव्यां नास्ति युवतिर्विषमस्थतरा मया
बान्धवैर्विप्रहीनास्मि शाल्वेन च निराकृता
Bhishma uvacha
Sa nishkramanti nagarachchintayamasa bharata
Prithivyam nasti yuvatirvishamasthatara maya
Bandhavairviprahinasmi shalvena cha nirakrita
173.2
न च शक्यं पुनर्गन्तुं मया वारणसाह्वयम्
अनुज्ञातास्मि भीष्मेण शाल्वमुद्दिश्य कारणम्
Na cha shakyam punargantum maya varanasahvayam
Anugyatasmi bhishmena shalvamuddishya karanam
173.3
किं नु गर्हाम्यथात्मानमथ भीष्मं दुरासदम्
आहोस्वित्पितरं मूढं यो मेऽकार्षीत्स्वयंवरम्
Kim nu garhamyathatmanamatha bhishmam durasadam
Ahosvitpitaram mudham yo mekarshitsvayanvaram
173.4
ममायं स्वकृतो दोषो याहं भीष्मरथात्तदा
प्रवृत्ते वैशसे युद्धे शाल्वार्थं नापतं पुरा
तस्येयं फलनिर्वृत्तिर्यदापन्नास्मि मूढवत्
Mamayam svakrito dosho yaham bhishmarathattada
Pravritte vaishase yuddhe shalvartham napatam pura
Tasyeyam phalanirvrittiryadapannasmi mudhavat
173.5
धिग्भीष्मं धिक्च मे मन्दं पितरं मूढचेतसम्
येनाहं वीर्यशुल्केन पण्यस्त्रीवत्प्रवेरिता
Dhigbhishmam dhikcha me mandam pitaram mudhachetasam
Yenaham viryashulkena panyastrivatpraverita
173.6
धिङ्मां धिक्शाल्वराजानं धिग्धातारमथापि च
येषां दुर्नीतभावेन प्राप्तास्म्यापदमुत्तमाम्
Dhinmam dhikshalvarajanam dhigdhataramathapi cha
Yesham durnitabhavena praptasmyapadamuttamam
173.7
सर्वथा भागधेयानि स्वानि प्राप्नोति मानवः
अनयस्यास्य तु मुखं भीष्मः शांतनवो मम
Sarvatha bhagadheyani svani prapnoti manavah
Anayasyasya tu mukham bhishmah shantanavo mama
173.8
सा भीष्मे प्रतिकर्तव्यमहं पश्यामि सांप्रतम्
तपसा वा युधा वापि दुःखहेतुः स मे मतः
को नु भीष्मं युधा जेतुमुत्सहेत महीपतिः
Sa bhishme pratikartavyamaham pashyami sampratam
Tapasa va yudha vapi duhkhahetuh sa me matah
Ko nu bhishmam yudha jetumutsaheta mahipatih
173.9
एवं सा परिनिश्चित्य जगाम नगराद्बहिः
आश्रमं पुण्यशीलानां तापसानां महात्मनाम्
ततस्तामवसद्रात्रिं तापसैः परिवारिता
Evam sa parinishchitya jagama nagaradbahih
Ashramam punyashilanam tapasanam mahatmanam
Tatastamavasadratrim tapasaih parivarita
173.10
आचख्यौ च यथा वृत्तं सर्वमात्मनि भारत
विस्तरेण महाबाहो निखिलेन शुचिस्मिता
हरणं च विसर्गं च शाल्वेन च विसर्जनम्
Achakhyau cha yatha vrittam sarvamatmani bharata
Vistarena mahabaho nikhilena shuchismita
Haranam cha visargam cha shalvena cha visarjanam
173.11
ततस्तत्र महानासीद्ब्राह्मणः संशितव्रतः
शैखावत्यस्तपोवृद्धः शास्त्रे चारण्यके गुरुः
Tatastatra mahanasidbrahmanah sanshitavratah
Shaikhavatyastapovriddhah shastre charanyake guruh
173.12
आर्तां तामाह स मुनिः शैखावत्यो महातपाः
निःश्वसन्तीं सतीं बालां दुःखशोकपरायणाम्
Artam tamaha sa munih shaikhavatyo mahatapah
Nihshvasantim satim balam duhkhashokaparayanam
173.13
एवं गते किं नु भद्रे शक्यं कर्तुं तपस्विभिः
आश्रमस्थैर्महाभागैस्तपोनित्यैर्महात्मभिः
Evam gate kim nu bhadre shakyam kartum tapasvibhih
Ashramasthairmahabhagaistaponityairmahatmabhih
173.14
सा त्वेनमब्रवीद्राजन्क्रियतां मदनुग्रहः
प्रव्राजितुमिहेच्छामि तपस्तप्स्यामि दुश्चरम्
Sa tvenamabravidrajankriyatam madanugrahah
Pravrajitumihechchhami tapastapsyami dushcharam
173.15
मयैवैतानि कर्माणि पूर्वदेहेषु मूढया
कृतानि नूनं पापानि तेषामेतत्फलं ध्रुवम्
Mayaivaitani karmani purvadeheshu mudhaya
Kritani nunam papani teshametatphalam dhruvam
173.16
नोत्सहेयं पुनर्गन्तुं स्वजनं प्रति तापसाः
प्रत्याख्याता निरानन्दा शाल्वेन च निराकृता
Notsaheyam punargantum svajanam prati tapasah
Pratyakhyata nirananda shalvena cha nirakrita
173.17
उपदिष्टमिहेच्छामि तापस्यं वीतकल्मषाः
युष्माभिर्देवसंकाशाः कृपा भवतु वो मयि
Upadishtamihechchhami tapasyam vitakalmashah
Yushmabhirdevasankashah kripa bhavatu vo mayi
173.18
स तामाश्वासयत्कन्यां दृष्टान्तागमहेतुभिः
सान्त्वयामास कार्यं च प्रतिजज्ञे द्विजैः सह
Sa tamashvasayatkanyam drishtantagamahetubhih
Santvayamasa karyam cha pratijagye dvijaih saha