UtshovChapter 170
170.1
दुर्योधन उवाच
किमर्थं भरतश्रेष्ठ न हन्यास्त्वं शिखण्डिनम्
उद्यतेषुमथो दृष्ट्वा समरेष्वाततायिनम्
Duryodhana uvacha
Kimartham bharatashreshtha na hanyastvam shikhandinam
Udyateshumatho drishtva samareshvatatayinam
170.2
पूर्वमुक्त्वा महाबाहो पाण्डवान्सह सोमकैः
वधिष्यामीति गाङ्गेय तन्मे ब्रूहि पितामह
Purvamuktva mahabaho pandavansaha somakaih
Vadhishyamiti gangeya tanme bruhi pitamaha
170.3
भीष्म उवाच
शृणु दुर्योधन कथां सहैभिर्वसुधाधिपैः
यदर्थं युधि संप्रेक्ष्य नाहं हन्यां शिखण्डिनम्
Bhishma uvacha
Shrinu duryodhana katham sahaibhirvasudhadhipaih
Yadartham yudhi samprekshya naham hanyam shikhandinam
170.4
महाराजो मम पिता शंतनुर्भरतर्षभः
दिष्टान्तं प्राप धर्मात्मा समये पुरुषर्षभ
Maharajo mama pita shantanurbharatarshabhah
Dishtantam prapa dharmatma samaye purusharshabha
170.5
ततोऽहं भरतश्रेष्ठ प्रतिज्ञां परिपालयन्
चित्राङ्गदं भ्रातरं वै महाराज्येऽभ्यषेचयम्
Tatoham bharatashreshtha pratigyam paripalayan
Chitrangadam bhrataram vai maharajyebhyashechayam
170.6
तस्मिंश्च निधनं प्राप्ते सत्यवत्या मते स्थितः
विचित्रवीर्यं राजानमभ्यषिञ्चं यथाविधि
Tasminshcha nidhanam prapte satyavatya mate sthitah
Vichitraviryam rajanamabhyashincham yathavidhi
170.7
मयाभिषिक्तो राजेन्द्र यवीयानपि धर्मतः
विचित्रवीर्यो धर्मात्मा मामेव समुदैक्षत
Mayabhishikto rajendra yaviyanapi dharmatah
Vichitraviryo dharmatma mameva samudaikshata
170.8
तस्य दारक्रियां तात चिकीर्षुरहमप्युत
अनुरूपादिव कुलादिति चिन्त्य मनो दधे
Tasya darakriyam tata chikirshurahamapyuta
Anurupadiva kuladiti chintya mano dadhe
170.9
तथाश्रौषं महाबाहो तिस्रः कन्याः स्वयंवरे
रूपेणाप्रतिमाः सर्वाः काशिराजसुतास्तदा
अम्बा चैवाम्बिका चैव तथैवाम्बालिकापरा
Tathashrausham mahabaho tisrah kanyah svayanvare
Rupenapratimah sarvah kashirajasutastada
Amba chaivambika chaiva tathaivambalikapara
170.10
राजानश्च समाहूताः पृथिव्यां भरतर्षभ
अम्बा ज्येष्ठाभवत्तासामम्बिका त्वथ मध्यमा
अम्बालिका च राजेन्द्र राजकन्या यवीयसी
Rajanashcha samahutah prithivyam bharatarshabha
Amba jyeshthabhavattasamambika tvatha madhyama
Ambalika cha rajendra rajakanya yaviyasi
170.11
सोऽहमेकरथेनैव गतः काशिपतेः पुरीम्
अपश्यं ता महाबाहो तिस्रः कन्याः स्वलंकृताः
राज्ञश्चैव समावृत्तान्पार्थिवान्पृथिवीपते
Sohamekarathenaiva gatah kashipateh purim
Apashyam ta mahabaho tisrah kanyah svalankritah
Ragyashchaiva samavrittanparthivanprithivipate
170.12
ततोऽहं तान्नृपान्सर्वानाहूय समरे स्थितान्
रथमारोपयां चक्रे कन्यास्ता भरतर्षभ
Tatoham tannripansarvanahuya samare sthitan
Rathamaropayam chakre kanyasta bharatarshabha
170.13
वीर्यशुल्काश्च ता ज्ञात्वा समारोप्य रथं तदा
अवोचं पार्थिवान्सर्वानहं तत्र समागतान्
भीष्मः शांतनवः कन्या हरतीति पुनः पुनः
Viryashulkashcha ta gyatva samaropya ratham tada
Avocham parthivansarvanaham tatra samagatan
Bhishmah shantanavah kanya haratiti punah punah
170.14
ते यतध्वं परं शक्त्या सर्वे मोक्षाय पार्थिवाः
प्रसह्य हि नयाम्येष मिषतां वो नराधिपाः
Te yatadhvam param shaktya sarve mokshaya parthivah
Prasahya hi nayamyesha mishatam vo naradhipah
170.15
ततस्ते पृथिवीपालाः समुत्पेतुरुदायुधाः
योगो योग इति क्रुद्धाः सारथींश्चाप्यचोदयन्
Tataste prithivipalah samutpeturudayudhah
Yogo yoga iti kruddhah sarathinshchapyachodayan
170.16
ते रथैर्मेघसंकाशैर्गजैश्च गजयोधिनः
पृष्ठ्यैश्चाश्वैर्महीपालाः समुत्पेतुरुदायुधाः
Te rathairmeghasankashairgajaishcha gajayodhinah
Prishthyaishchashvairmahipalah samutpeturudayudhah
170.17
ततस्ते मां महीपालाः सर्व एव विशां पते
रथव्रातेन महता सर्वतः पर्यवारयन्
Tataste mam mahipalah sarva eva visham pate
Rathavratena mahata sarvatah paryavarayan
170.18
तानहं शरवर्षेण महता प्रत्यवारयम्
सर्वान्नृपांश्चाप्यजयं देवराडिव दानवान्
Tanaham sharavarshena mahata pratyavarayam
Sarvannripanshchapyajayam devaradiva danavan
170.19
तेषामापततां चित्रान्ध्वजान्हेमपरिष्कृतान्
एकैकेन हि बाणेन भूमौ पातितवानहम्
Teshamapatatam chitrandhvajanhemaparishkritan
Ekaikena hi banena bhumau patitavanaham
170.20
हयांश्चैषां गजांश्चैव सारथींश्चाप्यहं रणे
अपातयं शरैर्दीप्तैः प्रहसन्पुरुषर्षभ
Hayanshchaisham gajanshchaiva sarathinshchapyaham rane
Apatayam sharairdiptaih prahasanpurusharshabha
170.21
ते निवृत्ताश्च भग्नाश्च दृष्ट्वा तल्लाघवं मम
अथाहं हास्तिनपुरमायां जित्वा महीक्षितः
Te nivrittashcha bhagnashcha drishtva tallaghavam mama
Athaham hastinapuramayam jitva mahikshitah
170.22
अतोऽहं ताश्च कन्या वै भ्रातुरर्थाय भारत
तच्च कर्म महाबाहो सत्यवत्यै न्यवेदयम्
Atoham tashcha kanya vai bhraturarthaya bharata
Tachcha karma mahabaho satyavatyai nyavedayam