Chapter 168
168.1
भीष्म उवाच
पाञ्चालराजस्य सुतो राजन्परपुरंजयः
शिखण्डी रथमुख्यो मे मतः पार्थस्य भारत
Bhishma uvacha
Panchalarajasya suto rajanparapuranjayah
Shikhandi rathamukhyo me matah parthasya bharata
168.2
एष योत्स्यति संग्रामे नाशयन्पूर्वसंस्थितिम्
परं यशो विप्रथयंस्तव सेनासु भारत
Esha yotsyati sangrame nashayanpurvasansthitim
Param yasho viprathayanstava senasu bharata
168.3
एतस्य बहुलाः सेनाः पाञ्चालाश्च प्रभद्रकाः
तेनासौ रथवंशेन महत्कर्म करिष्यति
Etasya bahulah senah panchalashcha prabhadrakah
Tenasau rathavanshena mahatkarma karishyati
168.4
धृष्टद्युम्नश्च सेनानीः सर्वसेनासु भारत
मतो मेऽतिरथो राजन्द्रोणशिष्यो महारथः
Dhrishtadyumnashcha senanih sarvasenasu bharata
Mato metiratho rajandronashishyo maharathah
168.5
एष योत्स्यति संग्रामे सूदयन्वै परान्रणे
भगवानिव संक्रुद्धः पिनाकी युगसंक्षये
Esha yotsyati sangrame sudayanvai paranrane
Bhagavaniva sankruddhah pinaki yugasankshaye
168.6
एतस्य तद्रथानीकं कथयन्ति रणप्रियाः
बहुत्वात्सागरप्रख्यं देवानामिव संयुगे
Etasya tadrathanikam kathayanti ranapriyah
Bahutvatsagaraprakhyam devanamiva sanyuge
168.7
क्षत्रधर्मा तु राजेन्द्र मतो मेऽर्धरथो नृप
धृष्टद्युम्नस्य तनयो बाल्यान्नातिकृतश्रमः
Kshatradharma tu rajendra mato merdharatho nripa
Dhrishtadyumnasya tanayo balyannatikritashramah
168.8
शिशुपालसुतो वीरश्चेदिराजो महारथः
धृष्टकेतुर्महेष्वासः संबन्धी पाण्डवस्य ह
Shishupalasuto virashchedirajo maharathah
Dhrishtaketurmaheshvasah sambandhi pandavasya ha
168.9
एष चेदिपतिः शूरः सह पुत्रेण भारत
महारथेनासुकरं महत्कर्म करिष्यति
Esha chedipatih shurah saha putrena bharata
Maharathenasukaram mahatkarma karishyati
168.10
क्षत्रधर्मरतो मह्यं मतः परपुरंजयः
क्षत्रदेवस्तु राजेन्द्र पाण्डवेषु रथोत्तमः
जयन्तश्चामितौजाश्च सत्यजिच्च महारथः
Kshatradharmarato mahyam matah parapuranjayah
Kshatradevastu rajendra pandaveshu rathottamah
Jayantashchamitaujashcha satyajichcha maharathah
168.11
महारथा महात्मानः सर्वे पाञ्चालसत्तमाः
योत्स्यन्ते समरे तात संरब्धा इव कुञ्जराः
Maharatha mahatmanah sarve panchalasattamah
Yotsyante samare tata sanrabdha iva kunjarah
168.12
अजो भोजश्च विक्रान्तौ पाण्डवेषु महारथौ
पाण्डवानां सहायार्थे परं शक्त्या यतिष्यतः
शीघ्रास्त्रौ चित्रयोद्धारौ कृतिनौ दृढविक्रमौ
Ajo bhojashcha vikrantau pandaveshu maharathau
Pandavanam sahayarthe param shaktya yatishyatah
Shighrastrau chitrayoddharau kritinau dridhavikramau
168.13
केकयाः पञ्च राजेन्द्र भ्रातरो युद्धदुर्मदाः
सर्व एते रथोदाराः सर्वे लोहितकध्वजाः
Kekayah pancha rajendra bhrataro yuddhadurmadah
Sarva ete rathodarah sarve lohitakadhvajah
168.14
काशिकः सुकुमारश्च नीलो यश्चापरो नृपः
सूर्यदत्तश्च शङ्खश्च मदिराश्वश्च नामतः
Kashikah sukumarashcha nilo yashchaparo nripah
Suryadattashcha shankhashcha madirashvashcha namatah
168.15
सर्व एते रथोदाराः सर्वे चाहवलक्षणाः
सर्वास्त्रविदुषः सर्वे महात्मानो मता मम
Sarva ete rathodarah sarve chahavalakshanah
Sarvastravidushah sarve mahatmano mata mama
168.16
वार्धक्षेमिर्महाराज रथो मम महान्मतः
चित्रायुधश्च नृपतिर्मतो मे रथसत्तमः
स हि संग्रामशोभी च भक्तश्चापि किरीटिनः
Vardhakshemirmaharaja ratho mama mahanmatah
Chitrayudhashcha nripatirmato me rathasattamah
Sa hi sangramashobhi cha bhaktashchapi kiritinah
168.17
चेकितानः सत्यधृतिः पाण्डवानां महारथौ
द्वाविमौ पुरुषव्याघ्रौ रथोदारौ मतौ मम
Chekitanah satyadhritih pandavanam maharathau
Dvavimau purushavyaghrau rathodarau matau mama
168.18
व्याघ्रदत्तश्च राजेन्द्र चन्द्रसेनश्च भारत
मतौ मम रथोदारौ पाण्डवानां न संशयः
Vyaghradattashcha rajendra chandrasenashcha bharata
Matau mama rathodarau pandavanam na sanshayah
168.19
सेनाबिन्दुश्च राजेन्द्र क्रोधहन्ता च नामतः
यः समो वासुदेवेन भीमसेनेन चाभिभूः
स योत्स्यतीह विक्रम्य समरे तव सैनिकैः
Senabindushcha rajendra krodhahanta cha namatah
Yah samo vasudevena bhimasenena chabhibhuh
Sa yotsyatiha vikramya samare tava sainikaih
168.20
मां द्रोणं च कृपं चैव यथा संमन्यते भवान्
तथा स समरश्लाघी मन्तव्यो रथसत्तमः
Mam dronam cha kripam chaiva yatha sammanyate bhavan
Tatha sa samarashlaghi mantavyo rathasattamah
168.21
काश्यः परमशीघ्रास्त्रः श्लाघनीयो रथोत्तमः
रथ एकगुणो मह्यं मतः परपुरंजयः
Kashyah paramashighrastrah shlaghaniyo rathottamah
Ratha ekaguno mahyam matah parapuranjayah
168.22
अयं च युधि विक्रान्तो मन्तव्योऽष्टगुणो रथः
सत्यजित्समरश्लाघी द्रुपदस्यात्मजो युवा
Ayam cha yudhi vikranto mantavyoshtaguno rathah
Satyajitsamarashlaghi drupadasyatmajo yuva
168.23
गतः सोऽतिरथत्वं हि धृष्टद्युम्नेन संमितः
पाण्डवानां यशस्कामः परं कर्म करिष्यति
Gatah sotirathatvam hi dhrishtadyumnena sammitah
Pandavanam yashaskamah param karma karishyati
168.24
अनुरक्तश्च शूरश्च रथोऽयमपरो महान्
पाण्ड्यराजो महावीर्यः पाण्डवानां धुरंधरः
Anuraktashcha shurashcha rathoyamaparo mahan
Pandyarajo mahaviryah pandavanam dhurandharah
168.25
दृढधन्वा महेष्वासः पाण्डवानां रथोत्तमः
श्रेणिमान्कौरवश्रेष्ठ वसुदानश्च पार्थिवः
उभावेतावतिरथौ मतौ मम परंतप
Dridhadhanva maheshvasah pandavanam rathottamah
Shrenimankauravashreshtha vasudanashcha parthivah
Ubhavetavatirathau matau mama parantapa