UtshovChapter 165
165.1
भीष्म उवाच
अचलो वृषकश्चैव भ्रातरौ सहितावुभौ
रथौ तव दुराधर्षौ शत्रून्विध्वंसयिष्यतः
Bhishma uvacha
Achalo vrishakashchaiva bhratarau sahitavubhau
Rathau tava duradharshau shatrunvidhvansayishyatah
165.2
बलवन्तौ नरव्याघ्रौ दृढक्रोधौ प्रहारिणौ
गान्धारमुख्यौ तरुणौ दर्शनीयौ महाबलौ
Balavantau naravyaghrau dridhakrodhau praharinau
Gandharamukhyau tarunau darshaniyau mahabalau
165.3
सखा ते दयितो नित्यं य एष रणकर्कशः
प्रोत्साहयति राजंस्त्वां विग्रहे पाण्डवैः सह
Sakha te dayito nityam ya esha ranakarkashah
Protsahayati rajanstvam vigrahe pandavaih saha
165.4
परुषः कत्थनो नीचः कर्णो वैकर्तनस्तव
मन्त्री नेता च बन्धुश्च मानी चात्यन्तमुच्छ्रितः
Parushah katthano nichah karno vaikartanastava
Mantri neta cha bandhushcha mani chatyantamuchchhritah
165.5
एष नैव रथः पूर्णो नाप्येवातिरथो नृप
वियुक्तः कवचेनैष सहजेन विचेतनः
कुण्डलाभ्यां च दिव्याभ्यां वियुक्तः सततं घृणी
Esha naiva rathah purno napyevatiratho nripa
Viyuktah kavachenaisha sahajena vichetanah
Kundalabhyam cha divyabhyam viyuktah satatam ghrini
165.6
अभिशापाच्च रामस्य ब्राह्मणस्य च भाषणात्
करणानां वियोगाच्च तेन मेऽर्धरथो मतः
नैष फल्गुनमासाद्य पुनर्जीवन्विमोक्ष्यते
Abhishapachcha ramasya brahmanasya cha bhashanat
Karananam viyogachcha tena merdharatho matah
Naisha phalgunamasadya punarjivanvimokshyate
165.7
संजय उवाच
ततोऽब्रवीन्महाबाहुर्द्रोणः शस्त्रभृतां वरः
एवमेतद्यथात्थ त्वं न मिथ्यास्तीति किंचन
Sanjaya uvacha
Tatobravinmahabahurdronah shastrabhritam varah
Evametadyathattha tvam na mithyastiti kinchana
165.8
रणे रणेऽतिमानी च विमुखश्चैव दृश्यते
घृणी कर्णः प्रमादी च तेन मेऽर्धरथो मतः
Rane ranetimani cha vimukhashchaiva drishyate
Ghrini karnah pramadi cha tena merdharatho matah
165.9
एतच्छ्रुत्वा तु राधेयः क्रोधादुत्फुल्ललोचनः
उवाच भीष्मं राजेन्द्र तुदन्वाग्भिः प्रतोदवत्
Etachchhrutva tu radheyah krodhadutphullalochanah
Uvacha bhishmam rajendra tudanvagbhih pratodavat
165.10
पितामह यथेष्टं मां वाक्शरैरुपकृन्तसि
अनागसं सदा द्वेषादेवमेव पदे पदे
मर्षयामि च तत्सर्वं दुर्योधनकृतेन वै
Pitamaha yatheshtam mam vaksharairupakrintasi
Anagasam sada dveshadevameva pade pade
Marshayami cha tatsarvam duryodhanakritena vai
165.11
त्वं तु मां मन्यसेऽशक्तं यथा कापुरुषं तथा
भवानर्धरथो मह्यं मतो नास्त्यत्र संशयः
Tvam tu mam manyaseshaktam yatha kapurusham tatha
Bhavanardharatho mahyam mato nastyatra sanshayah
165.12
सर्वस्य जगतश्चैव गाङ्गेय न मृषा वदे
कुरूणामहितो नित्यं न च राजावबुध्यते
Sarvasya jagatashchaiva gangeya na mrisha vade
Kurunamahito nityam na cha rajavabudhyate
165.13
को हि नाम समानेषु राजसूदात्तकर्मसु
तेजोवधमिमं कुर्याद्विभेदयिषुराहवे
यथा त्वं गुणनिर्देशादपराधं चिकीर्षसि
Ko hi nama samaneshu rajasudattakarmasu
Tejovadhamimam kuryadvibhedayishurahave
Yatha tvam gunanirdeshadaparadham chikirshasi
165.14
न हायनैर्न पलितैर्न वित्तैर्न च बन्धुभिः
महारथत्वं संख्यातुं शक्यं क्षत्रस्य कौरव
Na hayanairna palitairna vittairna cha bandhubhih
Maharathatvam sankhyatum shakyam kshatrasya kaurava
165.15
बलज्येष्ठं स्मृतं क्षत्रं मन्त्रज्येष्ठा द्विजातयः
धनज्येष्ठाः स्मृता वैश्याः शूद्रास्तु वयसाधिकाः
Balajyeshtham smritam kshatram mantrajyeshtha dvijatayah
Dhanajyeshthah smrita vaishyah shudrastu vayasadhikah
165.16
यथेच्छकं स्वयंग्राहाद्रथानतिरथांस्तथा
कामद्वेषसमायुक्तो मोहात्प्रकुरुते भवान्
Yathechchhakam svayangrahadrathanatirathanstatha
Kamadveshasamayukto mohatprakurute bhavan
165.17
दुर्योधन महाबाहो साधु सम्यगवेक्ष्यताम्
त्यज्यतां दुष्टभावोऽयं भीष्मः किल्बिषकृत्तव
Duryodhana mahabaho sadhu samyagavekshyatam
Tyajyatam dushtabhavoyam bhishmah kilbishakrittava
165.18
भिन्ना हि सेना नृपते दुःसंधेया भवत्युत
मौलापि पुरुषव्याघ्र किमु नाना समुत्थिता
Bhinna hi sena nripate duhsandheya bhavatyuta
Maulapi purushavyaghra kimu nana samutthita
165.19
एषां द्वैधं समुत्पन्नं योधानां युधि भारत
तेजोवधो नः क्रियते प्रत्यक्षेण विशेषतः
Esham dvaidham samutpannam yodhanam yudhi bharata
Tejovadho nah kriyate pratyakshena visheshatah
165.20
रथानां क्व च विज्ञानं क्व च भीष्मोऽल्पचेतनः
अहमावारयिष्यामि पाण्डवानामनीकिनीम्
Rathanam kva cha vigyanam kva cha bhishmolpachetanah
Ahamavarayishyami pandavanamanikinim
165.21
आसाद्य माममोघेषुं गमिष्यन्ति दिशो दश
पाण्डवाः सहपञ्चालाः शार्दूलं वृषभा इव
Asadya mamamogheshum gamishyanti disho dasha
Pandavah sahapanchalah shardulam vrishabha iva
165.22
क्व च युद्धविमर्दो वा मन्त्राः सुव्याहृतानि वा
क्व च भीष्मो गतवया मन्दात्मा कालमोहितः
Kva cha yuddhavimardo va mantrah suvyahritani va
Kva cha bhishmo gatavaya mandatma kalamohitah
165.23
स्पर्धते हि सदा नित्यं सर्वेण जगता सह
न चान्यं पुरुषं कंचिन्मन्यते मोघदर्शनः
Spardhate hi sada nityam sarvena jagata saha
Na chanyam purusham kanchinmanyate moghadarshanah
165.24
श्रोतव्यं खलु वृद्धानामिति शास्त्रनिदर्शनम्
न त्वेवाप्यतिवृद्धानां पुनर्बाला हि ते मताः
Shrotavyam khalu vriddhanamiti shastranidarshanam
Na tvevapyativriddhanam punarbala hi te matah
165.25
अहमेको हनिष्यामि पाण्डवान्नात्र संशयः
सुयुद्धे राजशार्दूल यशो भीष्मं गमिष्यति
Ahameko hanishyami pandavannatra sanshayah
Suyuddhe rajashardula yasho bhishmam gamishyati
165.26
कृतः सेनापतिस्त्वेष त्वया भीष्मो नराधिप
सेनापतिं गुणो गन्ता न तु योधान्कथंचन
Kritah senapatistvesha tvaya bhishmo naradhipa
Senapatim guno ganta na tu yodhankathanchana
165.27
नाहं जीवति गाङ्गेये योत्स्ये राजन्कथंचन
हते तु भीष्मे योधास्मि सर्वैरेव महारथैः
Naham jivati gangeye yotsye rajankathanchana
Hate tu bhishme yodhasmi sarvaireva maharathaih