UtshovChapter 164
164.1
भीष्म उवाच
शकुनिर्मातुलस्तेऽसौ रथ एको नराधिप
प्रसज्य पाण्डवैर्वैरं योत्स्यते नात्र संशयः
Bhishma uvacha
Shakunirmatulastesau ratha eko naradhipa
Prasajya pandavairvairam yotsyate natra sanshayah
164.2
एतस्य सैन्या दुर्धर्षाः समरेऽप्रतियायिनः
विकृतायुधभूयिष्ठा वायुवेगसमा जवे
Etasya sainya durdharshah samarepratiyayinah
Vikritayudhabhuyishtha vayuvegasama jave
164.3
द्रोणपुत्रो महेष्वासः सर्वेषामति धन्विनाम्
समरे चित्रयोधी च दृढास्त्रश्च महारथः
Dronaputro maheshvasah sarveshamati dhanvinam
Samare chitrayodhi cha dridhastrashcha maharathah
164.4
एतस्य हि महाराज यथा गाण्डीवधन्वनः
शरासनाद्विनिर्मुक्ताः संसक्ता यान्ति सायकाः
Etasya hi maharaja yatha gandivadhanvanah
Sharasanadvinirmuktah sansakta yanti sayakah
164.5
नैष शक्यो मया वीरः संख्यातुं रथसत्तमः
निर्दहेदपि लोकांस्त्रीनिच्छन्नेष महायशाः
Naisha shakyo maya virah sankhyatum rathasattamah
Nirdahedapi lokanstrinichchhannesha mahayashah
164.6
क्रोधस्तेजश्च तपसा संभृतोऽऽश्रमवासिना
द्रोणेनानुगृहीतश्च दिव्यैरस्त्रैरुदारधीः
Krodhastejashcha tapasa sambhritoshramavasina
Dronenanugrihitashcha divyairastrairudaradhih
164.7
दोषस्त्वस्य महानेको येनैष भरतर्षभ
न मे रथो नातिरथो मतः पार्थिवसत्तम
Doshastvasya mahaneko yenaisha bharatarshabha
Na me ratho natiratho matah parthivasattama
164.8
जीवितं प्रियमत्यर्थमायुष्कामः सदा द्विजः
न ह्यस्य सदृशः कश्चिदुभयोः सेनयोरपि
Jivitam priyamatyarthamayushkamah sada dvijah
Na hyasya sadrishah kashchidubhayoh senayorapi
164.9
हन्यादेकरथेनैव देवानामपि वाहिनीम्
वपुष्मांस्तलघोषेण स्फोटयेदपि पर्वतान्
Hanyadekarathenaiva devanamapi vahinim
Vapushmanstalaghoshena sphotayedapi parvatan
164.10
असंख्येयगुणो वीरः प्रहर्ता दारुणद्युतिः
दण्डपाणिरिवासह्यः कालवत्प्रचरिष्यति
Asankhyeyaguno virah praharta darunadyutih
Dandapanirivasahyah kalavatpracharishyati
164.11
युगान्ताग्निसमः क्रोधे सिंहग्रीवो महामतिः
एष भारत युद्धस्य पृष्ठं संशमयिष्यति
Yugantagnisamah krodhe sinhagrivo mahamatih
Esha bharata yuddhasya prishtham sanshamayishyati
164.12
पिता त्वस्य महातेजा वृद्धोऽपि युवभिर्वरः
रणे कर्म महत्कर्ता तत्र मे नास्ति संशयः
Pita tvasya mahateja vriddhopi yuvabhirvarah
Rane karma mahatkarta tatra me nasti sanshayah
164.13
अस्त्रवेगानिलोद्धूतः सेनाकक्षेन्धनोत्थितः
पाण्डुपुत्रस्य सैन्यानि प्रधक्ष्यति जये धृतः
Astraveganiloddhutah senakakshendhanotthitah
Panduputrasya sainyani pradhakshyati jaye dhritah
164.14
रथयूथपयूथानां यूथपः स नरर्षभः
भारद्वाजात्मजः कर्ता कर्म तीव्रं हिताय वः
Rathayuthapayuthanam yuthapah sa nararshabhah
Bharadvajatmajah karta karma tivram hitaya vah
164.15
सर्वमूर्धाभिषिक्तानामाचार्यः स्थविरो गुरुः
गच्छेदन्तं सृञ्जयानां प्रियस्त्वस्य धनंजयः
Sarvamurdhabhishiktanamacharyah sthaviro guruh
Gachchhedantam srinjayanam priyastvasya dhananjayah
164.16
नैष जातु महेष्वासः पार्थमक्लिष्टकारिणम्
हन्यादाचार्यकं दीप्तं संस्मृत्य गुणनिर्जितम्
Naisha jatu maheshvasah parthamaklishtakarinam
Hanyadacharyakam diptam sansmritya gunanirjitam
164.17
श्लाघत्येष सदा वीरः पार्थस्य गुणविस्तरैः
पुत्रादभ्यधिकं चैव भारद्वाजोऽनुपश्यति
Shlaghatyesha sada virah parthasya gunavistaraih
Putradabhyadhikam chaiva bharadvajonupashyati
164.18
हन्यादेकरथेनैव देवगन्धर्वदानवान्
एकीभूतानपि रणे दिव्यैरस्त्रैः प्रतापवान्
Hanyadekarathenaiva devagandharvadanavan
Ekibhutanapi rane divyairastraih pratapavan
164.19
पौरवो राजशार्दूलस्तव राजन्महारथः
मतो मम रथो वीर परवीररथारुजः
Pauravo rajashardulastava rajanmaharathah
Mato mama ratho vira paraviraratharujah
164.20
स्वेन सैन्येन सहितः प्रतपञ्शत्रुवाहिनीम्
प्रधक्ष्यति स पाञ्चालान्कक्षं कृष्णगतिर्यथा
Svena sainyena sahitah pratapanshatruvahinim
Pradhakshyati sa panchalankaksham krishnagatiryatha
164.21
सत्यव्रतो रथवरो राजपुत्रो महारथः
तव राजन्रिपुबले कालवत्प्रचरिष्यति
Satyavrato rathavaro rajaputro maharathah
Tava rajanripubale kalavatpracharishyati
164.22
एतस्य योधा राजेन्द्र विचित्रकवचायुधाः
विचरिष्यन्ति संग्रामे निघ्नन्तः शात्रवांस्तव
Etasya yodha rajendra vichitrakavachayudhah
Vicharishyanti sangrame nighnantah shatravanstava
164.23
वृषसेनो रथाग्र्यस्ते कर्णपुत्रो महारथः
प्रधक्ष्यति रिपूणां ते बलानि बलिनां वरः
Vrishaseno rathagryaste karnaputro maharathah
Pradhakshyati ripunam te balani balinam varah
164.24
जलसंधो महातेजा राजन्रथवरस्तव
त्यक्ष्यते समरे प्राणान्मागधः परवीरहा
Jalasandho mahateja rajanrathavarastava
Tyakshyate samare prananmagadhah paraviraha
164.25
एष योत्स्यति संग्रामे गजस्कन्धविशारदः
रथेन वा महाबाहुः क्षपयञ्शत्रुवाहिनीम्
Esha yotsyati sangrame gajaskandhavisharadah
Rathena va mahabahuh kshapayanshatruvahinim
164.26
रथ एष महाराज मतो मम नरर्षभः
त्वदर्थे त्यक्ष्यति प्राणान्सह सैन्यो महारणे
Ratha esha maharaja mato mama nararshabhah
Tvadarthe tyakshyati pranansaha sainyo maharane
164.27
एष विक्रान्तयोधी च चित्रयोधी च संगरे
वीतभीश्चापि ते राजञ्शात्रवैः सह योत्स्यते
Esha vikrantayodhi cha chitrayodhi cha sangare
Vitabhishchapi te rajanshatravaih saha yotsyate
164.28
बाह्लीकोऽतिरथश्चैव समरे चानिवर्तिता
मम राजन्मतो युद्धे शूरो वैवस्वतोपमः
Bahlikotirathashchaiva samare chanivartita
Mama rajanmato yuddhe shuro vaivasvatopamah
164.29
न ह्येष समरं प्राप्य निवर्तेत कथंचन
यथा सततगो राजन्नाभिहत्य परान्रणे
Na hyesha samaram prapya nivarteta kathanchana
Yatha satatago rajannabhihatya paranrane
164.30
सेनापतिर्महाराज सत्यवांस्ते महारथः
रणेष्वद्भुतकर्मा च रथः पररथारुजः
Senapatirmaharaja satyavanste maharathah
Raneshvadbhutakarma cha rathah pararatharujah
164.31
एतस्य समरं दृष्ट्वा न व्यथास्ति कथंचन
उत्स्मयन्नभ्युपैत्येष परान्रथपथे स्थितान्
Etasya samaram drishtva na vyathasti kathanchana
Utsmayannabhyupaityesha paranrathapathe sthitan
164.32
एष चारिषु विक्रान्तः कर्म सत्पुरुषोचितम्
कर्ता विमर्दे सुमहत्त्वदर्थे पुरुषोत्तमः
Esha charishu vikrantah karma satpurushochitam
Karta vimarde sumahattvadarthe purushottamah
164.33
अलायुधो राक्षसेन्द्रः क्रूरकर्मा महाबलः
हनिष्यति परान्राजन्पूर्ववैरमनुस्मरन्
Alayudho rakshasendrah krurakarma mahabalah
Hanishyati paranrajanpurvavairamanusmaran
164.34
एष राक्षससैन्यानां सर्वेषां रथसत्तमः
मायावी दृढवैरश्च समरे विचरिष्यति
Esha rakshasasainyanam sarvesham rathasattamah
Mayavi dridhavairashcha samare vicharishyati
164.35
प्राग्ज्योतिषाधिपो वीरो भगदत्तः प्रतापवान्
गजाङ्कुशधरश्रेष्ठो रथे चैव विशारदः
Pragjyotishadhipo viro bhagadattah pratapavan
Gajankushadharashreshtho rathe chaiva visharadah
164.36
एतेन युद्धमभवत्पुरा गाण्डीवधन्वनः
दिवसान्सुबहून्राजन्नुभयोर्जयगृद्धिनोः
Etena yuddhamabhavatpura gandivadhanvanah
Divasansubahunrajannubhayorjayagriddhinoh
164.37
ततः सखायं गान्धारे मानयन्पाकशासनम्
अकरोत्संविदं तेन पाण्डवेन महात्मना
Tatah sakhayam gandhare manayanpakashasanam
Akarotsanvidam tena pandavena mahatmana
164.38
एष योत्स्यति संग्रामे गजस्कन्धविशारदः
ऐरावतगतो राजा देवानामिव वासवः
Esha yotsyati sangrame gajaskandhavisharadah
Airavatagato raja devanamiva vasavah