UtshovChapter 162
162.1
धृतराष्ट्र उवाच
प्रतिज्ञाते फल्गुनेन वधे भीष्मस्य संजय
किमकुर्वन्त मे मन्दाः पुत्रा दुर्योधनादयः
Dhritarashtra uvacha
Pratigyate phalgunena vadhe bhishmasya sanjaya
Kimakurvanta me mandah putra duryodhanadayah
162.2
हतमेव हि पश्यामि गाङ्गेयं पितरं रणे
वासुदेवसहायेन पार्थेन दृढधन्वना
Hatameva hi pashyami gangeyam pitaram rane
Vasudevasahayena parthena dridhadhanvana
162.3
स चापरिमितप्रज्ञस्तच्छ्रुत्वा पार्थभाषितम्
किमुक्तवान्महेष्वासो भीष्मः प्रहरतां वरः
Sa chaparimitapragyastachchhrutva parthabhashitam
Kimuktavanmaheshvaso bhishmah praharatam varah
162.4
सेनापत्यं च संप्राप्य कौरवाणां धुरंधरः
किमचेष्टत गाङ्गेयो महाबुद्धिपराक्रमः
Senapatyam cha samprapya kauravanam dhurandharah
Kimacheshtata gangeyo mahabuddhiparakramah
162.5
वैशंपायन उवाच
ततस्तत्संजयस्तस्मै सर्वमेव न्यवेदयत्
यथोक्तं कुरुवृद्धेन भीष्मेणामिततेजसा
Vaishampayana uvacha
Tatastatsanjayastasmai sarvameva nyavedayat
Yathoktam kuruvriddhena bhishmenamitatejasa
162.6
संजय उवाच
सेनापत्यमनुप्राप्य भीष्मः शांतनवो नृप
दुर्योधनमुवाचेदं वचनं हर्षयन्निव
Sanjaya uvacha
Senapatyamanuprapya bhishmah shantanavo nripa
Duryodhanamuvachedam vachanam harshayanniva
162.7
नमस्कृत्वा कुमाराय सेनान्ये शक्तिपाणये
अहं सेनापतिस्तेऽद्य भविष्यामि न संशयः
Namaskritva kumaraya senanye shaktipanaye
Aham senapatistedya bhavishyami na sanshayah
162.8
सेनाकर्मण्यभिज्ञोऽस्मि व्यूहेषु विविधेषु च
कर्म कारयितुं चैव भृतानप्यभृतांस्तथा
Senakarmanyabhigyosmi vyuheshu vividheshu cha
Karma karayitum chaiva bhritanapyabhritanstatha
162.9
यात्रायानेषु युद्धेषु लब्धप्रशमनेषु च
भृशं वेद महाराज यथा वेद बृहस्पतिः
Yatrayaneshu yuddheshu labdhaprashamaneshu cha
Bhrisham veda maharaja yatha veda brihaspatih
162.10
व्यूहानपि महारम्भान्दैवगान्धर्वमानुषान्
तैरहं मोहयिष्यामि पाण्डवान्व्येतु ते ज्वरः
Vyuhanapi maharambhandaivagandharvamanushan
Tairaham mohayishyami pandavanvyetu te jvarah
162.11
सोऽहं योत्स्यामि तत्त्वेन पालयंस्तव वाहिनीम्
यथावच्छास्त्रतो राजन्व्येतु ते मानसो ज्वरः
Soham yotsyami tattvena palayanstava vahinim
Yathavachchhastrato rajanvyetu te manaso jvarah
162.12
दुर्योधन उवाच
न विद्यते मे गाङ्गेय भयं देवासुरेष्वपि
समस्तेषु महाबाहो सत्यमेतद्ब्रवीमि ते
Duryodhana uvacha
Na vidyate me gangeya bhayam devasureshvapi
Samasteshu mahabaho satyametadbravimi te
162.13
किं पुनस्त्वयि दुर्धर्षे सेनापत्ये व्यवस्थिते
द्रोणे च पुरुषव्याघ्रे स्थिते युद्धाभिनन्दिनि
Kim punastvayi durdharshe senapatye vyavasthite
Drone cha purushavyaghre sthite yuddhabhinandini
162.14
भवद्भ्यां पुरुषाग्र्याभ्यां स्थिताभ्यां विजयो मम
न दुर्लभं कुरुश्रेष्ठ देवराज्यमपि ध्रुवम्
Bhavadbhyam purushagryabhyam sthitabhyam vijayo mama
Na durlabham kurushreshtha devarajyamapi dhruvam
162.15
रथसंख्यां तु कार्त्स्न्येन परेषामात्मनस्तथा
तथैवातिरथानां च वेत्तुमिच्छामि कौरव
Rathasankhyam tu kartsnyena pareshamatmanastatha
Tathaivatirathanam cha vettumichchhami kaurava
162.16
पितामहो हि कुशलः परेषामात्मनस्तथा
श्रोतुमिच्छाम्यहं सर्वैः सहैभिर्वसुधाधिपैः
Pitamaho hi kushalah pareshamatmanastatha
Shrotumichchhamyaham sarvaih sahaibhirvasudhadhipaih
162.17
भीष्म उवाच
गान्धारे शृणु राजेन्द्र रथसंख्यां स्वके बले
ये रथाः पृथिवीपाल तथैवातिरथाश्च ये
Bhishma uvacha
Gandhare shrinu rajendra rathasankhyam svake bale
Ye rathah prithivipala tathaivatirathashcha ye
162.18
बहूनीह सहस्राणि प्रयुतान्यर्बुदानि च
रथानां तव सेनायां यथामुख्यं तु मे शृणु
Bahuniha sahasrani prayutanyarbudani cha
Rathanam tava senayam yathamukhyam tu me shrinu
162.19
भवानग्रे रथोदारः सह सर्वैः सहोदरैः
दुःशासनप्रभृतिभिर्भ्रातृभिः शतसंमितैः
Bhavanagre rathodarah saha sarvaih sahodaraih
Duhshasanaprabhritibhirbhratribhih shatasammitaih
162.20
सर्वे कृतप्रहरणाश्छेद्यभेद्यविशारदाः
रथोपस्थे गजस्कन्धे गदायुद्धेऽसिचर्मणि
Sarve kritapraharanashchhedyabhedyavisharadah
Rathopasthe gajaskandhe gadayuddhesicharmani
162.21
संयन्तारः प्रहर्तारः कृतास्त्रा भारसाधनाः
इष्वस्त्रे द्रोणशिष्याश्च कृपस्य च शरद्वतः
Sanyantarah prahartarah kritastra bharasadhanah
Ishvastre dronashishyashcha kripasya cha sharadvatah
162.22
एते हनिष्यन्ति रणे पाञ्चालान्युद्धदुर्मदान्
कृतकिल्बिषाः पाण्डवेयैर्धार्तराष्ट्रा मनस्विनः
Ete hanishyanti rane panchalanyuddhadurmadan
Kritakilbishah pandaveyairdhartarashtra manasvinah
162.23
ततोऽहं भरतश्रेष्ठ सर्वसेनापतिस्तव
शत्रून्विध्वंसयिष्यामि कदर्थीकृत्य पाण्डवान्
न त्वात्मनो गुणान्वक्तुमर्हामि विदितोऽस्मि ते
Tatoham bharatashreshtha sarvasenapatistava
Shatrunvidhvansayishyami kadarthikritya pandavan
Na tvatmano gunanvaktumarhami viditosmi te
162.24
कृतवर्मा त्वतिरथो भोजः प्रहरतां वरः
अर्थसिद्धिं तव रणे करिष्यति न संशयः
Kritavarma tvatiratho bhojah praharatam varah
Arthasiddhim tava rane karishyati na sanshayah
162.25
अस्त्रविद्भिरनाधृष्यो दूरपाती दृढायुधः
हनिष्यति रिपूंस्तुभ्यं महेन्द्रो दानवानिव
Astravidbhiranadhrishyo durapati dridhayudhah
Hanishyati ripunstubhyam mahendro danavaniva
162.26
मद्रराजो महेष्वासः शल्यो मेऽतिरथो मतः
स्पर्धते वासुदेवेन यो वै नित्यं रणे रणे
Madrarajo maheshvasah shalyo metiratho matah
Spardhate vasudevena yo vai nityam rane rane
162.27
भागिनेयान्निजांस्त्यक्त्वा शल्यस्ते रथसत्तमः
एष योत्स्यति संग्रामे कृष्णं चक्रगदाधरम्
Bhagineyannijanstyaktva shalyaste rathasattamah
Esha yotsyati sangrame krishnam chakragadadharam
162.28
सागरोर्मिसमैर्वेगैः प्लावयन्निव शात्रवान्
भूरिश्रवाः कृतास्त्रश्च तव चापि हितः सुहृत्
Sagarormisamairvegaih plavayanniva shatravan
Bhurishravah kritastrashcha tava chapi hitah suhrit
162.29
सौमदत्तिर्महेष्वासो रथयूथपयूथपः
बलक्षयममित्राणां सुमहान्तं करिष्यति
Saumadattirmaheshvaso rathayuthapayuthapah
Balakshayamamitranam sumahantam karishyati
162.30
सिन्धुराजो महाराज मतो मे द्विगुणो रथः
योत्स्यते समरे राजन्विक्रान्तो रथसत्तमः
Sindhurajo maharaja mato me dviguno rathah
Yotsyate samare rajanvikranto rathasattamah
162.31
द्रौपदीहरणे पूर्वं परिक्लिष्टः स पाण्डवैः
संस्मरंस्तं परिक्लेशं योत्स्यते परवीरहा
Draupadiharane purvam pariklishtah sa pandavaih
Sansmaranstam pariklesham yotsyate paraviraha
162.32
एतेन हि तदा राजंस्तप आस्थाय दारुणम्
सुदुर्लभो वरो लब्धः पाण्डवान्योद्धुमाहवे
Etena hi tada rajanstapa asthaya darunam
Sudurlabho varo labdhah pandavanyoddhumahave
162.33
स एष रथशार्दूलस्तद्वैरं संस्मरन्रणे
योत्स्यते पाण्डवांस्तात प्राणांस्त्यक्त्वा सुदुस्त्यजान्
Sa esha rathashardulastadvairam sansmaranrane
Yotsyate pandavanstata prananstyaktva sudustyajan