UtshovChapter 158
158.1
संजय उवाच
सेनानिवेशं संप्राप्य कैतव्यः पाण्डवस्य ह
समागतः पाण्डवेयैर्युधिष्ठिरमभाषत
Sanjaya uvacha
Senanivesham samprapya kaitavyah pandavasya ha
Samagatah pandaveyairyudhishthiramabhashata
158.2
अभिज्ञो दूतवाक्यानां यथोक्तं ब्रुवतो मम
दुर्योधनसमादेशं श्रुत्वा न क्रोद्धुमर्हसि
Abhigyo dutavakyanam yathoktam bruvato mama
Duryodhanasamadesham shrutva na kroddhumarhasi
158.3
युधिष्ठिर उवाच
उलूक न भयं तेऽस्ति ब्रूहि त्वं विगतज्वरः
यन्मतं धार्तराष्ट्रस्य लुब्धस्यादीर्घदर्शिनः
Yudhishthira uvacha
Uluka na bhayam testi bruhi tvam vigatajvarah
Yanmatam dhartarashtrasya lubdhasyadirghadarshinah
158.4
संजय उवाच
ततो द्युतिमतां मध्ये पाण्डवानां महात्मनाम्
सृञ्जयानां च सर्वेषां कृष्णस्य च यशस्विनः
Sanjaya uvacha
Tato dyutimatam madhye pandavanam mahatmanam
Srinjayanam cha sarvesham krishnasya cha yashasvinah
158.5
द्रुपदस्य सपुत्रस्य विराटस्य च संनिधौ
भूमिपानां च सर्वेषां मध्ये वाक्यं जगाद ह
Drupadasya saputrasya viratasya cha sannidhau
Bhumipanam cha sarvesham madhye vakyam jagada ha
158.6
इदं त्वामब्रवीद्राजा धार्तराष्ट्रो महामनाः
शृण्वतां कुरुवीराणां तन्निबोध नराधिप
Idam tvamabravidraja dhartarashtro mahamanah
Shrinvatam kuruviranam tannibodha naradhipa
158.7
पराजितोऽसि द्यूतेन कृष्णा चानायिता सभाम्
शक्योऽमर्षो मनुष्येण कर्तुं पुरुषमानिना
Parajitosi dyutena krishna chanayita sabham
Shakyomarsho manushyena kartum purushamanina
158.8
द्वादशैव तु वर्षाणि वने धिष्ण्याद्विवासिताः
संवत्सरं विराटस्य दास्यमास्थाय चोषिताः
Dvadashaiva tu varshani vane dhishnyadvivasitah
Sanvatsaram viratasya dasyamasthaya choshitah
158.9
अमर्षं राज्यहरणं वनवासं च पाण्डव
द्रौपद्याश्च परिक्लेशं संस्मरन्पुरुषो भव
Amarsham rajyaharanam vanavasam cha pandava
Draupadyashcha pariklesham sansmaranpurusho bhava
158.10
अशक्तेन च यच्छप्तं भीमसेनेन पाण्डव
दुःशासनस्य रुधिरं पीयतां यदि शक्यते
Ashaktena cha yachchhaptam bhimasenena pandava
Duhshasanasya rudhiram piyatam yadi shakyate
158.11
लोहाभिहारो निर्वृत्तः कुरुक्षेत्रमकर्दमम्
समः पन्था भृता योधाः श्वो युध्यस्व सकेशवः
Lohabhiharo nirvrittah kurukshetramakardamam
Samah pantha bhrita yodhah shvo yudhyasva sakeshavah
158.12
असमागम्य भीष्मेण संयुगे किं विकत्थसे
आरुरुक्षुर्यथा मन्दः पर्वतं गन्धमादनम्
Asamagamya bhishmena sanyuge kim vikatthase
Arurukshuryatha mandah parvatam gandhamadanam
158.13
द्रोणं च युध्यतां श्रेष्ठं शचीपतिसमं युधि
अजित्वा संयुगे पार्थ राज्यं कथमिहेच्छसि
Dronam cha yudhyatam shreshtham shachipatisamam yudhi
Ajitva sanyuge partha rajyam kathamihechchhasi
158.14
ब्राह्मे धनुषि चाचार्यं वेदयोरन्तरं द्वयोः
युधि धुर्यमविक्षोभ्यमनीकधरमच्युतम्
Brahme dhanushi chacharyam vedayorantaram dvayoh
Yudhi dhuryamavikshobhyamanikadharamachyutam
158.15
द्रोणं मोहाद्युधा पार्थ यज्जिगीषसि तन्मृषा
न हि शुश्रुम वातेन मेरुमुन्मथितं गिरिम्
Dronam mohadyudha partha yajjigishasi tanmrisha
Na hi shushruma vatena merumunmathitam girim
158.16
अनिलो वा वहेन्मेरुं द्यौर्वापि निपतेन्महीम्
युगं वा परिवर्तेत यद्येवं स्याद्यथात्थ माम्
Anilo va vahenmerum dyaurvapi nipatenmahim
Yugam va parivarteta yadyevam syadyathattha mam
158.17
को ह्याभ्यां जीविताकाङ्क्षी प्राप्यास्त्रमरिमर्दनम्
गजो वाजी नरो वापि पुनः स्वस्ति गृहान्व्रजेत्
Ko hyabhyam jivitakankshi prapyastramarimardanam
Gajo vaji naro vapi punah svasti grihanvrajet
158.18
कथमाभ्यामभिध्यातः संसृष्टो दारुणेन वा
रणे जीवन्विमुच्येत पदा भूमिमुपस्पृशन्
Kathamabhyamabhidhyatah sansrishto darunena va
Rane jivanvimuchyeta pada bhumimupasprishan
158.19
किं दर्दुरः कूपशयो यथेमां; न बुध्यसे राजचमूं समेताम्
दुराधर्षां देवचमूप्रकाशां; गुप्तां नरेन्द्रैस्त्रिदशैरिव द्याम्
Kim dardurah kupashayo yathemam; na budhyase rajachamum sametam
Duradharsham devachamuprakasham; guptam narendraistridashairiva dyam
158.20
प्राच्यैः प्रतीच्यैरथ दाक्षिणात्यै;रुदीच्यकाम्बोजशकैः खशैश्च
शाल्वैः समत्स्यैः कुरुमध्यदेशै;र्म्लेच्छैः पुलिन्दैर्द्रविडान्ध्रकाञ्च्यैः
Prachyaih pratichyairatha dakshinatyai;rudichyakambojashakaih khashaishcha
Shalvaih samatsyaih kurumadhyadeshai;rmlechchhaih pulindairdravidandhrakanchyaih
158.21
नानाजनौघं युधि संप्रवृद्धं; गाङ्गं यथा वेगमवारणीयम्
मां च स्थितं नागबलस्य मध्ये; युयुत्ससे मन्द किमल्पबुद्धे
Nanajanaugham yudhi sampravriddham; gangam yatha vegamavaraniyam
Mam cha sthitam nagabalasya madhye; yuyutsase manda kimalpabuddhe
158.22
इत्येवमुक्त्वा राजानं धर्मपुत्रं युधिष्ठिरम्
अभ्यावृत्य पुनर्जिष्णुमुलूकः प्रत्यभाषत
Ityevamuktva rajanam dharmaputram yudhishthiram
Abhyavritya punarjishnumulukah pratyabhashata
158.23
अकत्थमानो युध्यस्व कत्थसेऽर्जुन किं बहु
पर्यायात्सिद्धिरेतस्य नैतत्सिध्यति कत्थनात्
Akatthamano yudhyasva katthaserjuna kim bahu
Paryayatsiddhiretasya naitatsidhyati katthanat
158.24
यदीदं कत्थनात्सिध्येत्कर्म लोके धनंजय
सर्वे भवेयुः सिद्धार्था बहु कत्थेत दुर्गतः
Yadidam katthanatsidhyetkarma loke dhananjaya
Sarve bhaveyuh siddhartha bahu kattheta durgatah
158.25
जानामि ते वासुदेवं सहायं; जानामि ते गाण्डिवं तालमात्रम्
जानाम्येतत्त्वादृशो नास्ति योद्धा; राज्यं च ते जानमानो हरामि
Janami te vasudevam sahayam; janami te gandivam talamatram
Janamyetattvadrisho nasti yoddha; rajyam cha te janamano harami
158.26
न तु पर्यायधर्मेण सिद्धिं प्राप्नोति भूयसीम्
मनसैव हि भूतानि धाता प्रकुरुते वशे
Na tu paryayadharmena siddhim prapnoti bhuyasim
Manasaiva hi bhutani dhata prakurute vashe
158.27
त्रयोदश समा भुक्तं राज्यं विलपतस्तव
भूयश्चैव प्रशासिष्ये निहत्य त्वां सबान्धवम्
Trayodasha sama bhuktam rajyam vilapatastava
Bhuyashchaiva prashasishye nihatya tvam sabandhavam
158.28
क्व तदा गाण्डिवं तेऽभूद्यत्त्वं दासपणे जितः
क्व तदा भीमसेनस्य बलमासीच्च फल्गुन
Kva tada gandivam tebhudyattvam dasapane jitah
Kva tada bhimasenasya balamasichcha phalguna
158.29
सगदाद्भीमसेनाच्च पार्थाच्चैव सगाण्डिवात्
न वै मोक्षस्तदा वोऽभूद्विना कृष्णामनिन्दिताम्
Sagadadbhimasenachcha parthachchaiva sagandivat
Na vai mokshastada vobhudvina krishnamaninditam
158.30
सा वो दास्यं समापन्नान्मोक्षयामास भामिनी
अमानुष्यसमायुक्तान्दास्यकर्मण्यवस्थितान्
Sa vo dasyam samapannanmokshayamasa bhamini
Amanushyasamayuktandasyakarmanyavasthitan
158.31
अवोचं यत्षण्ढतिलानहं वस्तथ्यमेव तत्
धृता हि वेणी पार्थेन विराटनगरे तदा
Avocham yatshandhatilanaham vastathyameva tat
Dhrita hi veni parthena viratanagare tada
158.32
सूदकर्मणि च श्रान्तं विराटस्य महानसे
भीमसेनेन कौन्तेय यच्च तन्मम पौरुषम्
Sudakarmani cha shrantam viratasya mahanase
Bhimasenena kaunteya yachcha tanmama paurusham
158.33
एवमेव सदा दण्डं क्षत्रियाः क्षत्रिये दधुः
श्रेण्यां कक्ष्यां च वेण्यां च संयुगे यः पलायते
Evameva sada dandam kshatriyah kshatriye dadhuh
Shrenyam kakshyam cha venyam cha sanyuge yah palayate
158.34
न भयाद्वासुदेवस्य न चापि तव फल्गुन
राज्यं प्रतिप्रदास्यामि युध्यस्व सहकेशवः
Na bhayadvasudevasya na chapi tava phalguna
Rajyam pratipradasyami yudhyasva sahakeshavah
158.35
न माया हीन्द्रजालं वा कुहका वा विभीषणी
आत्तशस्त्रस्य मे युद्धे वहन्ति प्रतिगर्जनाः
Na maya hindrajalam va kuhaka va vibhishani
Attashastrasya me yuddhe vahanti pratigarjanah
158.36
वासुदेवसहस्रं वा फल्गुनानां शतानि वा
आसाद्य माममोघेषुं द्रविष्यन्ति दिशो दश
Vasudevasahasram va phalgunanam shatani va
Asadya mamamogheshum dravishyanti disho dasha
158.37
संयुगं गच्छ भीष्मेण भिन्धि त्वं शिरसा गिरिम्
प्रतरेमं महागाधं बाहुभ्यां पुरुषोदधिम्
Sanyugam gachchha bhishmena bhindhi tvam shirasa girim
Prataremam mahagadham bahubhyam purushodadhim
158.38
शारद्वतमहीमानं विविंशतिझषाकुलम्
बृहद्बलसमुच्चालं सौमदत्तितिमिंगिलम्
Sharadvatamahimanam vivinshatijhashakulam
Brihadbalasamuchchalam saumadattitimingilam
158.39
दुःशासनौघं शलशल्यमत्स्यं; सुषेणचित्रायुधनागनक्रम्
जयद्रथाद्रिं पुरुमित्रगाधं; दुर्मर्षणोदं शकुनिप्रपातम्
Duhshasanaugham shalashalyamatsyam; sushenachitrayudhanaganakram
Jayadrathadrim purumitragadham; durmarshanodam shakuniprapatam
158.40
शस्त्रौघमक्षय्यमतिप्रवृद्धं; यदावगाह्य श्रमनष्टचेताः
भविष्यसि त्वं हतसर्वबान्धव;स्तदा मनस्ते परितापमेष्यति
Shastraughamakshayyamatipravriddham; yadavagahya shramanashtachetah
Bhavishyasi tvam hatasarvabandhava;stada manaste paritapameshyati
158.41
तदा मनस्ते त्रिदिवादिवाशुचे;र्निवर्ततां पार्थ महीप्रशासनात्
राज्यं प्रशास्तुं हि सुदुर्लभं त्वया; बुभूषता स्वर्ग इवातपस्विना
Tada manaste tridivadivashuche;rnivartatam partha mahiprashasanat
Rajyam prashastum hi sudurlabham tvaya; bubhushata svarga ivatapasvina