Chapter 156

156.1

जनमेजय उवाच
तथा व्यूढेष्वनीकेषु कुरुक्षेत्रे द्विजर्षभ
किमकुर्वन्त कुरवः कालेनाभिप्रचोदिताः

Janamejaya uvacha
Tatha vyudheshvanikeshu kurukshetre dvijarshabha
Kimakurvanta kuravah kalenabhiprachoditah

वैशंपायन उवाच
तथा व्यूढेष्वनीकेषु यत्तेषु भरतर्षभ
धृतराष्ट्रो महाराज संजयं वाक्यमब्रवीत्

Vaishampayana uvacha
Tatha vyudheshvanikeshu yatteshu bharatarshabha
Dhritarashtro maharaja sanjayam vakyamabravit

एहि संजय मे सर्वमाचक्ष्वानवशेषतः
सेनानिवेशे यद्वृत्तं कुरुपाण्डवसेनयोः

Ehi sanjaya me sarvamachakshvanavasheshatah
Senaniveshe yadvrittam kurupandavasenayoh

दिष्टमेव परं मन्ये पौरुषं चाप्यनर्थकम्
यदहं जानमानोऽपि युद्धदोषान्क्षयोदयान्

Dishtameva param manye paurusham chapyanarthakam
Yadaham janamanopi yuddhadoshankshayodayan

तथापि निकृतिप्रज्ञं पुत्रं दुर्द्यूतदेविनम्
न शक्नोमि नियन्तुं वा कर्तुं वा हितमात्मनः

Tathapi nikritipragyam putram durdyutadevinam
Na shaknomi niyantum va kartum va hitamatmanah

भवत्येव हि मे सूत बुद्धिर्दोषानुदर्शिनी
दुर्योधनं समासाद्य पुनः सा परिवर्तते

Bhavatyeva hi me suta buddhirdoshanudarshini
Duryodhanam samasadya punah sa parivartate

एवं गते वै यद्भावि तद्भविष्यति संजय
क्षत्रधर्मः किल रणे तनुत्यागोऽभिपूजितः

Evam gate vai yadbhavi tadbhavishyati sanjaya
Kshatradharmah kila rane tanutyagobhipujitah

संजय उवाच
त्वद्युक्तोऽयमनुप्रश्नो महाराज यथार्हसि
न तु दुर्योधने दोषमिममासक्तुमर्हसि
शृणुष्वानवशेषेण वदतो मम पार्थिव

Sanjaya uvacha
Tvadyuktoyamanuprashno maharaja yatharhasi
Na tu duryodhane doshamimamasaktumarhasi
Shrinushvanavasheshena vadato mama parthiva

य आत्मनो दुश्चरितादशुभं प्राप्नुयान्नरः
एनसा न स दैवं वा कालं वा गन्तुमर्हति

Ya atmano dushcharitadashubham prapnuyannarah
Enasa na sa daivam va kalam va gantumarhati

महाराज मनुष्येषु निन्द्यं यः सर्वमाचरेत्
स वध्यः सर्वलोकस्य निन्दितानि समाचरन्

Maharaja manushyeshu nindyam yah sarvamacharet
Sa vadhyah sarvalokasya ninditani samacharan

निकारा मनुजश्रेष्ठ पाण्डवैस्त्वत्प्रतीक्षया
अनुभूताः सहामात्यैर्निकृतैरधिदेवने

Nikara manujashreshtha pandavaistvatpratikshaya
Anubhutah sahamatyairnikritairadhidevane

हयानां च गजानां च राज्ञां चामिततेजसाम्
वैशसं समरे वृत्तं यत्तन्मे शृणु सर्वशः

Hayanam cha gajanam cha ragyam chamitatejasam
Vaishasam samare vrittam yattanme shrinu sarvashah

स्थिरो भूत्वा महाराज सर्वलोकक्षयोदयम्
यथाभूतं महायुद्धे श्रुत्वा मा विमना भव

Sthiro bhutva maharaja sarvalokakshayodayam
Yathabhutam mahayuddhe shrutva ma vimana bhava

न ह्येव कर्ता पुरुषः कर्मणोः शुभपापयोः
अस्वतन्त्रो हि पुरुषः कार्यते दारुयन्त्रवत्

Na hyeva karta purushah karmanoh shubhapapayoh
Asvatantro hi purushah karyate daruyantravat

केचिदीश्वरनिर्दिष्टाः केचिदेव यदृच्छया
पूर्वकर्मभिरप्यन्ये त्रैधमेतद्विकृष्यते

Kechidishvaranirdishtah kechideva yadrichchhaya
Purvakarmabhirapyanye traidhametadvikrishyate