UtshovChapter 155
155.1
वैशंपायन उवाच
एतस्मिन्नेव काले तु भीष्मकस्य महात्मनः
हिरण्यलोम्नो नृपतेः साक्षादिन्द्रसखस्य वै
Vaishampayana uvacha
Etasminneva kale tu bhishmakasya mahatmanah
Hiranyalomno nripateh sakshadindrasakhasya vai
155.2
आहृतीनामधिपतेर्भोजस्यातियशस्विनः
दाक्षिणात्यपतेः पुत्रो दिक्षु रुक्मीति विश्रुतः
Ahritinamadhipaterbhojasyatiyashasvinah
Dakshinatyapateh putro dikshu rukmiti vishrutah
155.3
यः किंपुरुषसिंहस्य गन्धमादनवासिनः
शिष्यः कृत्स्नं धनुर्वेदं चतुष्पादमवाप्तवान्
Yah kimpurushasinhasya gandhamadanavasinah
Shishyah kritsnam dhanurvedam chatushpadamavaptavan
155.4
यो माहेन्द्रं धनुर्लेभे तुल्यं गाण्डीवतेजसा
शार्ङ्गेण च महाबाहुः संमितं दिव्यमक्षयम्
Yo mahendram dhanurlebhe tulyam gandivatejasa
Sharngena cha mahabahuh sammitam divyamakshayam
155.5
त्रीण्येवैतानि दिव्यानि धनूंषि दिविचारिणाम्
वारुणं गाण्डिवं तत्र माहेन्द्रं विजयं धनुः
Trinyevaitani divyani dhanunshi divicharinam
Varunam gandivam tatra mahendram vijayam dhanuh
155.6
शार्ङ्गं तु वैष्णवं प्राहुर्दिव्यं तेजोमयं धनुः
धारयामास यत्कृष्णः परसेनाभयावहम्
Sharngam tu vaishnavam prahurdivyam tejomayam dhanuh
Dharayamasa yatkrishnah parasenabhayavaham
155.7
गाण्डीवं पावकाल्लेभे खाण्डवे पाकशासनिः
द्रुमाद्रुक्मी महातेजा विजयं प्रत्यपद्यत
Gandivam pavakallebhe khandave pakashasanih
Drumadrukmi mahateja vijayam pratyapadyata
155.8
संछिद्य मौरवान्पाशान्निहत्य मुरमोजसा
निर्जित्य नरकं भौममाहृत्य मणिकुण्डले
Sanchhidya mauravanpashannihatya muramojasa
Nirjitya narakam bhaumamahritya manikundale
155.9
षोडश स्त्रीसहस्राणि रत्नानि विविधानि च
प्रतिपेदे हृषीकेशः शार्ङ्गं च धनुरुत्तमम्
Shodasha strisahasrani ratnani vividhani cha
Pratipede hrishikeshah sharngam cha dhanuruttamam
155.10
रुक्मी तु विजयं लब्ध्वा धनुर्मेघसमस्वनम्
विभीषयन्निव जगत्पाण्डवानभ्यवर्तत
Rukmi tu vijayam labdhva dhanurmeghasamasvanam
Vibhishayanniva jagatpandavanabhyavartata
155.11
नामृष्यत पुरा योऽसौ स्वबाहुबलदर्पितः
रुक्मिण्या हरणं वीरो वासुदेवेन धीमता
Namrishyata pura yosau svabahubaladarpitah
Rukminya haranam viro vasudevena dhimata
155.12
कृत्वा प्रतिज्ञां नाहत्वा निवर्तिष्यामि केशवम्
ततोऽन्वधावद्वार्ष्णेयं सर्वशस्त्रभृतां वरम्
Kritva pratigyam nahatva nivartishyami keshavam
Tatonvadhavadvarshneyam sarvashastrabhritam varam
155.13
सेनया चतुरङ्गिण्या महत्या दूरपातया
विचित्रायुधवर्मिण्या गङ्गयेव प्रवृद्धया
Senaya chaturanginya mahatya durapataya
Vichitrayudhavarminya gangayeva pravriddhaya
155.14
स समासाद्य वार्ष्णेयं योगानामीश्वरं प्रभुम्
व्यंसितो व्रीडितो राजन्नाजगाम स कुण्डिनम्
Sa samasadya varshneyam yoganamishvaram prabhum
Vyansito vridito rajannajagama sa kundinam
155.15
यत्रैव कृष्णेन रणे निर्जितः परवीरहा
तत्र भोजकटं नाम चक्रे नगरमुत्तमम्
Yatraiva krishnena rane nirjitah paraviraha
Tatra bhojakatam nama chakre nagaramuttamam
155.16
सैन्येन महता तेन प्रभूतगजवाजिना
पुरं तद्भुवि विख्यातं नाम्ना भोजकटं नृप
Sainyena mahata tena prabhutagajavajina
Puram tadbhuvi vikhyatam namna bhojakatam nripa
155.17
स भोजराजः सैन्येन महता परिवारितः
अक्षौहिण्या महावीर्यः पाण्डवान्समुपागमत्
Sa bhojarajah sainyena mahata parivaritah
Akshauhinya mahaviryah pandavansamupagamat
155.18
ततः स कवची खड्गी शरी धन्वी तली रथी
ध्वजेनादित्यवर्णेन प्रविवेश महाचमूम्
Tatah sa kavachi khadgi shari dhanvi tali rathi
Dhvajenadityavarnena pravivesha mahachamum
155.19
विदितः पाण्डवेयानां वासुदेवप्रियेप्सया
युधिष्ठिरस्तु तं राजा प्रत्युद्गम्याभ्यपूजयत्
Viditah pandaveyanam vasudevapriyepsaya
Yudhishthirastu tam raja pratyudgamyabhyapujayat
155.20
स पूजितः पाण्डुसुतैर्यथान्यायं सुसत्कृतः
प्रतिपूज्य च तान्सर्वान्विश्रान्तः सहसैनिकः
उवाच मध्ये वीराणां कुन्तीपुत्रं धनंजयम्
Sa pujitah pandusutairyathanyayam susatkritah
Pratipujya cha tansarvanvishrantah sahasainikah
Uvacha madhye viranam kuntiputram dhananjayam
155.21
सहायोऽस्मि स्थितो युद्धे यदि भीतोऽसि पाण्डव
करिष्यामि रणे साह्यमसह्यं तव शत्रुभिः
Sahayosmi sthito yuddhe yadi bhitosi pandava
Karishyami rane sahyamasahyam tava shatrubhih
155.22
न हि मे विक्रमे तुल्यः पुमानस्तीह कश्चन
निहत्य समरे शत्रूंस्तव दास्यामि फल्गुन
Na hi me vikrame tulyah pumanastiha kashchana
Nihatya samare shatrunstava dasyami phalguna
155.23
इत्युक्तो धर्मराजस्य केशवस्य च संनिधौ
शृण्वतां पार्थिवेन्द्राणामन्येषां चैव सर्वशः
Ityukto dharmarajasya keshavasya cha sannidhau
Shrinvatam parthivendranamanyesham chaiva sarvashah
155.24
वासुदेवमभिप्रेक्ष्य धर्मराजं च पाण्डवम्
उवाच धीमान्कौन्तेयः प्रहस्य सखिपूर्वकम्
Vasudevamabhiprekshya dharmarajam cha pandavam
Uvacha dhimankaunteyah prahasya sakhipurvakam
155.25
युध्यमानस्य मे वीर गन्धर्वैः सुमहाबलैः
सहायो घोषयात्रायां कस्तदासीत्सखा मम
Yudhyamanasya me vira gandharvaih sumahabalaih
Sahayo ghoshayatrayam kastadasitsakha mama
155.26
तथा प्रतिभये तस्मिन्देवदानवसंकुले
खाण्डवे युध्यमानस्य कः सहायस्तदाभवत्
Tatha pratibhaye tasmindevadanavasankule
Khandave yudhyamanasya kah sahayastadabhavat
155.27
निवातकवचैर्युद्धे कालकेयैश्च दानवैः
तत्र मे युध्यमानस्य कः सहायस्तदाभवत्
Nivatakavachairyuddhe kalakeyaishcha danavaih
Tatra me yudhyamanasya kah sahayastadabhavat
155.28
तथा विराटनगरे कुरुभिः सह संगरे
युध्यतो बहुभिस्तात कः सहायोऽभवन्मम
Tatha viratanagare kurubhih saha sangare
Yudhyato bahubhistata kah sahayobhavanmama
155.29
उपजीव्य रणे रुद्रं शक्रं वैश्रवणं यमम्
वरुणं पावकं चैव कृपं द्रोणं च माधवम्
Upajivya rane rudram shakram vaishravanam yamam
Varunam pavakam chaiva kripam dronam cha madhavam
155.30
धारयन्गाण्डिवं दिव्यं धनुस्तेजोमयं दृढम्
अक्षय्यशरसंयुक्तो दिव्यास्त्रपरिबृंहितः
Dharayangandivam divyam dhanustejomayam dridham
Akshayyasharasanyukto divyastraparibrinhitah
155.31
कौरवाणां कुले जातः पाण्डोः पुत्रो विशेषतः
द्रोणं व्यपदिशञ्शिष्यो वासुदेवसहायवान्
Kauravanam kule jatah pandoh putro visheshatah
Dronam vyapadishanshishyo vasudevasahayavan
155.32
कथमस्मद्विधो ब्रूयाद्भीतोऽस्मीत्ययशस्करम्
वचनं नरशार्दूल वज्रायुधमपि स्वयम्
Kathamasmadvidho bruyadbhitosmityayashaskaram
Vachanam narashardula vajrayudhamapi svayam
155.33
नास्मि भीतो महाबाहो सहायार्थश्च नास्ति मे
यथाकामं यथायोगं गच्छ वान्यत्र तिष्ठ वा
Nasmi bhito mahabaho sahayarthashcha nasti me
Yathakamam yathayogam gachchha vanyatra tishtha va
155.34
विनिवर्त्य ततो रुक्मी सेनां सागरसंनिभाम्
दुर्योधनमुपागच्छत्तथैव भरतर्षभ
Vinivartya tato rukmi senam sagarasannibham
Duryodhanamupagachchhattathaiva bharatarshabha
155.35
तथैव चाभिगम्यैनमुवाच स नराधिपः
प्रत्याख्यातश्च तेनापि स तदा शूरमानिना
Tathaiva chabhigamyainamuvacha sa naradhipah
Pratyakhyatashcha tenapi sa tada shuramanina
155.36
द्वावेव तु महाराज तस्माद्युद्धाद्व्यपेयतुः
रौहिणेयश्च वार्ष्णेयो रुक्मी च वसुधाधिपः
Dvaveva tu maharaja tasmadyuddhadvyapeyatuh
Rauhineyashcha varshneyo rukmi cha vasudhadhipah
155.37
गते रामे तीर्थयात्रां भीष्मकस्य सुते तथा
उपाविशन्पाण्डवेया मन्त्राय पुनरेव हि
Gate rame tirthayatram bhishmakasya sute tatha
Upavishanpandaveya mantraya punareva hi
155.38
समितिर्धर्मराजस्य सा पार्थिवसमाकुला
शुशुभे तारकाचित्रा द्यौश्चन्द्रेणेव भारत
Samitirdharmarajasya sa parthivasamakula
Shushubhe tarakachitra dyaushchandreneva bharata