UtshovChapter 153
153.1
वैशंपायन उवाच
ततः शांतनवं भीष्मं प्राञ्जलिर्धृतराष्ट्रजः
सह सर्वैर्महीपालैरिदं वचनमब्रवीत्
Vaishampayana uvacha
Tatah shantanavam bhishmam pranjalirdhritarashtrajah
Saha sarvairmahipalairidam vachanamabravit
153.2
ऋते सेनाप्रणेतारं पृतना सुमहत्यपि
दीर्यते युद्धमासाद्य पिपीलिकपुटं यथा
Rite senapranetaram pritana sumahatyapi
Diryate yuddhamasadya pipilikaputam yatha
153.3
न हि जातु द्वयोर्बुद्धिः समा भवति कर्हिचित्
शौर्यं च नाम नेतॄणां स्पर्धते च परस्परम्
Na hi jatu dvayorbuddhih sama bhavati karhichit
Shauryam cha nama netrinam spardhate cha parasparam
153.4
श्रूयते च महाप्राज्ञ हैहयानमितौजसः
अभ्ययुर्ब्राह्मणाः सर्वे समुच्छ्रितकुशध्वजाः
Shruyate cha mahapragya haihayanamitaujasah
Abhyayurbrahmanah sarve samuchchhritakushadhvajah
153.5
तानन्वयुस्तदा वैश्याः शूद्राश्चैव पितामह
एकतस्तु त्रयो वर्णा एकतः क्षत्रियर्षभाः
Tananvayustada vaishyah shudrashchaiva pitamaha
Ekatastu trayo varna ekatah kshatriyarshabhah
153.6
ते स्म युद्धेष्वभज्यन्त त्रयो वर्णाः पुनः पुनः
क्षत्रियास्तु जयन्त्येव बहुलं चैकतो बलम्
Te sma yuddheshvabhajyanta trayo varnah punah punah
Kshatriyastu jayantyeva bahulam chaikato balam
153.7
ततस्ते क्षत्रियानेव पप्रच्छुर्द्विजसत्तमाः
तेभ्यः शशंसुर्धर्मज्ञा याथातथ्यं पितामह
Tataste kshatriyaneva paprachchhurdvijasattamah
Tebhyah shashansurdharmagya yathatathyam pitamaha
153.8
वयमेकस्य शृणुमो महाबुद्धिमतो रणे
भवन्तस्तु पृथक्सर्वे स्वबुद्धिवशवर्तिनः
Vayamekasya shrinumo mahabuddhimato rane
Bhavantastu prithaksarve svabuddhivashavartinah
153.9
ततस्ते ब्राह्मणाश्चक्रुरेकं सेनापतिं द्विजम्
नयेषु कुशलं शूरमजयन्क्षत्रियांस्ततः
Tataste brahmanashchakrurekam senapatim dvijam
Nayeshu kushalam shuramajayankshatriyanstatah
153.10
एवं ये कुशलं शूरं हिते स्थितमकल्मषम्
सेनापतिं प्रकुर्वन्ति ते जयन्ति रणे रिपून्
Evam ye kushalam shuram hite sthitamakalmasham
Senapatim prakurvanti te jayanti rane ripun
153.11
भवानुशनसा तुल्यो हितैषी च सदा मम
असंहार्यः स्थितो धर्मे स नः सेनापतिर्भव
Bhavanushanasa tulyo hitaishi cha sada mama
Asanharyah sthito dharme sa nah senapatirbhava
153.12
रश्मीवतामिवादित्यो वीरुधामिव चन्द्रमाः
कुबेर इव यक्षाणां मरुतामिव वासवः
Rashmivatamivadityo virudhamiva chandramah
Kubera iva yakshanam marutamiva vasavah
153.13
पर्वतानां यथा मेरुः सुपर्णः पततामिव
कुमार इव भूतानां वसूनामिव हव्यवाट्
Parvatanam yatha meruh suparnah patatamiva
Kumara iva bhutanam vasunamiva havyavat
153.14
भवता हि वयं गुप्ताः शक्रेणेव दिवौकसः
अनाधृष्या भविष्यामस्त्रिदशानामपि ध्रुवम्
Bhavata hi vayam guptah shakreneva divaukasah
Anadhrishya bhavishyamastridashanamapi dhruvam
153.15
प्रयातु नो भवानग्रे देवानामिव पावकिः
वयं त्वामनुयास्यामः सौरभेया इवर्षभम्
Prayatu no bhavanagre devanamiva pavakih
Vayam tvamanuyasyamah saurabheya ivarshabham
153.16
भीष्म उवाच
एवमेतन्महाबाहो यथा वदसि भारत
यथैव हि भवन्तो मे तथैव मम पाण्डवाः
Bhishma uvacha
Evametanmahabaho yatha vadasi bharata
Yathaiva hi bhavanto me tathaiva mama pandavah
153.17
अपि चैव मया श्रेयो वाच्यं तेषां नराधिप
योद्धव्यं तु तवार्थाय यथा स समयः कृतः
Api chaiva maya shreyo vachyam tesham naradhipa
Yoddhavyam tu tavarthaya yatha sa samayah kritah
153.18
न तु पश्यामि योद्धारमात्मनः सदृशं भुवि
ऋते तस्मान्नरव्याघ्रात्कुन्तीपुत्राद्धनंजयात्
Na tu pashyami yoddharamatmanah sadrisham bhuvi
Rite tasmannaravyaghratkuntiputraddhananjayat
153.19
स हि वेद महाबाहुर्दिव्यान्यस्त्राणि सर्वशः
न तु मां विवृतो युद्धे जातु युध्येत पाण्डवः
Sa hi veda mahabahurdivyanyastrani sarvashah
Na tu mam vivrito yuddhe jatu yudhyeta pandavah
153.20
अहं स च क्षणेनैव निर्मनुष्यमिदं जगत्
कुर्यां शस्त्रबलेनैव ससुरासुरराक्षसम्
Aham sa cha kshanenaiva nirmanushyamidam jagat
Kuryam shastrabalenaiva sasurasurarakshasam
153.21
न त्वेवोत्सादनीया मे पाण्डोः पुत्रा नराधिप
तस्माद्योधान्हनिष्यामि प्रयोगेणायुतं सदा
Na tvevotsadaniya me pandoh putra naradhipa
Tasmadyodhanhanishyami prayogenayutam sada
153.22
एवमेषां करिष्यामि निधनं कुरुनन्दन
न चेत्ते मां हनिष्यन्ति पूर्वमेव समागमे
Evamesham karishyami nidhanam kurunandana
Na chette mam hanishyanti purvameva samagame
153.23
सेनापतिस्त्वहं राजन्समयेनापरेण ते
भविष्यामि यथाकामं तन्मे श्रोतुमिहार्हसि
Senapatistvaham rajansamayenaparena te
Bhavishyami yathakamam tanme shrotumiharhasi
153.24
कर्णो वा युध्यतां पूर्वमहं वा पृथिवीपते
स्पर्धते हि सदात्यर्थं सूतपुत्रो मया रणे
Karno va yudhyatam purvamaham va prithivipate
Spardhate hi sadatyartham sutaputro maya rane
153.25
कर्ण उवाच
नाहं जीवति गाङ्गेये योत्स्ये राजन्कथंचन
हते भीष्मे तु योत्स्यामि सह गाण्डीवधन्वना
Karna uvacha
Naham jivati gangeye yotsye rajankathanchana
Hate bhishme tu yotsyami saha gandivadhanvana
153.26
वैशंपायन उवाच
ततः सेनापतिं चक्रे विधिवद्भूरिदक्षिणम्
धृतराष्ट्रात्मजो भीष्मं सोऽभिषिक्तो व्यरोचत
Vaishampayana uvacha
Tatah senapatim chakre vidhivadbhuridakshinam
Dhritarashtratmajo bhishmam sobhishikto vyarochata
153.27
ततो भेरीश्च शङ्खांश्च शतशश्चैव पुष्करान्
वादयामासुरव्यग्राः पुरुषा राजशासनात्
Tato bherishcha shankhanshcha shatashashchaiva pushkaran
Vadayamasuravyagrah purusha rajashasanat
153.28
सिंहनादाश्च विविधा वाहनानां च निस्वनाः
प्रादुरासन्ननभ्रे च वर्षं रुधिरकर्दमम्
Sinhanadashcha vividha vahananam cha nisvanah
Pradurasannanabhre cha varsham rudhirakardamam
153.29
निर्घाताः पृथिवीकम्पा गजबृंहितनिस्वनाः
आसंश्च सर्वयोधानां पातयन्तो मनांस्युत
Nirghatah prithivikampa gajabrinhitanisvanah
Asanshcha sarvayodhanam patayanto manansyuta
153.30
वाचश्चाप्यशरीरिण्यो दिवश्चोल्काः प्रपेदिरे
शिवाश्च भयवेदिन्यो नेदुर्दीप्तस्वरा भृशम्
Vachashchapyasharirinyo divashcholkah prapedire
Shivashcha bhayavedinyo nedurdiptasvara bhrisham
153.31
सेनापत्ये यदा राजा गाङ्गेयमभिषिक्तवान्
तदैतान्युग्ररूपाणि अभवञ्शतशो नृप
Senapatye yada raja gangeyamabhishiktavan
Tadaitanyugrarupani abhavanshatasho nripa
153.32
ततः सेनापतिं कृत्वा भीष्मं परबलार्दनम्
वाचयित्वा द्विजश्रेष्ठान्निष्कैर्गोभिश्च भूरिशः
Tatah senapatim kritva bhishmam parabalardanam
Vachayitva dvijashreshthannishkairgobhishcha bhurishah
153.33
वर्धमानो जयाशीर्भिर्निर्ययौ सैनिकैर्वृतः
आपगेयं पुरस्कृत्य भ्रातृभिः सहितस्तदा
स्कन्धावारेण महता कुरुक्षेत्रं जगाम ह
Vardhamano jayashirbhirniryayau sainikairvritah
Apageyam puraskritya bhratribhih sahitastada
Skandhavarena mahata kurukshetram jagama ha
153.34
परिक्रम्य कुरुक्षेत्रं कर्णेन सह कौरवः
शिबिरं मापयामास समे देशे नराधिपः
Parikramya kurukshetram karnena saha kauravah
Shibiram mapayamasa same deshe naradhipah
153.35
मधुरानूषरे देशे प्रभूतयवसेन्धने
यथैव हास्तिनपुरं तद्वच्छिबिरमाबभौ
Madhuranushare deshe prabhutayavasendhane
Yathaiva hastinapuram tadvachchhibiramababhau