UtshovChapter 152
152.1
वैशंपायन उवाच
व्युषितायां रजन्यां तु राजा दुर्योधनस्ततः
व्यभजत्तान्यनीकानि दश चैकं च भारत
Vaishampayana uvacha
Vyushitayam rajanyam tu raja duryodhanastatah
Vyabhajattanyanikani dasha chaikam cha bharata
152.2
नरहस्तिरथाश्वानां सारं मध्यं च फल्गु च
सर्वेष्वेतेष्वनीकेषु संदिदेश महीपतिः
Narahastirathashvanam saram madhyam cha phalgu cha
Sarveshveteshvanikeshu sandidesha mahipatih
152.3
सानुकर्षाः सतूणीराः सवरूथाः सतोमराः
सोपासङ्गाः सशक्तीकाः सनिषङ्गाः सपोथिकाः
Sanukarshah satunirah savaruthah satomarah
Sopasangah sashaktikah sanishangah sapothikah
152.4
सध्वजाः सपताकाश्च सशरासनतोमराः
रज्जुभिश्च विचित्राभिः सपाशाः सपरिस्तराः
Sadhvajah sapatakashcha sasharasanatomarah
Rajjubhishcha vichitrabhih sapashah saparistarah
152.5
सकचग्रहविक्षेपाः सतैलगुडवालुकाः
साशीविषघटाः सर्वे ससर्जरसपांसवः
Sakachagrahavikshepah satailagudavalukah
Sashivishaghatah sarve sasarjarasapansavah
152.6
सघण्टाफलकाः सर्वे वासीवृक्षादनान्विताः
व्याघ्रचर्मपरीवारा वृताश्च द्वीपिचर्मभिः
Saghantaphalakah sarve vasivrikshadananvitah
Vyaghracharmaparivara vritashcha dvipicharmabhih
152.7
सवस्तयः सशृङ्गाश्च सप्रासविविधायुधाः
सकुठाराः सकुद्दालाः सतैलक्षौमसर्पिषः
Savastayah sashringashcha saprasavividhayudhah
Sakutharah sakuddalah satailakshaumasarpishah
152.8
चित्रानीकाः सुवपुषो ज्वलिता इव पावकाः
तथा कवचिनः शूराः शस्त्रेषु कृतनिश्रमाः
Chitranikah suvapusho jvalita iva pavakah
Tatha kavachinah shurah shastreshu kritanishramah
152.9
कुलीना हययोनिज्ञाः सारथ्ये विनिवेशिताः
बद्धारिष्टा बद्धकक्ष्या बद्धध्वजपताकिनः
Kulina hayayonigyah sarathye viniveshitah
Baddharishta baddhakakshya baddhadhvajapatakinah
152.10
चतुर्युजो रथाः सर्वे सर्वे शस्त्रसमायुताः
संहृष्टवाहनाः सर्वे सर्वे शतशरासनाः
Chaturyujo rathah sarve sarve shastrasamayutah
Sanhrishtavahanah sarve sarve shatasharasanah
152.11
धुर्ययोर्हययोरेकस्तथान्यौ पार्ष्णिसारथी
तौ चापि रथिनां श्रेष्ठौ रथी च हयवित्तथा
Dhuryayorhayayorekastathanyau parshnisarathi
Tau chapi rathinam shreshthau rathi cha hayavittatha
152.12
नगराणीव गुप्तानि दुरादेयानि शत्रुभिः
आसन्रथसहस्राणि हेममालीनि सर्वशः
Nagaraniva guptani duradeyani shatrubhih
Asanrathasahasrani hemamalini sarvashah
152.13
यथा रथास्तथा नागा बद्धकक्ष्याः स्वलंकृताः
बभूवुः सप्त पुरुषा रत्नवन्त इवाद्रयः
Yatha rathastatha naga baddhakakshyah svalankritah
Babhuvuh sapta purusha ratnavanta ivadrayah
152.14
द्वावङ्कुशधरौ तेषु द्वावुत्तमधनुर्धरौ
द्वौ वरासिधरौ राजन्नेकः शक्तिपताकधृक्
Dvavankushadharau teshu dvavuttamadhanurdharau
Dvau varasidharau rajannekah shaktipatakadhrik
152.15
गजैर्मत्तैः समाकीर्णं सवर्मायुधकोशकैः
तद्बभूव बलं राजन्कौरव्यस्य सहस्रशः
Gajairmattaih samakirnam savarmayudhakoshakaih
Tadbabhuva balam rajankauravyasya sahasrashah
152.16
विचित्रकवचामुक्तैः सपताकैः स्वलंकृतैः
सादिभिश्चोपसंपन्ना आसन्नयुतशो हयाः
Vichitrakavachamuktaih sapatakaih svalankritaih
Sadibhishchopasampanna asannayutasho hayah
152.17
सुसंग्राहाः सुसंतोषा हेमभाण्डपरिच्छदाः
अनेकशतसाहस्रास्ते च सादिवशे स्थिताः
Susangrahah susantosha hemabhandaparichchhadah
Anekashatasahasraste cha sadivashe sthitah
152.18
नानारूपविकाराश्च नानाकवचशस्त्रिणः
पदातिनो नरास्तत्र बभूवुर्हेममालिनः
Nanarupavikarashcha nanakavachashastrinah
Padatino narastatra babhuvurhemamalinah
152.19
रथस्यासन्दश गजा गजस्य दश वाजिनः
नरा दश हयस्यासन्पादरक्षाः समन्ततः
Rathasyasandasha gaja gajasya dasha vajinah
Nara dasha hayasyasanpadarakshah samantatah
152.20
रथस्य नागाः पञ्चाशन्नागस्यासञ्शतं हयाः
हयस्य पुरुषाः सप्त भिन्नसंधानकारिणः
Rathasya nagah panchashannagasyasanshatam hayah
Hayasya purushah sapta bhinnasandhanakarinah
152.21
सेना पञ्चशतं नागा रथास्तावन्त एव च
दशसेना च पृतना पृतना दशवाहिनी
Sena panchashatam naga rathastavanta eva cha
Dashasena cha pritana pritana dashavahini
152.22
वाहिनी पृतना सेना ध्वजिनी सादिनी चमूः
अक्षौहिणीति पर्यायैर्निरुक्ताथ वरूथिनी
एवं व्यूढान्यनीकानि कौरवेयेण धीमता
Vahini pritana sena dhvajini sadini chamuh
Akshauhiniti paryayairniruktatha varuthini
Evam vyudhanyanikani kauraveyena dhimata
152.23
अक्षौहिण्यो दशैका च संख्याताः सप्त चैव ह
अक्षौहिण्यस्तु सप्तैव पाण्डवानामभूद्बलम्
अक्षौहिण्यो दशैका च कौरवाणामभूद्बलम्
Akshauhinyo dashaika cha sankhyatah sapta chaiva ha
Akshauhinyastu saptaiva pandavanamabhudbalam
Akshauhinyo dashaika cha kauravanamabhudbalam
152.24
नराणां पञ्चपञ्चाशदेषा पत्तिर्विधीयते
सेनामुखं च तिस्रस्ता गुल्म इत्यभिसंज्ञितः
Naranam panchapanchashadesha pattirvidhiyate
Senamukham cha tisrasta gulma ityabhisangyitah
152.25
दश गुल्मा गणस्त्वासीद्गणास्त्वयुतशोऽभवन्
दुर्योधनस्य सेनासु योत्स्यमानाः प्रहारिणः
Dasha gulma ganastvasidganastvayutashobhavan
Duryodhanasya senasu yotsyamanah praharinah
152.26
तत्र दुर्योधनो राजा शूरान्बुद्धिमतो नरान्
प्रसमीक्ष्य महाबाहुश्चक्रे सेनापतींस्तदा
Tatra duryodhano raja shuranbuddhimato naran
Prasamikshya mahabahushchakre senapatinstada
152.27
पृथगक्षौहिणीनां च प्रणेतॄन्नरसत्तमान्
विधिपूर्वं समानीय पार्थिवानभ्यषेचयत्
Prithagakshauhininam cha pranetrinnarasattaman
Vidhipurvam samaniya parthivanabhyashechayat
152.28
कृपं द्रोणं च शल्यं च सैन्धवं च महारथम्
सुदक्षिणं च काम्बोजं कृतवर्माणमेव च
Kripam dronam cha shalyam cha saindhavam cha maharatham
Sudakshinam cha kambojam kritavarmanameva cha
152.29
द्रोणपुत्रं च कर्णं च भूरिश्रवसमेव च
शकुनिं सौबलं चैव बाह्लीकं च महारथम्
Dronaputram cha karnam cha bhurishravasameva cha
Shakunim saubalam chaiva bahlikam cha maharatham
152.30
दिवसे दिवसे तेषां प्रतिवेलं च भारत
चक्रे स विविधाः संज्ञाः प्रत्यक्षं च पुनः पुनः
Divase divase tesham prativelam cha bharata
Chakre sa vividhah sangyah pratyaksham cha punah punah
152.31
तथा विनियताः सर्वे ये च तेषां पदानुगाः
बभूवुः सैनिका राजन्राज्ञः प्रियचिकीर्षवः
Tatha viniyatah sarve ye cha tesham padanugah
Babhuvuh sainika rajanragyah priyachikirshavah