UtshovChapter 141
141.1
संजय उवाच
केशवस्य तु तद्वाक्यं कर्णः श्रुत्वा हितं शुभम्
अब्रवीदभिसंपूज्य कृष्णं मधुनिषूदनम्
जानन्मां किं महाबाहो संमोहयितुमिच्छसि
Sanjaya uvacha
Keshavasya tu tadvakyam karnah shrutva hitam shubham
Abravidabhisampujya krishnam madhunishudanam
Jananmam kim mahabaho sammohayitumichchhasi
141.2
योऽयं पृथिव्याः कार्त्स्न्येन विनाशः समुपस्थितः
निमित्तं तत्र शकुनिरहं दुःशासनस्तथा
दुर्योधनश्च नृपतिर्धृतराष्ट्रसुतोऽभवत्
Yoyam prithivyah kartsnyena vinashah samupasthitah
Nimittam tatra shakuniraham duhshasanastatha
Duryodhanashcha nripatirdhritarashtrasutobhavat
141.3
असंशयमिदं कृष्ण महद्युद्धमुपस्थितम्
पाण्डवानां कुरूणां च घोरं रुधिरकर्दमम्
Asanshayamidam krishna mahadyuddhamupasthitam
Pandavanam kurunam cha ghoram rudhirakardamam
141.4
राजानो राजपुत्राश्च दुर्योधनवशानुगाः
रणे शस्त्राग्निना दग्धाः प्राप्स्यन्ति यमसादनम्
Rajano rajaputrashcha duryodhanavashanugah
Rane shastragnina dagdhah prapsyanti yamasadanam
141.5
स्वप्ना हि बहवो घोरा दृश्यन्ते मधुसूदन
निमित्तानि च घोराणि तथोत्पाताः सुदारुणाः
Svapna hi bahavo ghora drishyante madhusudana
Nimittani cha ghorani tathotpatah sudarunah
141.6
पराजयं धार्तराष्ट्रे विजयं च युधिष्ठिरे
शंसन्त इव वार्ष्णेय विविधा लोमहर्षणाः
Parajayam dhartarashtre vijayam cha yudhishthire
Shansanta iva varshneya vividha lomaharshanah
141.7
प्राजापत्यं हि नक्षत्रं ग्रहस्तीक्ष्णो महाद्युतिः
शनैश्चरः पीडयति पीडयन्प्राणिनोऽधिकम्
Prajapatyam hi nakshatram grahastikshno mahadyutih
Shanaishcharah pidayati pidayanpraninodhikam
141.8
कृत्वा चाङ्गारको वक्रं ज्येष्ठायां मधुसूदन
अनुराधां प्रार्थयते मैत्रं संशमयन्निव
Kritva changarako vakram jyeshthayam madhusudana
Anuradham prarthayate maitram sanshamayanniva
141.9
नूनं महद्भयं कृष्ण कुरूणां समुपस्थितम्
विशेषेण हि वार्ष्णेय चित्रां पीडयते ग्रहः
Nunam mahadbhayam krishna kurunam samupasthitam
Visheshena hi varshneya chitram pidayate grahah
141.10
सोमस्य लक्ष्म व्यावृत्तं राहुरर्कमुपेष्यति
दिवश्चोल्काः पतन्त्येताः सनिर्घाताः सकम्पनाः
Somasya lakshma vyavrittam rahurarkamupeshyati
Divashcholkah patantyetah sanirghatah sakampanah
141.11
निष्टनन्ति च मातङ्गा मुञ्चन्त्यश्रूणि वाजिनः
पानीयं यवसं चापि नाभिनन्दन्ति माधव
Nishtananti cha matanga munchantyashruni vajinah
Paniyam yavasam chapi nabhinandanti madhava
141.12
प्रादुर्भूतेषु चैतेषु भयमाहुरुपस्थितम्
निमित्तेषु महाबाहो दारुणं प्राणिनाशनम्
Pradurbhuteshu chaiteshu bhayamahurupasthitam
Nimitteshu mahabaho darunam praninashanam
141.13
अल्पे भुक्ते पुरीषं च प्रभूतमिह दृश्यते
वाजिनां वारणानां च मनुष्याणां च केशव
Alpe bhukte purisham cha prabhutamiha drishyate
Vajinam varananam cha manushyanam cha keshava
141.14
धार्तराष्ट्रस्य सैन्येषु सर्वेषु मधुसूदन
पराभवस्य तल्लिङ्गमिति प्राहुर्मनीषिणः
Dhartarashtrasya sainyeshu sarveshu madhusudana
Parabhavasya tallingamiti prahurmanishinah
141.15
प्रहृष्टं वाहनं कृष्ण पाण्डवानां प्रचक्षते
प्रदक्षिणा मृगाश्चैव तत्तेषां जयलक्षणम्
Prahrishtam vahanam krishna pandavanam prachakshate
Pradakshina mrigashchaiva tattesham jayalakshanam
141.16
अपसव्या मृगाः सर्वे धार्तराष्ट्रस्य केशव
वाचश्चाप्यशरीरिण्यस्तत्पराभवलक्षणम्
Apasavya mrigah sarve dhartarashtrasya keshava
Vachashchapyasharirinyastatparabhavalakshanam
141.17
मयूराः पुष्पशकुना हंसाः सारसचातकाः
जीवं जीवकसंघाश्चाप्यनुगच्छन्ति पाण्डवान्
Mayurah pushpashakuna hansah sarasachatakah
Jivam jivakasanghashchapyanugachchhanti pandavan
141.18
गृध्राः काका बडाः श्येना यातुधानाः शलावृकाः
मक्षिकाणां च संघाता अनुगच्छन्ति कौरवान्
Gridhrah kaka badah shyena yatudhanah shalavrikah
Makshikanam cha sanghata anugachchhanti kauravan
141.19
धार्तराष्ट्रस्य सैन्येषु भेरीणां नास्ति निस्वनः
अनाहताः पाण्डवानां नदन्ति पटहाः किल
Dhartarashtrasya sainyeshu bherinam nasti nisvanah
Anahatah pandavanam nadanti patahah kila
141.20
उदपानाश्च नर्दन्ति यथा गोवृषभास्तथा
धार्तराष्ट्रस्य सैन्येषु तत्पराभवलक्षणम्
Udapanashcha nardanti yatha govrishabhastatha
Dhartarashtrasya sainyeshu tatparabhavalakshanam
141.21
मांसशोणितवर्षं च वृष्टं देवेन माधव
तथा गन्धर्वनगरं भानुमन्तमुपस्थितम्
सप्राकारं सपरिखं सवप्रं चारुतोरणम्
Mansashonitavarsham cha vrishtam devena madhava
Tatha gandharvanagaram bhanumantamupasthitam
Saprakaram saparikham savapram charutoranam
141.22
कृष्णश्च परिघस्तत्र भानुमावृत्य तिष्ठति
उदयास्तमये संध्ये वेदयानो महद्भयम्
एका सृग्वाशते घोरं तत्पराभवलक्षणम्
Krishnashcha parighastatra bhanumavritya tishthati
Udayastamaye sandhye vedayano mahadbhayam
Eka srigvashate ghoram tatparabhavalakshanam
141.23
कृष्णग्रीवाश्च शकुना लम्बमाना भयानकाः
संध्यामभिमुखा यान्ति तत्पराभवलक्षणम्
Krishnagrivashcha shakuna lambamana bhayanakah
Sandhyamabhimukha yanti tatparabhavalakshanam
141.24
ब्राह्मणान्प्रथमं द्वेष्टि गुरूंश्च मधुसूदन
भृत्यान्भक्तिमतश्चापि तत्पराभवलक्षणम्
Brahmananprathamam dveshti gurunshcha madhusudana
Bhrityanbhaktimatashchapi tatparabhavalakshanam
141.25
पूर्वा दिग्लोहिताकारा शस्त्रवर्णा च दक्षिणा
आमपात्रप्रतीकाशा पश्चिमा मधुसूदन
Purva diglohitakara shastravarna cha dakshina
Amapatrapratikasha pashchima madhusudana
141.26
प्रदीप्ताश्च दिशः सर्वा धार्तराष्ट्रस्य माधव
महद्भयं वेदयन्ति तस्मिन्नुत्पातलक्षणे
Pradiptashcha dishah sarva dhartarashtrasya madhava
Mahadbhayam vedayanti tasminnutpatalakshane
141.27
सहस्रपादं प्रासादं स्वप्नान्ते स्म युधिष्ठिरः
अधिरोहन्मया दृष्टः सह भ्रातृभिरच्युत
Sahasrapadam prasadam svapnante sma yudhishthirah
Adhirohanmaya drishtah saha bhratribhirachyuta
141.28
श्वेतोष्णीषाश्च दृश्यन्ते सर्वे ते शुक्लवाससः
आसनानि च शुभ्राणि सर्वेषामुपलक्षये
Shvetoshnishashcha drishyante sarve te shuklavasasah
Asanani cha shubhrani sarveshamupalakshaye
141.29
तव चापि मया कृष्ण स्वप्नान्ते रुधिराविला
आन्त्रेण पृथिवी दृष्टा परिक्षिप्ता जनार्दन
Tava chapi maya krishna svapnante rudhiravila
Antrena prithivi drishta parikshipta janardana
141.30
अस्थिसंचयमारूढश्चामितौजा युधिष्ठिरः
सुवर्णपात्र्यां संहृष्टो भुक्तवान्घृतपायसम्
Asthisanchayamarudhashchamitauja yudhishthirah
Suvarnapatryam sanhrishto bhuktavanghritapayasam
141.31
युधिष्ठिरो मया दृष्टो ग्रसमानो वसुंधराम्
त्वया दत्तामिमां व्यक्तं भोक्ष्यते स वसुंधराम्
Yudhishthiro maya drishto grasamano vasundharam
Tvaya dattamimam vyaktam bhokshyate sa vasundharam
141.32
उच्चं पर्वतमारूढो भीमकर्मा वृकोदरः
गदापाणिर्नरव्याघ्रो वीक्षन्निव महीमिमाम्
Uchcham parvatamarudho bhimakarma vrikodarah
Gadapanirnaravyaghro vikshanniva mahimimam
141.33
क्षपयिष्यति नः सर्वान्स सुव्यक्तं महारणे
विदितं मे हृषीकेश यतो धर्मस्ततो जयः
Kshapayishyati nah sarvansa suvyaktam maharane
Viditam me hrishikesha yato dharmastato jayah
141.34
पाण्डुरं गजमारूढो गाण्डीवी स धनंजयः
त्वया सार्धं हृषीकेश श्रिया परमया ज्वलन्
Panduram gajamarudho gandivi sa dhananjayah
Tvaya sardham hrishikesha shriya paramaya jvalan
141.35
यूयं सर्वान्वधिष्यध्वं तत्र मे नास्ति संशयः
पार्थिवान्समरे कृष्ण दुर्योधनपुरोगमान्
Yuyam sarvanvadhishyadhvam tatra me nasti sanshayah
Parthivansamare krishna duryodhanapurogaman
141.36
नकुलः सहदेवश्च सात्यकिश्च महारथः
शुद्धकेयूरकण्ठत्राः शुक्लमाल्याम्बरावृताः
Nakulah sahadevashcha satyakishcha maharathah
Shuddhakeyurakanthatrah shuklamalyambaravritah
141.37
अधिरूढा नरव्याघ्रा नरवाहनमुत्तमम्
त्रय एते महामात्राः पाण्डुरच्छत्रवाससः
Adhirudha naravyaghra naravahanamuttamam
Traya ete mahamatrah pandurachchhatravasasah
141.38
श्वेतोष्णीषाश्च दृश्यन्ते त्रय एव जनार्दन
धार्तराष्ट्रस्य सैन्येषु तान्विजानीहि केशव
Shvetoshnishashcha drishyante traya eva janardana
Dhartarashtrasya sainyeshu tanvijanihi keshava
141.39
अश्वत्थामा कृपश्चैव कृतवर्मा च सात्वतः
रक्तोष्णीषाश्च दृश्यन्ते सर्वे माधव पार्थिवाः
Ashvatthama kripashchaiva kritavarma cha satvatah
Raktoshnishashcha drishyante sarve madhava parthivah
141.40
उष्ट्रयुक्तं समारूढौ भीष्मद्रोणौ जनार्दन
मया सार्धं महाबाहो धार्तराष्ट्रेण चाभिभो
Ushtrayuktam samarudhau bhishmadronau janardana
Maya sardham mahabaho dhartarashtrena chabhibho
141.41
अगस्त्यशास्तां च दिशं प्रयाताः स्म जनार्दन
अचिरेणैव कालेन प्राप्स्यामो यमसादनम्
Agastyashastam cha disham prayatah sma janardana
Achirenaiva kalena prapsyamo yamasadanam
141.42
अहं चान्ये च राजानो यच्च तत्क्षत्रमण्डलम्
गाण्डीवाग्निं प्रवेक्ष्याम इति मे नास्ति संशयः
Aham chanye cha rajano yachcha tatkshatramandalam
Gandivagnim pravekshyama iti me nasti sanshayah
141.43
कृष्ण उवाच
उपस्थितविनाशेयं नूनमद्य वसुंधरा
तथा हि मे वचः कर्ण नोपैति हृदयं तव
Krishna uvacha
Upasthitavinasheyam nunamadya vasundhara
Tatha hi me vachah karna nopaiti hridayam tava
141.44
सर्वेषां तात भूतानां विनाशे समुपस्थिते
अनयो नयसंकाशो हृदयान्नापसर्पति
Sarvesham tata bhutanam vinashe samupasthite
Anayo nayasankasho hridayannapasarpati
141.45
कर्ण उवाच
अपि त्वा कृष्ण पश्याम जीवन्तोऽस्मान्महारणात्
समुत्तीर्णा महाबाहो वीरक्षयविनाशनात्
Karna uvacha
Api tva krishna pashyama jivantosmanmaharanat
Samuttirna mahabaho virakshayavinashanat
141.46
अथ वा संगमः कृष्ण स्वर्गे नो भविता ध्रुवम्
तत्रेदानीं समेष्यामः पुनः सार्धं त्वयानघ
Atha va sangamah krishna svarge no bhavita dhruvam
Tatredanim sameshyamah punah sardham tvayanagha
141.47
संजय उवाच
इत्युक्त्वा माधवं कर्णः परिष्वज्य च पीडितम्
विसर्जितः केशवेन रथोपस्थादवातरत्
Sanjaya uvacha
Ityuktva madhavam karnah parishvajya cha piditam
Visarjitah keshavena rathopasthadavatarat
141.48
ततः स्वरथमास्थाय जाम्बूनदविभूषितम्
सहास्माभिर्निववृते राधेयो दीनमानसः
Tatah svarathamasthaya jambunadavibhushitam
Sahasmabhirnivavrite radheyo dinamanasah
141.49
ततः शीघ्रतरं प्रायात्केशवः सहसात्यकिः
पुनरुच्चारयन्वाणीं याहि याहीति सारथिम्
Tatah shighrataram prayatkeshavah sahasatyakih
Punaruchcharayanvanim yahi yahiti sarathim