UtshovChapter 126
126.1
वैशंपायन उवाच
ततः प्रहस्य दाशार्हः क्रोधपर्याकुलेक्षणः
दुर्योधनमिदं वाक्यमब्रवीत्कुरुसंसदि
Vaishampayana uvacha
Tatah prahasya dasharhah krodhaparyakulekshanah
Duryodhanamidam vakyamabravitkurusansadi
126.2
लप्स्यसे वीरशयनं काममेतदवाप्स्यसि
स्थिरो भव सहामात्यो विमर्दो भविता महान्
Lapsyase virashayanam kamametadavapsyasi
Sthiro bhava sahamatyo vimardo bhavita mahan
126.3
यच्चैवं मन्यसे मूढ न मे कश्चिद्व्यतिक्रमः
पाण्डवेष्विति तत्सर्वं निबोधत नराधिपाः
Yachchaivam manyase mudha na me kashchidvyatikramah
Pandaveshviti tatsarvam nibodhata naradhipah
126.4
श्रिया संतप्यमानेन पाण्डवानां महात्मनाम्
त्वया दुर्मन्त्रितं द्यूतं सौबलेन च भारत
Shriya santapyamanena pandavanam mahatmanam
Tvaya durmantritam dyutam saubalena cha bharata
126.5
कथं च ज्ञातयस्तात श्रेयांसः साधुसंमताः
तथान्याय्यमुपस्थातुं जिह्मेनाजिह्मचारिणः
Katham cha gyatayastata shreyansah sadhusammatah
Tathanyayyamupasthatum jihmenajihmacharinah
126.6
अक्षद्यूतं महाप्राज्ञ सतामरतिनाशनम्
असतां तत्र जायन्ते भेदाश्च व्यसनानि च
Akshadyutam mahapragya satamaratinashanam
Asatam tatra jayante bhedashcha vyasanani cha
126.7
तदिदं व्यसनं घोरं त्वया द्यूतमुखं कृतम्
असमीक्ष्य सदाचारैः सार्धं पापानुबन्धनैः
Tadidam vyasanam ghoram tvaya dyutamukham kritam
Asamikshya sadacharaih sardham papanubandhanaih
126.8
कश्चान्यो ज्ञातिभार्यां वै विप्रकर्तुं तथार्हति
आनीय च सभां वक्तुं यथोक्ता द्रौपदी त्वया
Kashchanyo gyatibharyam vai viprakartum tatharhati
Aniya cha sabham vaktum yathokta draupadi tvaya
126.9
कुलीना शीलसंपन्ना प्राणेभ्योऽपि गरीयसी
महिषी पाण्डुपुत्राणां तथा विनिकृता त्वया
Kulina shilasampanna pranebhyopi gariyasi
Mahishi panduputranam tatha vinikrita tvaya
126.10
जानन्ति कुरवः सर्वे यथोक्ताः कुरुसंसदि
दुःशासनेन कौन्तेयाः प्रव्रजन्तः परंतपाः
Jananti kuravah sarve yathoktah kurusansadi
Duhshasanena kaunteyah pravrajantah parantapah
126.11
सम्यग्वृत्तेष्वलुब्धेषु सततं धर्मचारिषु
स्वेषु बन्धुषु कः साधुश्चरेदेवमसांप्रतम्
Samyagvritteshvalubdheshu satatam dharmacharishu
Sveshu bandhushu kah sadhushcharedevamasampratam
126.12
नृशंसानामनार्याणां परुषाणां च भाषणम्
कर्णदुःशासनाभ्यां च त्वया च बहुशः कृतम्
Nrishansanamanaryanam parushanam cha bhashanam
Karnaduhshasanabhyam cha tvaya cha bahushah kritam
126.13
सह मात्रा प्रदग्धुं तान्बालकान्वारणावते
आस्थितः परमं यत्नं न समृद्धं च तत्तव
Saha matra pradagdhum tanbalakanvaranavate
Asthitah paramam yatnam na samriddham cha tattava
126.14
ऊषुश्च सुचिरं कालं प्रच्छन्नाः पाण्डवास्तदा
मात्रा सहैकचक्रायां ब्राह्मणस्य निवेशने
Ushushcha suchiram kalam prachchhannah pandavastada
Matra sahaikachakrayam brahmanasya niveshane
126.15
विषेण सर्पबन्धैश्च यतिताः पाण्डवास्त्वया
सर्वोपायैर्विनाशाय न समृद्धं च तत्तव
Vishena sarpabandhaishcha yatitah pandavastvaya
Sarvopayairvinashaya na samriddham cha tattava
126.16
एवंबुद्धिः पाण्डवेषु मिथ्यावृत्तिः सदा भवान्
कथं ते नापराधोऽस्ति पाण्डवेषु महात्मसु
Evambuddhih pandaveshu mithyavrittih sada bhavan
Katham te naparadhosti pandaveshu mahatmasu
126.17
कृत्वा बहून्यकार्याणि पाण्डवेषु नृशंसवत्
मिथ्यावृत्तिरनार्यः सन्नद्य विप्रतिपद्यसे
Kritva bahunyakaryani pandaveshu nrishansavat
Mithyavrittiranaryah sannadya vipratipadyase
126.18
मातापितृभ्यां भीष्मेण द्रोणेन विदुरेण च
शाम्येति मुहुरुक्तोऽसि न च शाम्यसि पार्थिव
Matapitribhyam bhishmena dronena vidurena cha
Shamyeti muhuruktosi na cha shamyasi parthiva
126.19
शमे हि सुमहानर्थस्तव पार्थस्य चोभयोः
न च रोचयसे राजन्किमन्यद्बुद्धिलाघवात्
Shame hi sumahanarthastava parthasya chobhayoh
Na cha rochayase rajankimanyadbuddhilaghavat
126.20
न शर्म प्राप्स्यसे राजन्नुत्क्रम्य सुहृदां वचः
अधर्म्यमयशस्यं च क्रियते पार्थिव त्वया
Na sharma prapsyase rajannutkramya suhridam vachah
Adharmyamayashasyam cha kriyate parthiva tvaya
126.21
एवं ब्रुवति दाशार्हे दुर्योधनममर्षणम्
दुःशासन इदं वाक्यमब्रवीत्कुरुसंसदि
Evam bruvati dasharhe duryodhanamamarshanam
Duhshasana idam vakyamabravitkurusansadi
126.22
न चेत्संधास्यसे राजन्स्वेन कामेन पाण्डवैः
बद्ध्वा किल त्वां दास्यन्ति कुन्तीपुत्राय कौरवाः
Na chetsandhasyase rajansvena kamena pandavaih
Baddhva kila tvam dasyanti kuntiputraya kauravah
126.23
वैकर्तनं त्वां च मां च त्रीनेतान्मनुजर्षभ
पाण्डवेभ्यः प्रदास्यन्ति भीष्मो द्रोणः पिता च ते
Vaikartanam tvam cha mam cha trinetanmanujarshabha
Pandavebhyah pradasyanti bhishmo dronah pita cha te
126.24
भ्रातुरेतद्वचः श्रुत्वा धार्तराष्ट्रः सुयोधनः
क्रुद्धः प्रातिष्ठतोत्थाय महानाग इव श्वसन्
Bhraturetadvachah shrutva dhartarashtrah suyodhanah
Kruddhah pratishthatotthaya mahanaga iva shvasan
126.25
विदुरं धृतराष्ट्रं च महाराजं च बाह्लिकम्
कृपं च सोमदत्तं च भीष्मं द्रोणं जनार्दनम्
Viduram dhritarashtram cha maharajam cha bahlikam
Kripam cha somadattam cha bhishmam dronam janardanam
126.26
सर्वानेताननादृत्य दुर्मतिर्निरपत्रपः
अशिष्टवदमर्यादो मानी मान्यावमानिता
Sarvanetananadritya durmatirnirapatrapah
Ashishtavadamaryado mani manyavamanita
126.27
तं प्रस्थितमभिप्रेक्ष्य भ्रातरो मनुजर्षभम्
अनुजग्मुः सहामात्या राजानश्चापि सर्वशः
Tam prasthitamabhiprekshya bhrataro manujarshabham
Anujagmuh sahamatya rajanashchapi sarvashah
126.28
सभायामुत्थितं क्रुद्धं प्रस्थितं भ्रातृभिः सह
दुर्योधनमभिप्रेक्ष्य भीष्मः शांतनवोऽब्रवीत्
Sabhayamutthitam kruddham prasthitam bhratribhih saha
Duryodhanamabhiprekshya bhishmah shantanavobravit
126.29
धर्मार्थावभिसंत्यज्य संरम्भं योऽनुमन्यते
हसन्ति व्यसने तस्य दुर्हृदो नचिरादिव
Dharmarthavabhisantyajya sanrambham yonumanyate
Hasanti vyasane tasya durhrido nachiradiva
126.30
दुरात्मा राजपुत्रोऽयं धार्तराष्ट्रोऽनुपायवित्
मिथ्याभिमानी राज्यस्य क्रोधलोभवशानुगः
Duratma rajaputroyam dhartarashtronupayavit
Mithyabhimani rajyasya krodhalobhavashanugah
126.31
कालपक्वमिदं मन्ये सर्वक्षत्रं जनार्दन
सर्वे ह्यनुसृता मोहात्पार्थिवाः सह मन्त्रिभिः
Kalapakvamidam manye sarvakshatram janardana
Sarve hyanusrita mohatparthivah saha mantribhih
126.32
भीष्मस्याथ वचः श्रुत्वा दाशार्हः पुष्करेक्षणः
भीष्मद्रोणमुखान्सर्वानभ्यभाषत वीर्यवान्
Bhishmasyatha vachah shrutva dasharhah pushkarekshanah
Bhishmadronamukhansarvanabhyabhashata viryavan
126.33
सर्वेषां कुरुवृद्धानां महानयमतिक्रमः
प्रसह्य मन्दमैश्वर्ये न नियच्छत यन्नृपम्
Sarvesham kuruvriddhanam mahanayamatikramah
Prasahya mandamaishvarye na niyachchhata yannripam
126.34
तत्र कार्यमहं मन्ये प्राप्तकालमरिंदमाः
क्रियमाणे भवेच्छ्रेयस्तत्सर्वं शृणुतानघाः
Tatra karyamaham manye praptakalamarindamah
Kriyamane bhavechchhreyastatsarvam shrinutanaghah
126.35
प्रत्यक्षमेतद्भवतां यद्वक्ष्यामि हितं वचः
भवतामानुकूल्येन यदि रोचेत भारताः
Pratyakshametadbhavatam yadvakshyami hitam vachah
Bhavatamanukulyena yadi rocheta bharatah
126.36
भोजराजस्य वृद्धस्य दुराचारो ह्यनात्मवान्
जीवतः पितुरैश्वर्यं हृत्वा मन्युवशं गतः
Bhojarajasya vriddhasya duracharo hyanatmavan
Jivatah pituraishvaryam hritva manyuvasham gatah
126.37
उग्रसेनसुतः कंसः परित्यक्तः स बान्धवैः
ज्ञातीनां हितकामेन मया शस्तो महामृधे
Ugrasenasutah kansah parityaktah sa bandhavaih
Gyatinam hitakamena maya shasto mahamridhe
126.38
आहुकः पुनरस्माभिर्ज्ञातिभिश्चापि सत्कृतः
उग्रसेनः कृतो राजा भोजराजन्यवर्धनः
Ahukah punarasmabhirgyatibhishchapi satkritah
Ugrasenah krito raja bhojarajanyavardhanah
126.39
कंसमेकं परित्यज्य कुलार्थे सर्वयादवाः
संभूय सुखमेधन्ते भारतान्धकवृष्णयः
Kansamekam parityajya kularthe sarvayadavah
Sambhuya sukhamedhante bharatandhakavrishnayah
126.40
अपि चाप्यवदद्राजन्परमेष्ठी प्रजापतिः
व्यूढे देवासुरे युद्धेऽभ्युद्यतेष्वायुधेषु च
Api chapyavadadrajanparameshthi prajapatih
Vyudhe devasure yuddhebhyudyateshvayudheshu cha
126.41
द्वैधीभूतेषु लोकेषु विनश्यत्सु च भारत
अब्रवीत्सृष्टिमान्देवो भगवाँल्लोकभावनः
Dvaidhibhuteshu lokeshu vinashyatsu cha bharata
Abravitsrishtimandevo bhagavanllokabhavanah
126.42
पराभविष्यन्त्यसुरा दैतेया दानवैः सह
आदित्या वसवो रुद्रा भविष्यन्ति दिवौकसः
Parabhavishyantyasura daiteya danavaih saha
Aditya vasavo rudra bhavishyanti divaukasah
126.43
देवासुरमनुष्याश्च गन्धर्वोरगराक्षसाः
अस्मिन्युद्धे सुसंयत्ता हनिष्यन्ति परस्परम्
Devasuramanushyashcha gandharvoragarakshasah
Asminyuddhe susanyatta hanishyanti parasparam
126.44
इति मत्वाब्रवीद्धर्मं परमेष्ठी प्रजापतिः
वरुणाय प्रयच्छैतान्बद्ध्वा दैतेयदानवान्
Iti matvabraviddharmam parameshthi prajapatih
Varunaya prayachchhaitanbaddhva daiteyadanavan
126.45
एवमुक्तस्ततो धर्मो नियोगात्परमेष्ठिनः
वरुणाय ददौ सर्वान्बद्ध्वा दैतेयदानवान्
Evamuktastato dharmo niyogatparameshthinah
Varunaya dadau sarvanbaddhva daiteyadanavan
126.46
तान्बद्ध्वा धर्मपाशैश्च स्वैश्च पाशैर्जलेश्वरः
वरुणः सागरे यत्तो नित्यं रक्षति दानवान्
Tanbaddhva dharmapashaishcha svaishcha pashairjaleshvarah
Varunah sagare yatto nityam rakshati danavan
126.47
तथा दुर्योधनं कर्णं शकुनिं चापि सौबलम्
बद्ध्वा दुःशासनं चापि पाण्डवेभ्यः प्रयच्छत
Tatha duryodhanam karnam shakunim chapi saubalam
Baddhva duhshasanam chapi pandavebhyah prayachchhata
126.48
त्यजेत्कुलार्थे पुरुषं ग्रामस्यार्थे कुलं त्यजेत्
ग्रामं जनपदस्यार्थे आत्मार्थे पृथिवीं त्यजेत्
Tyajetkularthe purusham gramasyarthe kulam tyajet
Gramam janapadasyarthe atmarthe prithivim tyajet
126.49
राजन्दुर्योधनं बद्ध्वा ततः संशाम्य पाण्डवैः
त्वत्कृते न विनश्येयुः क्षत्रियाः क्षत्रियर्षभ
Rajanduryodhanam baddhva tatah sanshamya pandavaih
Tvatkrite na vinashyeyuh kshatriyah kshatriyarshabha