UtshovChapter 103
103.1
कण्व उवाच
गरुडस्तत्तु शुश्राव यथावृत्तं महाबलः
आयुःप्रदानं शक्रेण कृतं नागस्य भारत
Kanva uvacha
Garudastattu shushrava yathavrittam mahabalah
Ayuhpradanam shakrena kritam nagasya bharata
103.2
पक्षवातेन महता रुद्ध्वा त्रिभुवनं खगः
सुपर्णः परमक्रुद्धो वासवं समुपाद्रवत्
Pakshavatena mahata ruddhva tribhuvanam khagah
Suparnah paramakruddho vasavam samupadravat
103.3
गरुड उवाच
भगवन्किमवज्ञानात्क्षुधां प्रति भये मम
कामकारवरं दत्त्वा पुनश्चलितवानसि
Garuda uvacha
Bhagavankimavagyanatkshudham prati bhaye mama
Kamakaravaram dattva punashchalitavanasi
103.4
निसर्गात्सर्वभूतानां सर्वभूतेश्वरेण मे
आहारो विहितो धात्रा किमर्थं वार्यते त्वया
Nisargatsarvabhutanam sarvabhuteshvarena me
Aharo vihito dhatra kimartham varyate tvaya
103.5
वृतश्चैष महानागः स्थापितः समयश्च मे
अनेन च मया देव भर्तव्यः प्रसवो महान्
Vritashchaisha mahanagah sthapitah samayashcha me
Anena cha maya deva bhartavyah prasavo mahan
103.6
एतस्मिंस्त्वन्यथाभूते नान्यं हिंसितुमुत्सहे
क्रीडसे कामकारेण देवराज यथेच्छकम्
Etasminstvanyathabhute nanyam hinsitumutsahe
Kridase kamakarena devaraja yathechchhakam
103.7
सोऽहं प्राणान्विमोक्ष्यामि तथा परिजनो मम
ये च भृत्या मम गृहे प्रीतिमान्भव वासव
Soham prananvimokshyami tatha parijano mama
Ye cha bhritya mama grihe pritimanbhava vasava
103.8
एतच्चैवाहमर्हामि भूयश्च बलवृत्रहन्
त्रैलोक्यस्येश्वरो योऽहं परभृत्यत्वमागतः
Etachchaivahamarhami bhuyashcha balavritrahan
Trailokyasyeshvaro yoham parabhrityatvamagatah
103.9
त्वयि तिष्ठति देवेश न विष्णुः कारणं मम
त्रैलोक्यराज राज्यं हि त्वयि वासव शाश्वतम्
Tvayi tishthati devesha na vishnuh karanam mama
Trailokyaraja rajyam hi tvayi vasava shashvatam
103.10
ममापि दक्षस्य सुता जननी कश्यपः पिता
अहमप्युत्सहे लोकान्समस्तान्वोढुमञ्जसा
Mamapi dakshasya suta janani kashyapah pita
Ahamapyutsahe lokansamastanvodhumanjasa
103.11
असह्यं सर्वभूतानां ममापि विपुलं बलम्
मयापि सुमहत्कर्म कृतं दैतेयविग्रहे
Asahyam sarvabhutanam mamapi vipulam balam
Mayapi sumahatkarma kritam daiteyavigrahe
103.12
श्रुतश्रीः श्रुतसेनश्च विवस्वान्रोचनामुखः
प्रसभः कालकाक्षश्च मयापि दितिजा हताः
Shrutashrih shrutasenashcha vivasvanrochanamukhah
Prasabhah kalakakshashcha mayapi ditija hatah
103.13
यत्तु ध्वजस्थानगतो यत्नात्परिचराम्यहम्
वहामि चैवानुजं ते तेन मामवमन्यसे
Yattu dhvajasthanagato yatnatparicharamyaham
Vahami chaivanujam te tena mamavamanyase
103.14
कोऽन्यो भारसहो ह्यस्ति कोऽन्योऽस्ति बलवत्तरः
मया योऽहं विशिष्टः सन्वहामीमं सबान्धवम्
Konyo bharasaho hyasti konyosti balavattarah
Maya yoham vishishtah sanvahamimam sabandhavam
103.15
अवज्ञाय तु यत्तेऽहं भोजनाद्व्यपरोपितः
तेन मे गौरवं नष्टं त्वत्तश्चास्माच्च वासव
Avagyaya tu yatteham bhojanadvyaparopitah
Tena me gauravam nashtam tvattashchasmachcha vasava
103.16
अदित्यां य इमे जाता बलविक्रमशालिनः
त्वमेषां किल सर्वेषां विशेषाद्बलवत्तरः
Adityam ya ime jata balavikramashalinah
Tvamesham kila sarvesham visheshadbalavattarah
103.17
सोऽहं पक्षैकदेशेन वहामि त्वां गतक्लमः
विमृश त्वं शनैस्तात को न्वत्र बलवानिति
Soham pakshaikadeshena vahami tvam gataklamah
Vimrisha tvam shanaistata ko nvatra balavaniti
103.18
कण्व उवाच
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा खगस्योदर्कदारुणम्
अक्षोभ्यं क्षोभयंस्तार्क्ष्यमुवाच रथचक्रभृत्
Kanva uvacha
Tasya tadvachanam shrutva khagasyodarkadarunam
Akshobhyam kshobhayanstarkshyamuvacha rathachakrabhrit
103.19
गरुत्मन्मन्यसेऽऽत्मानं बलवन्तं सुदुर्बलम्
अलमस्मत्समक्षं ते स्तोतुमात्मानमण्डज
Garutmanmanyasetmanam balavantam sudurbalam
Alamasmatsamaksham te stotumatmanamandaja
103.20
त्रैलोक्यमपि मे कृत्स्नमशक्तं देहधारणे
अहमेवात्मनात्मानं वहामि त्वां च धारये
Trailokyamapi me kritsnamashaktam dehadharane
Ahamevatmanatmanam vahami tvam cha dharaye
103.21
इमं तावन्ममैकं त्वं बाहुं सव्येतरं वह
यद्येनं धारयस्येकं सफलं ते विकत्थितम्
Imam tavanmamaikam tvam bahum savyetaram vaha
Yadyenam dharayasyekam saphalam te vikatthitam
103.22
ततः स भगवांस्तस्य स्कन्धे बाहुं समासजत्
निपपात स भारार्तो विह्वलो नष्टचेतनः
Tatah sa bhagavanstasya skandhe bahum samasajat
Nipapata sa bhararto vihvalo nashtachetanah
103.23
यावान्हि भारः कृत्स्नायाः पृथिव्याः पर्वतैः सह
एकस्या देहशाखायास्तावद्भारममन्यत
Yavanhi bharah kritsnayah prithivyah parvataih saha
Ekasya dehashakhayastavadbharamamanyata
103.24
न त्वेनं पीडयामास बलेन बलवत्तरः
ततो हि जीवितं तस्य न व्यनीनशदच्युतः
Na tvenam pidayamasa balena balavattarah
Tato hi jivitam tasya na vyaninashadachyutah
103.25
विपक्षः स्रस्तकायश्च विचेता विह्वलः खगः
मुमोच पत्राणि तदा गुरुभारप्रपीडितः
Vipakshah srastakayashcha vicheta vihvalah khagah
Mumocha patrani tada gurubharaprapiditah
103.26
स विष्णुं शिरसा पक्षी प्रणम्य विनतासुतः
विचेता विह्वलो दीनः किंचिद्वचनमब्रवीत्
Sa vishnum shirasa pakshi pranamya vinatasutah
Vicheta vihvalo dinah kinchidvachanamabravit
103.27
भगवँल्लोकसारस्य सदृशेन वपुष्मता
भुजेन स्वैरमुक्तेन निष्पिष्टोऽस्मि महीतले
Bhagavanllokasarasya sadrishena vapushmata
Bhujena svairamuktena nishpishtosmi mahitale
103.28
क्षन्तुमर्हसि मे देव विह्वलस्याल्पचेतसः
बलदाहविदग्धस्य पक्षिणो ध्वजवासिनः
Kshantumarhasi me deva vihvalasyalpachetasah
Baladahavidagdhasya pakshino dhvajavasinah
103.29
न विज्ञातं बलं देव मया ते परमं विभो
तेन मन्याम्यहं वीर्यमात्मनोऽसदृशं परैः
Na vigyatam balam deva maya te paramam vibho
Tena manyamyaham viryamatmanosadrisham paraih
103.30
ततश्चक्रे स भगवान्प्रसादं वै गरुत्मतः
मैवं भूय इति स्नेहात्तदा चैनमुवाच ह
Tatashchakre sa bhagavanprasadam vai garutmatah
Maivam bhuya iti snehattada chainamuvacha ha
103.31
तथा त्वमपि गान्धारे यावत्पाण्डुसुतान्रणे
नासादयसि तान्वीरांस्तावज्जीवसि पुत्रक
Tatha tvamapi gandhare yavatpandusutanrane
Nasadayasi tanviranstavajjivasi putraka
103.32
भीमः प्रहरतां श्रेष्ठो वायुपुत्रो महाबलः
धनंजयश्चेन्द्रसुतो न हन्यातां तु कं रणे
Bhimah praharatam shreshtho vayuputro mahabalah
Dhananjayashchendrasuto na hanyatam tu kam rane
103.33
विष्णुर्वायुश्च शक्रश्च धर्मस्तौ चाश्विनावुभौ
एते देवास्त्वया केन हेतुना शक्यमीक्षितुम्
Vishnurvayushcha shakrashcha dharmastau chashvinavubhau
Ete devastvaya kena hetuna shakyamikshitum
103.34
तदलं ते विरोधेन शमं गच्छ नृपात्मज
वासुदेवेन तीर्थेन कुलं रक्षितुमर्हसि
Tadalam te virodhena shamam gachchha nripatmaja
Vasudevena tirthena kulam rakshitumarhasi
103.35
प्रत्यक्षो ह्यस्य सर्वस्य नारदोऽयं महातपाः
माहात्म्यं यत्तदा विष्णोर्योऽयं चक्रगदाधरः
Pratyaksho hyasya sarvasya naradoyam mahatapah
Mahatmyam yattada vishnoryoyam chakragadadharah
103.36
वैशंपायन उवाच
दुर्योधनस्तु तच्छ्रुत्वा निःश्वसन्भृकुटीमुखः
राधेयमभिसंप्रेक्ष्य जहास स्वनवत्तदा
Vaishampayana uvacha
Duryodhanastu tachchhrutva nihshvasanbhrikutimukhah
Radheyamabhisamprekshya jahasa svanavattada
103.37
कदर्थीकृत्य तद्वाक्यमृषेः कण्वस्य दुर्मतिः
ऊरुं गजकराकारं ताडयन्निदमब्रवीत्
Kadarthikritya tadvakyamrisheh kanvasya durmatih
Urum gajakarakaram tadayannidamabravit
103.38
यथैवेश्वरसृष्टोऽस्मि यद्भावि या च मे गतिः
तथा महर्षे वर्तामि किं प्रलापः करिष्यति
Yathaiveshvarasrishtosmi yadbhavi ya cha me gatih
Tatha maharshe vartami kim pralapah karishyati