UtshovChapter 104
104.1
जनमेजय उवाच
अनर्थे जातनिर्बन्धं परार्थे लोभमोहितम्
अनार्यकेष्वभिरतं मरणे कृतनिश्चयम्
Janamejaya uvacha
Anarthe jatanirbandham pararthe lobhamohitam
Anaryakeshvabhiratam marane kritanishchayam
104.2
ज्ञातीनां दुःखकर्तारं बन्धूनां शोकवर्धनम्
सुहृदां क्लेशदातारं द्विषतां हर्षवर्धनम्
Gyatinam duhkhakartaram bandhunam shokavardhanam
Suhridam kleshadataram dvishatam harshavardhanam
104.3
कथं नैनं विमार्गस्थं वारयन्तीह बान्धवाः
सौहृदाद्वा सुहृत्स्निग्धो भगवान्वा पितामहः
Katham nainam vimargastham varayantiha bandhavah
Sauhridadva suhritsnigdho bhagavanva pitamahah
104.4
वैशंपायन उवाच
उक्तं भगवता वाक्यमुक्तं भीष्मेण यत्क्षमम्
उक्तं बहुविधं चैव नारदेनापि तच्छृणु
Vaishampayana uvacha
Uktam bhagavata vakyamuktam bhishmena yatkshamam
Uktam bahuvidham chaiva naradenapi tachchhrinu
104.5
नारद उवाच
दुर्लभो वै सुहृच्छ्रोता दुर्लभश्च हितः सुहृत्
तिष्ठते हि सुहृद्यत्र न बन्धुस्तत्र तिष्ठति
Narada uvacha
Durlabho vai suhrichchhrota durlabhashcha hitah suhrit
Tishthate hi suhridyatra na bandhustatra tishthati
104.6
श्रोतव्यमपि पश्यामि सुहृदां कुरुनन्दन
न कर्तव्यश्च निर्बन्धो निर्बन्धो हि सुदारुणः
Shrotavyamapi pashyami suhridam kurunandana
Na kartavyashcha nirbandho nirbandho hi sudarunah
104.7
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्
यथा निर्बन्धतः प्राप्तो गालवेन पराजयः
Atrapyudaharantimamitihasam puratanam
Yatha nirbandhatah prapto galavena parajayah
104.8
विश्वामित्रं तपस्यन्तं धर्मो जिज्ञासया पुरा
अभ्यगच्छत्स्वयं भूत्वा वसिष्ठो भगवानृषिः
Vishvamitram tapasyantam dharmo jigyasaya pura
Abhyagachchhatsvayam bhutva vasishtho bhagavanrishih
104.9
सप्तर्षीणामन्यतमं वेषमास्थाय भारत
बुभुक्षुः क्षुधितो राजन्नाश्रमं कौशिकस्य ह
Saptarshinamanyatamam veshamasthaya bharata
Bubhukshuh kshudhito rajannashramam kaushikasya ha
104.10
विश्वामित्रोऽथ संभ्रान्तः श्रपयामास वै चरुम्
परमान्नस्य यत्नेन न च स प्रत्यपालयत्
Vishvamitrotha sambhrantah shrapayamasa vai charum
Paramannasya yatnena na cha sa pratyapalayat
104.11
अन्नं तेन यदा भुक्तमन्यैर्दत्तं तपस्विभिः
अथ गृह्यान्नमत्युष्णं विश्वामित्रोऽभ्युपागमत्
Annam tena yada bhuktamanyairdattam tapasvibhih
Atha grihyannamatyushnam vishvamitrobhyupagamat
104.12
भुक्तं मे तिष्ठ तावत्त्वमित्युक्त्वा भगवान्ययौ
विश्वामित्रस्ततो राजन्स्थित एव महाद्युतिः
Bhuktam me tishtha tavattvamityuktva bhagavanyayau
Vishvamitrastato rajansthita eva mahadyutih
104.13
भक्तं प्रगृह्य मूर्ध्ना तद्बाहुभ्यां पार्श्वतोऽगमत्
स्थितः स्थाणुरिवाभ्याशे निश्चेष्टो मारुताशनः
Bhaktam pragrihya murdhna tadbahubhyam parshvatogamat
Sthitah sthanurivabhyashe nishcheshto marutashanah
104.14
तस्य शुश्रूषणे यत्नमकरोद्गालवो मुनिः
गौरवाद्बहुमानाच्च हार्देन प्रियकाम्यया
Tasya shushrushane yatnamakarodgalavo munih
Gauravadbahumanachcha hardena priyakamyaya
104.15
अथ वर्षशते पूर्णे धर्मः पुनरुपागमत्
वासिष्ठं वेषमास्थाय कौशिकं भोजनेप्सया
Atha varshashate purne dharmah punarupagamat
Vasishtham veshamasthaya kaushikam bhojanepsaya
104.16
स दृष्ट्वा शिरसा भक्तं ध्रियमाणं महर्षिणा
तिष्ठता वायुभक्षेण विश्वामित्रेण धीमता
Sa drishtva shirasa bhaktam dhriyamanam maharshina
Tishthata vayubhakshena vishvamitrena dhimata
104.17
प्रतिगृह्य ततो धर्मस्तथैवोष्णं तथा नवम्
भुक्त्वा प्रीतोऽस्मि विप्रर्षे तमुक्त्वा स मुनिर्गतः
Pratigrihya tato dharmastathaivoshnam tatha navam
Bhuktva pritosmi viprarshe tamuktva sa munirgatah
104.18
क्षत्रभावादपगतो ब्राह्मणत्वमुपागतः
धर्मस्य वचनात्प्रीतो विश्वामित्रस्तदाभवत्
Kshatrabhavadapagato brahmanatvamupagatah
Dharmasya vachanatprito vishvamitrastadabhavat
104.19
विश्वामित्रस्तु शिष्यस्य गालवस्य तपस्विनः
शुश्रूषया च भक्त्या च प्रीतिमानित्युवाच तम्
अनुज्ञातो मया वत्स यथेष्टं गच्छ गालव
Vishvamitrastu shishyasya galavasya tapasvinah
Shushrushaya cha bhaktya cha pritimanityuvacha tam
Anugyato maya vatsa yatheshtam gachchha galava
104.20
इत्युक्तः प्रत्युवाचेदं गालवो मुनिसत्तमम्
प्रीतो मधुरया वाचा विश्वामित्रं महाद्युतिम्
Ityuktah pratyuvachedam galavo munisattamam
Prito madhuraya vacha vishvamitram mahadyutim
104.21
दक्षिणां कां प्रयच्छामि भवते गुरुकर्मणि
दक्षिणाभिरुपेतं हि कर्म सिध्यति मानवम्
Dakshinam kam prayachchhami bhavate gurukarmani
Dakshinabhirupetam hi karma sidhyati manavam
104.22
दक्षिणानां हि सृष्टानामपवर्गेण भुज्यते
स्वर्गे क्रतुफलं सद्भिर्दक्षिणा शान्तिरुच्यते
किमाहरामि गुर्वर्थं ब्रवीतु भगवानिति
Dakshinanam hi srishtanamapavargena bhujyate
Svarge kratuphalam sadbhirdakshina shantiruchyate
Kimaharami gurvartham bravitu bhagavaniti
104.23
जानमानस्तु भगवाञ्जितः शुश्रूषणेन च
विश्वामित्रस्तमसकृद्गच्छ गच्छेत्यचोदयत्
Janamanastu bhagavanjitah shushrushanena cha
Vishvamitrastamasakridgachchha gachchhetyachodayat
104.24
असकृद्गच्छ गच्छेति विश्वामित्रेण भाषितः
किं ददानीति बहुशो गालवः प्रत्यभाषत
Asakridgachchha gachchheti vishvamitrena bhashitah
Kim dadaniti bahusho galavah pratyabhashata
104.25
निर्बन्धतस्तु बहुशो गालवस्य तपस्विनः
किंचिदागतसंरम्भो विश्वामित्रोऽब्रवीदिदम्
Nirbandhatastu bahusho galavasya tapasvinah
Kinchidagatasanrambho vishvamitrobravididam
104.26
एकतःश्यामकर्णानां शतान्यष्टौ ददस्व मे
हयानां चन्द्रशुभ्राणां गच्छ गालव माचिरम्
Ekatahshyamakarnanam shatanyashtau dadasva me
Hayanam chandrashubhranam gachchha galava machiram