UtshovChapter 49
49.1
वैशंपायन उवाच
स शत्रुसेनां तरसा प्रणुद्य; गास्ता विजित्याथ धनुर्धराग्र्यः
दुर्योधनायाभिमुखं प्रयातो; भूयोऽर्जुनः प्रियमाजौ चिकीर्षन्
Vaishampayana uvacha
Sa shatrusenam tarasa pranudya; gasta vijityatha dhanurdharagryah
Duryodhanayabhimukham prayato; bhuyorjunah priyamajau chikirshan
49.2
गोषु प्रयातासु जवेन मत्स्या;न्किरीटिनं कृतकार्यं च मत्वा
दुर्योधनायाभिमुखं प्रयान्तं; कुरुप्रवीराः सहसाभिपेतुः
Goshu prayatasu javena matsya;nkiritinam kritakaryam cha matva
Duryodhanayabhimukham prayantam; kurupravirah sahasabhipetuh
49.3
तेषामनीकानि बहूनि गाढं; व्यूढानि दृष्ट्वा बहुलध्वजानि
मत्स्यस्य पुत्रं द्विषतां निहन्ता; वैराटिमामन्त्र्य ततोऽभ्युवाच
Teshamanikani bahuni gadham; vyudhani drishtva bahuladhvajani
Matsyasya putram dvishatam nihanta; vairatimamantrya tatobhyuvacha
49.4
एतेन तूर्णं प्रतिपादयेमा;ञ्श्वेतान्हयान्काञ्चनरश्मियोक्त्रान्
जवेन सर्वेण कुरु प्रयत्न;मासादयैतद्रथसिंहवृन्दम्
Etena turnam pratipadayema;nshvetanhayankanchanarashmiyoktran
Javena sarvena kuru prayatna;masadayaitadrathasinhavrindam
49.5
गजो गजेनेव मया दुरात्मा; यो योद्धुमाकाङ्क्षति सूतपुत्रः
तमेव मां प्रापय राजपुत्र; दुर्योधनापाश्रयजातदर्पम्
Gajo gajeneva maya duratma; yo yoddhumakankshati sutaputrah
Tameva mam prapaya rajaputra; duryodhanapashrayajatadarpam
49.6
स तैर्हयैर्वातजवैर्बृहद्भिः; पुत्रो विराटस्य सुवर्णकक्ष्यैः
विध्वंसयंस्तद्रथिनामनीकं; ततोऽवहत्पाण्डवमाजिमध्ये
Sa tairhayairvatajavairbrihadbhih; putro viratasya suvarnakakshyaih
Vidhvansayanstadrathinamanikam; tatovahatpandavamajimadhye
49.7
तं चित्रसेनो विशिखैर्विपाठैः; संग्रामजिच्छत्रुसहो जयश्च
प्रत्युद्ययुर्भारतमापतन्तं; महारथाः कर्णमभीप्समानाः
Tam chitraseno vishikhairvipathaih; sangramajichchhatrusaho jayashcha
Pratyudyayurbharatamapatantam; maharathah karnamabhipsamanah
49.8
ततः स तेषां पुरुषप्रवीरः; शरासनार्चिः शरवेगतापः
व्रातान्रथानामदहत्स मन्यु;र्वनं यथाग्निः कुरुपुंगवानाम्
Tatah sa tesham purushapravirah; sharasanarchih sharavegatapah
Vratanrathanamadahatsa manyu;rvanam yathagnih kurupungavanam
49.9
तस्मिंस्तु युद्धे तुमुले प्रवृत्ते; पार्थं विकर्णोऽतिरथं रथेन
विपाठवर्षेण कुरुप्रवीरो; भीमेन भीमानुजमाससाद
Tasminstu yuddhe tumule pravritte; partham vikarnotiratham rathena
Vipathavarshena kurupraviro; bhimena bhimanujamasasada
49.10
ततो विकर्णस्य धनुर्विकृष्य; जाम्बूनदाग्र्योपचितं दृढज्यम्
अपातयद्ध्वजमस्य प्रमथ्य; छिन्नध्वजः सोऽप्यपयाज्जवेन
Tato vikarnasya dhanurvikrishya; jambunadagryopachitam dridhajyam
Apatayaddhvajamasya pramathya; chhinnadhvajah sopyapayajjavena
49.11
तं शात्रवाणां गणबाधितारं; कर्माणि कुर्वाणममानुषाणि
शत्रुंतपः कोपममृष्यमाणः; समर्पयत्कूर्मनखेन पार्थम्
Tam shatravanam ganabadhitaram; karmani kurvanamamanushani
Shatruntapah kopamamrishyamanah; samarpayatkurmanakhena partham
49.12
स तेन राज्ञातिरथेन विद्धो; विगाहमानो ध्वजिनीं कुरूणाम्
शत्रुंतपं पञ्चभिराशु विद्ध्वा; ततोऽस्य सूतं दशभिर्जघान
Sa tena ragyatirathena viddho; vigahamano dhvajinim kurunam
Shatruntapam panchabhirashu viddhva; tatosya sutam dashabhirjaghana
49.13
ततः स विद्धो भरतर्षभेण; बाणेन गात्रावरणातिगेन
गतासुराजौ निपपात भूमौ; नगो नगाग्रादिव वातरुग्णः
Tatah sa viddho bharatarshabhena; banena gatravaranatigena
Gatasurajau nipapata bhumau; nago nagagradiva vatarugnah
49.14
रथर्षभास्ते तु रथर्षभेण; वीरा रणे वीरतरेण भग्नाः
चकम्पिरे वातवशेन काले; प्रकम्पितानीव महावनानि
Ratharshabhaste tu ratharshabhena; vira rane viratarena bhagnah
Chakampire vatavashena kale; prakampitaniva mahavanani
49.15
हतास्तु पार्थेन नरप्रवीरा; भूमौ युवानः सुषुपुः सुवेषाः
वसुप्रदा वासवतुल्यवीर्याः; पराजिता वासवजेन संख्ये
सुवर्णकार्ष्णायसवर्मनद्धा; नागा यथा हैमवताः प्रवृद्धाः
Hatastu parthena narapravira; bhumau yuvanah sushupuh suveshah
Vasuprada vasavatulyaviryah; parajita vasavajena sankhye
Suvarnakarshnayasavarmanaddha; naga yatha haimavatah pravriddhah
49.16
तथा स शत्रून्समरे विनिघ्न;न्गाण्डीवधन्वा पुरुषप्रवीरः
चचार संख्ये प्रदिशो दिशश्च; दहन्निवाग्निर्वनमातपान्ते
Tatha sa shatrunsamare vinighna;ngandivadhanva purushapravirah
Chachara sankhye pradisho dishashcha; dahannivagnirvanamatapante
49.17
प्रकीर्णपर्णानि यथा वसन्ते; विशातयित्वात्यनिलो नुदन्खे
तथा सपत्नान्विकिरन्किरीटी; चचार संख्येऽतिरथो रथेन
Prakirnaparnani yatha vasante; vishatayitvatyanilo nudankhe
Tatha sapatnanvikirankiriti; chachara sankhyetiratho rathena
49.18
शोणाश्ववाहस्य हयान्निहत्य; वैकर्तनभ्रातुरदीनसत्त्वः
एकेन संग्रामजितः शरेण; शिरो जहाराथ किरीटमाली
Shonashvavahasya hayannihatya; vaikartanabhraturadinasattvah
Ekena sangramajitah sharena; shiro jaharatha kiritamali
49.19
तस्मिन्हते भ्रातरि सूतपुत्रो; वैकर्तनो वीर्यमथाददानः
प्रगृह्य दन्ताविव नागराजो; महर्षभं व्याघ्र इवाभ्यधावत्
Tasminhate bhratari sutaputro; vaikartano viryamathadadanah
Pragrihya dantaviva nagarajo; maharshabham vyaghra ivabhyadhavat
49.20
स पाण्डवं द्वादशभिः पृषत्कै;र्वैकर्तनः शीघ्रमुपाजघान
विव्याध गात्रेषु हयांश्च सर्वा;न्विराटपुत्रं च शरैर्निजघ्ने
Sa pandavam dvadashabhih prishatkai;rvaikartanah shighramupajaghana
Vivyadha gatreshu hayanshcha sarva;nvirataputram cha sharairnijaghne
49.21
स हस्तिनेवाभिहतो गजेन्द्रः; प्रगृह्य भल्लान्निशितान्निषङ्गात्
आकर्णपूर्णं च धनुर्विकृष्य; विव्याध बाणैरथ सूतपुत्रम्
Sa hastinevabhihato gajendrah; pragrihya bhallannishitannishangat
Akarnapurnam cha dhanurvikrishya; vivyadha banairatha sutaputram
49.22
अथास्य बाहूरुशिरोललाटं; ग्रीवां रथाङ्गानि परावमर्दी
स्थितस्य बाणैर्युधि निर्बिभेद; गाण्डीवमुक्तैरशनिप्रकाशैः
Athasya bahurushirolalatam; grivam rathangani paravamardi
Sthitasya banairyudhi nirbibheda; gandivamuktairashaniprakashaih
49.23
स पार्थमुक्तैर्विशिखैः प्रणुन्नो; गजो गजेनेव जितस्तरस्वी
विहाय संग्रामशिरः प्रयातो; वैकर्तनः पाण्डवबाणतप्तः
Sa parthamuktairvishikhaih pranunno; gajo gajeneva jitastarasvi
Vihaya sangramashirah prayato; vaikartanah pandavabanataptah