UtshovChapter 20
20.1
भीमसेन उवाच
धिगस्तु मे बाहुबलं गाण्डीवं फल्गुनस्य च
यत्ते रक्तौ पुरा भूत्वा पाणी कृतकिणावुभौ
Bhimasena uvacha
Dhigastu me bahubalam gandivam phalgunasya cha
Yatte raktau pura bhutva pani kritakinavubhau
20.2
सभायां स्म विराटस्य करोमि कदनं महत्
तत्र मां धर्मराजस्तु कटाक्षेण न्यवारयत्
तदहं तस्य विज्ञाय स्थित एवास्मि भामिनि
Sabhayam sma viratasya karomi kadanam mahat
Tatra mam dharmarajastu katakshena nyavarayat
Tadaham tasya vigyaya sthita evasmi bhamini
20.3
यच्च राष्ट्रात्प्रच्यवनं कुरूणामवधश्च यः
सुयोधनस्य कर्णस्य शकुनेः सौबलस्य च
Yachcha rashtratprachyavanam kurunamavadhashcha yah
Suyodhanasya karnasya shakuneh saubalasya cha
20.4
दुःशासनस्य पापस्य यन्मया न हृतं शिरः
तन्मे दहति कल्याणि हृदि शल्यमिवार्पितम्
मा धर्मं जहि सुश्रोणि क्रोधं जहि महामते
Duhshasanasya papasya yanmaya na hritam shirah
Tanme dahati kalyani hridi shalyamivarpitam
Ma dharmam jahi sushroni krodham jahi mahamate
20.5
इमं च समुपालम्भं त्वत्तो राजा युधिष्ठिरः
शृणुयाद्यदि कल्याणि कृत्स्नं जह्यात्स जीवितम्
Imam cha samupalambham tvatto raja yudhishthirah
Shrinuyadyadi kalyani kritsnam jahyatsa jivitam
20.6
धनंजयो वा सुश्रोणि यमौ वा तनुमध्यमे
लोकान्तरगतेष्वेषु नाहं शक्ष्यामि जीवितुम्
Dhananjayo va sushroni yamau va tanumadhyame
Lokantaragateshveshu naham shakshyami jivitum
20.7
सुकन्या नाम शार्याती भार्गवं च्यवनं वने
वल्मीकभूतं शाम्यन्तमन्वपद्यत भामिनी
Sukanya nama sharyati bhargavam chyavanam vane
Valmikabhutam shamyantamanvapadyata bhamini
20.8
नाडायनी चेन्द्रसेना रूपेण यदि ते श्रुता
पतिमन्वचरद्वृद्धं पुरा वर्षसहस्रिणम्
Nadayani chendrasena rupena yadi te shruta
Patimanvacharadvriddham pura varshasahasrinam
20.9
दुहिता जनकस्यापि वैदेही यदि ते श्रुता
पतिमन्वचरत्सीता महारण्यनिवासिनम्
Duhita janakasyapi vaidehi yadi te shruta
Patimanvacharatsita maharanyanivasinam
20.10
रक्षसा निग्रहं प्राप्य रामस्य महिषी प्रिया
क्लिश्यमानापि सुश्रोणी राममेवान्वपद्यत
Rakshasa nigraham prapya ramasya mahishi priya
Klishyamanapi sushroni ramamevanvapadyata
20.11
लोपामुद्रा तथा भीरु वयोरूपसमन्विता
अगस्त्यमन्वयाद्धित्वा कामान्सर्वानमानुषान्
Lopamudra tatha bhiru vayorupasamanvita
Agastyamanvayaddhitva kamansarvanamanushan
20.12
यथैताः कीर्तिता नार्यो रूपवत्यः पतिव्रताः
तथा त्वमपि कल्याणि सर्वैः समुदिता गुणैः
Yathaitah kirtita naryo rupavatyah pativratah
Tatha tvamapi kalyani sarvaih samudita gunaih
20.13
मादीर्घं क्षम कालं त्वं मासमध्यर्धसंमितम्
पूर्णे त्रयोदशे वर्षे राज्ञो राज्ञी भविष्यसि
Madirgham kshama kalam tvam masamadhyardhasammitam
Purne trayodashe varshe ragyo ragyi bhavishyasi
20.14
द्रौपद्युवाच
आर्तयैतन्मया भीम कृतं बाष्पविमोक्षणम्
अपारयन्त्या दुःखानि न राजानमुपालभे
Draupadyuvacha
Artayaitanmaya bhima kritam bashpavimokshanam
Aparayantya duhkhani na rajanamupalabhe
20.15
विमुक्तेन व्यतीतेन भीमसेन महाबल
प्रत्युपस्थितकालस्य कार्यस्यानन्तरो भव
Vimuktena vyatitena bhimasena mahabala
Pratyupasthitakalasya karyasyanantaro bhava
20.16
ममेह भीम कैकेयी रूपाभिभवशङ्कया
नित्यमुद्विजते राजा कथं नेयादिमामिति
Mameha bhima kaikeyi rupabhibhavashankaya
Nityamudvijate raja katham neyadimamiti
20.17
तस्या विदित्वा तं भावं स्वयं चानृतदर्शनः
कीचकोऽयं सुदुष्टात्मा सदा प्रार्थयते हि माम्
Tasya viditva tam bhavam svayam chanritadarshanah
Kichakoyam sudushtatma sada prarthayate hi mam
20.18
तमहं कुपिता भीम पुनः कोपं नियम्य च
अब्रुवं कामसंमूढमात्मानं रक्ष कीचक
Tamaham kupita bhima punah kopam niyamya cha
Abruvam kamasammudhamatmanam raksha kichaka
20.19
गन्धर्वाणामहं भार्या पञ्चानां महिषी प्रिया
ते त्वां निहन्युर्दुर्धर्षाः शूराः साहसकारिणः
Gandharvanamaham bharya panchanam mahishi priya
Te tvam nihanyurdurdharshah shurah sahasakarinah
20.20
एवमुक्तः स दुष्टात्मा कीचकः प्रत्युवाच ह
नाहं बिभेमि सैरन्ध्रि गन्धर्वाणां शुचिस्मिते
Evamuktah sa dushtatma kichakah pratyuvacha ha
Naham bibhemi sairandhri gandharvanam shuchismite
20.21
शतं सहस्रमपि वा गन्धर्वाणामहं रणे
समागतं हनिष्यामि त्वं भीरु कुरु मे क्षणम्
Shatam sahasramapi va gandharvanamaham rane
Samagatam hanishyami tvam bhiru kuru me kshanam
20.22
इत्युक्ते चाब्रुवं सूतं कामातुरमहं पुनः
न त्वं प्रतिबलस्तेषां गन्धर्वाणां यशस्विनाम्
Ityukte chabruvam sutam kamaturamaham punah
Na tvam pratibalastesham gandharvanam yashasvinam
20.23
धर्मे स्थितास्मि सततं कुलशीलसमन्विता
नेच्छामि कंचिद्वध्यन्तं तेन जीवसि कीचक
Dharme sthitasmi satatam kulashilasamanvita
Nechchhami kanchidvadhyantam tena jivasi kichaka
20.24
एवमुक्तः स दुष्टात्मा प्रहस्य स्वनवत्तदा
न तिष्ठति स्म सन्मार्गे न च धर्मं बुभूषति
Evamuktah sa dushtatma prahasya svanavattada
Na tishthati sma sanmarge na cha dharmam bubhushati
20.25
पापात्मा पापभावश्च कामरागवशानुगः
अविनीतश्च दुष्टात्मा प्रत्याख्यातः पुनः पुनः
दर्शने दर्शने हन्यात्तथा जह्यां च जीवितम्
Papatma papabhavashcha kamaragavashanugah
Avinitashcha dushtatma pratyakhyatah punah punah
Darshane darshane hanyattatha jahyam cha jivitam
20.26
तद्धर्मे यतमानानां महान्धर्मो नशिष्यति
समयं रक्षमाणानां भार्या वो न भविष्यति
Taddharme yatamananam mahandharmo nashishyati
Samayam rakshamananam bharya vo na bhavishyati
20.27
भार्यायां रक्ष्यमाणायां प्रजा भवति रक्षिता
प्रजायां रक्ष्यमाणायामात्मा भवति रक्षितः
Bharyayam rakshyamanayam praja bhavati rakshita
Prajayam rakshyamanayamatma bhavati rakshitah
20.28
वदतां वर्णधर्मांश्च ब्राह्मणानां हि मे श्रुतम्
क्षत्रियस्य सदा धर्मो नान्यः शत्रुनिबर्हणात्
Vadatam varnadharmanshcha brahmananam hi me shrutam
Kshatriyasya sada dharmo nanyah shatrunibarhanat
20.29
पश्यतो धर्मराजस्य कीचको मां पदावधीत्
तव चैव समक्षं वै भीमसेन महाबल
Pashyato dharmarajasya kichako mam padavadhit
Tava chaiva samaksham vai bhimasena mahabala
20.30
त्वया ह्यहं परित्राता तस्माद्घोराज्जटासुरात्
जयद्रथं तथैव त्वमजैषीर्भ्रातृभिः सह
Tvaya hyaham paritrata tasmadghorajjatasurat
Jayadratham tathaiva tvamajaishirbhratribhih saha
20.31
जहीममपि पापं त्वं योऽयं मामवमन्यते
कीचको राजवाल्लभ्याच्छोककृन्मम भारत
Jahimamapi papam tvam yoyam mamavamanyate
Kichako rajavallabhyachchhokakrinmama bharata
20.32
तमेवं कामसंमत्तं भिन्धि कुम्भमिवाश्मनि
यो निमित्तमनर्थानां बहूनां मम भारत
Tamevam kamasammattam bhindhi kumbhamivashmani
Yo nimittamanarthanam bahunam mama bharata
20.33
तं चेज्जीवन्तमादित्यः प्रातरभ्युदयिष्यति
विषमालोड्य पास्यामि मा कीचकवशं गमम्
श्रेयो हि मरणं मह्यं भीमसेन तवाग्रतः
Tam chejjivantamadityah pratarabhyudayishyati
Vishamalodya pasyami ma kichakavasham gamam
Shreyo hi maranam mahyam bhimasena tavagratah
20.34
वैशंपायन उवाच
इत्युक्त्वा प्रारुदत्कृष्णा भीमस्योरः समाश्रिता
भीमश्च तां परिष्वज्य महत्सान्त्वं प्रयुज्य च
कीचकं मनसागच्छत्सृक्किणी परिसंलिहन्
Vaishampayana uvacha
Ityuktva prarudatkrishna bhimasyorah samashrita
Bhimashcha tam parishvajya mahatsantvam prayujya cha
Kichakam manasagachchhatsrikkini parisanlihan