UtshovChapter 18
18.1
द्रौपद्युवाच
इदं तु मे महद्दुःखं यत्प्रवक्ष्यामि भारत
न मेऽभ्यसूया कर्तव्या दुःखादेतद्ब्रवीम्यहम्
Draupadyuvacha
Idam tu me mahadduhkham yatpravakshyami bharata
Na mebhyasuya kartavya duhkhadetadbravimyaham
18.2
शार्दूलैर्महिषैः सिंहैरागारे युध्यसे यदा
कैकेय्याः प्रेक्षमाणायास्तदा मे कश्मलो भवेत्
Shardulairmahishaih sinhairagare yudhyase yada
Kaikeyyah prekshamanayastada me kashmalo bhavet
18.3
प्रेक्षासमुत्थिता चापि कैकेयी ताः स्त्रियो वदेत्
प्रेक्ष्य मामनवद्याङ्गी कश्मलोपहतामिव
Prekshasamutthita chapi kaikeyi tah striyo vadet
Prekshya mamanavadyangi kashmalopahatamiva
18.4
स्नेहात्संवासजान्मन्ये सूदमेषा शुचिस्मिता
योध्यमानं महावीर्यैरिमं समनुशोचति
Snehatsanvasajanmanye sudamesha shuchismita
Yodhyamanam mahaviryairimam samanushochati
18.5
कल्याणरूपा सैरन्ध्री बल्लवश्चातिसुन्दरः
स्त्रीणां च चित्तं दुर्ज्ञेयं युक्तरूपौ च मे मतौ
Kalyanarupa sairandhri ballavashchatisundarah
Strinam cha chittam durgyeyam yuktarupau cha me matau
18.6
सैरन्ध्री प्रियसंवासान्नित्यं करुणवेदिनी
अस्मिन्राजकुले चेमौ तुल्यकालनिवासिनौ
Sairandhri priyasanvasannityam karunavedini
Asminrajakule chemau tulyakalanivasinau
18.7
इति ब्रुवाणा वाक्यानि सा मां नित्यमवेदयत्
क्रुध्यन्तीं मां च संप्रेक्ष्य समशङ्कत मां त्वयि
Iti bruvana vakyani sa mam nityamavedayat
Krudhyantim mam cha samprekshya samashankata mam tvayi
18.8
तस्यां तथा ब्रुवत्यां तु दुःखं मां महदाविशत्
शोके यौधिष्ठिरे मग्ना नाहं जीवितुमुत्सहे
Tasyam tatha bruvatyam tu duhkham mam mahadavishat
Shoke yaudhishthire magna naham jivitumutsahe
18.9
यः सदेवान्मनुष्यांश्च सर्पांश्चैकरथोऽजयत्
सोऽयं राज्ञो विराटस्य कन्यानां नर्तको युवा
Yah sadevanmanushyanshcha sarpanshchaikarathojayat
Soyam ragyo viratasya kanyanam nartako yuva
18.10
योऽतर्पयदमेयात्मा खाण्डवे जातवेदसम्
सोऽन्तःपुरगतः पार्थः कूपेऽग्निरिव संवृतः
Yotarpayadameyatma khandave jatavedasam
Sontahpuragatah parthah kupegniriva sanvritah
18.11
यस्माद्भयममित्राणां सदैव पुरुषर्षभात्
स लोकपरिभूतेन वेषेणास्ते धनंजयः
Yasmadbhayamamitranam sadaiva purusharshabhat
Sa lokaparibhutena veshenaste dhananjayah
18.12
यस्य ज्यातलनिर्घोषात्समकम्पन्त शत्रवः
स्त्रियो गीतस्वनं तस्य मुदिताः पर्युपासते
Yasya jyatalanirghoshatsamakampanta shatravah
Striyo gitasvanam tasya muditah paryupasate
18.13
किरीटं सूर्यसंकाशं यस्य मूर्धनि शोभते
वेणीविकृतकेशान्तः सोऽयमद्य धनंजयः
Kiritam suryasankasham yasya murdhani shobhate
Venivikritakeshantah soyamadya dhananjayah
18.14
यस्मिन्नस्त्राणि दिव्यानि समस्तानि महात्मनि
आधारः सर्वविद्यानां स धारयति कुण्डले
Yasminnastrani divyani samastani mahatmani
Adharah sarvavidyanam sa dharayati kundale
18.15
यं स्म राजसहस्राणि तेजसाप्रतिमानि वै
समरे नातिवर्तन्ते वेलामिव महार्णवः
Yam sma rajasahasrani tejasapratimani vai
Samare nativartante velamiva maharnavah
18.16
सोऽयं राज्ञो विराटस्य कन्यानां नर्तको युवा
आस्ते वेषप्रतिच्छन्नः कन्यानां परिचारकः
Soyam ragyo viratasya kanyanam nartako yuva
Aste veshapratichchhannah kanyanam paricharakah
18.17
यस्य स्म रथघोषेण समकम्पत मेदिनी
सपर्वतवना भीम सहस्थावरजङ्गमा
Yasya sma rathaghoshena samakampata medini
Saparvatavana bhima sahasthavarajangama
18.18
यस्मिञ्जाते महाभागे कुन्त्याः शोको व्यनश्यत
स शोचयति मामद्य भीमसेन तवानुजः
Yasminjate mahabhage kuntyah shoko vyanashyata
Sa shochayati mamadya bhimasena tavanujah
18.19
भूषितं तमलंकारैः कुण्डलैः परिहाटकैः
कम्बुपाणिनमायान्तं दृष्ट्वा सीदति मे मनः
Bhushitam tamalankaraih kundalaih parihatakaih
Kambupaninamayantam drishtva sidati me manah
18.20
तं वेणीकृतकेशान्तं भीमधन्वानमर्जुनम्
कन्यापरिवृतं दृष्ट्वा भीम सीदति मे मनः
Tam venikritakeshantam bhimadhanvanamarjunam
Kanyaparivritam drishtva bhima sidati me manah
18.21
यदा ह्येनं परिवृतं कन्याभिर्देवरूपिणम्
प्रभिन्नमिव मातङ्गं परिकीर्णं करेणुभिः
Yada hyenam parivritam kanyabhirdevarupinam
Prabhinnamiva matangam parikirnam karenubhih
18.22
मत्स्यमर्थपतिं पार्थं विराटं समुपस्थितम्
पश्यामि तूर्यमध्यस्थं दिशो नश्यन्ति मे तदा
Matsyamarthapatim partham viratam samupasthitam
Pashyami turyamadhyastham disho nashyanti me tada
18.23
नूनमार्या न जानाति कृच्छ्रं प्राप्तं धनंजयम्
अजातशत्रुं कौरव्यं मग्नं दुर्द्यूतदेविनम्
Nunamarya na janati krichchhram praptam dhananjayam
Ajatashatrum kauravyam magnam durdyutadevinam
18.24
तथा दृष्ट्वा यवीयांसं सहदेवं युधां पतिम्
गोषु गोवेषमायान्तं पाण्डुभूतास्मि भारत
Tatha drishtva yaviyansam sahadevam yudham patim
Goshu goveshamayantam pandubhutasmi bharata
18.25
सहदेवस्य वृत्तानि चिन्तयन्ती पुनः पुनः
न विन्दामि महाबाहो सहदेवस्य दुष्कृतम्
यस्मिन्नेवंविधं दुःखं प्राप्नुयात्सत्यविक्रमः
Sahadevasya vrittani chintayanti punah punah
Na vindami mahabaho sahadevasya dushkritam
Yasminnevanvidham duhkham prapnuyatsatyavikramah
18.26
दूयामि भरतश्रेष्ठ दृष्ट्वा ते भ्रातरं प्रियम्
गोषु गोवृषसंकाशं मत्स्येनाभिनिवेशितम्
Duyami bharatashreshtha drishtva te bhrataram priyam
Goshu govrishasankasham matsyenabhiniveshitam
18.27
संरब्धं रक्तनेपथ्यं गोपालानां पुरोगमम्
विराटमभिनन्दन्तमथ मे भवति ज्वरः
Sanrabdham raktanepathyam gopalanam purogamam
Viratamabhinandantamatha me bhavati jvarah
18.28
सहदेवं हि मे वीरं नित्यमार्या प्रशंसति
महाभिजनसंपन्नो वृत्तवाञ्शीलवानिति
Sahadevam hi me viram nityamarya prashansati
Mahabhijanasampanno vrittavanshilavaniti
18.29
ह्रीनिषेधो मधुरवाग्धार्मिकश्च प्रियश्च मे
स तेऽरण्येषु बोद्धव्यो याज्ञसेनि क्षपास्वपि
Hrinishedho madhuravagdharmikashcha priyashcha me
Sa teranyeshu boddhavyo yagyaseni kshapasvapi
18.30
तं दृष्ट्वा व्यापृतं गोषु वत्सचर्मक्षपाशयम्
सहदेवं युधां श्रेष्ठं किं नु जीवामि पाण्डव
Tam drishtva vyapritam goshu vatsacharmakshapashayam
Sahadevam yudham shreshtham kim nu jivami pandava
18.31
यस्त्रिभिर्नित्यसंपन्नो रूपेणास्त्रेण मेधया
सोऽश्वबन्धो विराटस्य पश्य कालस्य पर्ययम्
Yastribhirnityasampanno rupenastrena medhaya
Soshvabandho viratasya pashya kalasya paryayam
18.32
अभ्यकीर्यन्त वृन्दानि दामग्रन्थिमुदीक्षताम्
विनयन्तं जवेनाश्वान्महाराजस्य पश्यतः
Abhyakiryanta vrindani damagranthimudikshatam
Vinayantam javenashvanmaharajasya pashyatah
18.33
अपश्यमेनं श्रीमन्तं मत्स्यं भ्राजिष्णुमुत्तमम्
विराटमुपतिष्ठन्तं दर्शयन्तं च वाजिनः
Apashyamenam shrimantam matsyam bhrajishnumuttamam
Viratamupatishthantam darshayantam cha vajinah
18.34
किं नु मां मन्यसे पार्थ सुखितेति परंतप
एवं दुःखशताविष्टा युधिष्ठिरनिमित्ततः
Kim nu mam manyase partha sukhiteti parantapa
Evam duhkhashatavishta yudhishthiranimittatah
18.35
अतः प्रतिविशिष्टानि दुःखान्यन्यानि भारत
वर्तन्ते मयि कौन्तेय वक्ष्यामि शृणु तान्यपि
Atah prativishishtani duhkhanyanyani bharata
Vartante mayi kaunteya vakshyami shrinu tanyapi
18.36
युष्मासु ध्रियमाणेषु दुःखानि विविधान्युत
शोषयन्ति शरीरं मे किं नु दुःखमतः परम्
Yushmasu dhriyamaneshu duhkhani vividhanyuta
Shoshayanti shariram me kim nu duhkhamatah param