UtshovChapter 15
15.1
कीचक उवाच
स्वागतं ते सुकेशान्ते सुव्युष्टा रजनी मम
स्वामिनी त्वमनुप्राप्ता प्रकुरुष्व मम प्रियम्
Kichaka uvacha
Svagatam te sukeshante suvyushta rajani mama
Svamini tvamanuprapta prakurushva mama priyam
15.2
सुवर्णमालाः कम्बूश्च कुण्डले परिहाटके
आहरन्तु च वस्त्राणि कौशिकान्यजिनानि च
Suvarnamalah kambushcha kundale parihatake
Aharantu cha vastrani kaushikanyajinani cha
15.3
अस्ति मे शयनं शुभ्रं त्वदर्थमुपकल्पितम्
एहि तत्र मया सार्धं पिबस्व मधुमाधवीम्
Asti me shayanam shubhram tvadarthamupakalpitam
Ehi tatra maya sardham pibasva madhumadhavim
15.4
द्रौपद्युवाच
अप्रैषीद्राजपुत्री मां सुराहारीं तवान्तिकम्
पानमानय मे क्षिप्रं पिपासा मेति चाब्रवीत्
Draupadyuvacha
Apraishidrajaputri mam suraharim tavantikam
Panamanaya me kshipram pipasa meti chabravit
15.5
कीचक उवाच
अन्या भद्रे नयिष्यन्ति राजपुत्र्याः परिस्रुतम्
Kichaka uvacha
Anya bhadre nayishyanti rajaputryah parisrutam
15.6
वैशंपायन उवाच
इत्येनां दक्षिणे पाणौ सूतपुत्रः परामृशत्
सा गृहीता विधुन्वाना भूमावाक्षिप्य कीचकम्
सभां शरणमाधावद्यत्र राजा युधिष्ठिरः
Vaishampayana uvacha
Ityenam dakshine panau sutaputrah paramrishat
Sa grihita vidhunvana bhumavakshipya kichakam
Sabham sharanamadhavadyatra raja yudhishthirah
15.7
तां कीचकः प्रधावन्तीं केशपक्षे परामृशत्
अथैनां पश्यतो राज्ञः पातयित्वा पदावधीत्
Tam kichakah pradhavantim keshapakshe paramrishat
Athainam pashyato ragyah patayitva padavadhit
15.8
ततो योऽसौ तदार्केण राक्षसः संनियोजितः
स कीचकमपोवाह वातवेगेन भारत
Tato yosau tadarkena rakshasah sanniyojitah
Sa kichakamapovaha vatavegena bharata
15.9
स पपात ततो भूमौ रक्षोबलसमाहतः
विघूर्णमानो निश्चेष्टश्छिन्नमूल इव द्रुमः
Sa papata tato bhumau rakshobalasamahatah
Vighurnamano nishcheshtashchhinnamula iva drumah
15.10
तां चासीनौ ददृशतुर्भीमसेनयुधिष्ठिरौ
अमृष्यमाणौ कृष्णायाः कीचकेन पदा वधम्
Tam chasinau dadrishaturbhimasenayudhishthirau
Amrishyamanau krishnayah kichakena pada vadham
15.11
तस्य भीमो वधप्रेप्सुः कीचकस्य दुरात्मनः
दन्तैर्दन्तांस्तदा रोषान्निष्पिपेष महामनाः
Tasya bhimo vadhaprepsuh kichakasya duratmanah
Dantairdantanstada roshannishpipesha mahamanah
15.12
अथाङ्गुष्ठेनावमृद्नादङ्गुष्ठं तस्य धर्मराट्
प्रबोधनभयाद्राजन्भीमस्य प्रत्यषेधयत्
Athangushthenavamridnadangushtham tasya dharmarat
Prabodhanabhayadrajanbhimasya pratyashedhayat
15.13
सा सभाद्वारमासाद्य रुदती मत्स्यमब्रवीत्
अवेक्षमाणा सुश्रोणी पतींस्तान्दीनचेतसः
Sa sabhadvaramasadya rudati matsyamabravit
Avekshamana sushroni patinstandinachetasah
15.14
आकारमभिरक्षन्ती प्रतिज्ञां धर्मसंहिताम्
दह्यमानेव रौद्रेण चक्षुषा द्रुपदात्मजा
Akaramabhirakshanti pratigyam dharmasanhitam
Dahyamaneva raudrena chakshusha drupadatmaja
15.15
द्रौपद्युवाच
येषां वैरी न स्वपिति पदा भूमिमुपस्पृशन्
तेषां मां मानिनीं भार्यां सूतपुत्रः पदावधीत्
Draupadyuvacha
Yesham vairi na svapiti pada bhumimupasprishan
Tesham mam maninim bharyam sutaputrah padavadhit
15.16
ये दद्युर्न च याचेयुर्ब्रह्मण्याः सत्यवादिनः
तेषां मां मानिनीं भार्यां सूतपुत्रः पदावधीत्
Ye dadyurna cha yacheyurbrahmanyah satyavadinah
Tesham mam maninim bharyam sutaputrah padavadhit
15.17
येषां दुन्दुभिनिर्घोषो ज्याघोषः श्रूयतेऽनिशम्
तेषां मां मानिनीं भार्यां सूतपुत्रः पदावधीत्
Yesham dundubhinirghosho jyaghoshah shruyatenisham
Tesham mam maninim bharyam sutaputrah padavadhit
15.18
ये ते तेजस्विनो दान्ता बलवन्तोऽभिमानिनः
तेषां मां मानिनीं भार्यां सूतपुत्रः पदावधीत्
Ye te tejasvino danta balavantobhimaninah
Tesham mam maninim bharyam sutaputrah padavadhit
15.19
सर्वलोकमिमं हन्युर्धर्मपाशसितास्तु ये
तेषां मां मानिनीं भार्यां सूतपुत्रः पदावधीत्
Sarvalokamimam hanyurdharmapashasitastu ye
Tesham mam maninim bharyam sutaputrah padavadhit
15.20
शरणं ये प्रपन्नानां भवन्ति शरणार्थिनाम्
चरन्ति लोके प्रच्छन्नाः क्व नु तेऽद्य महारथाः
Sharanam ye prapannanam bhavanti sharanarthinam
Charanti loke prachchhannah kva nu tedya maharathah
15.21
कथं ते सूतपुत्रेण वध्यमानां प्रियां सतीम्
मर्षयन्ति यथा क्लीबा बलवन्तोऽमितौजसः
Katham te sutaputrena vadhyamanam priyam satim
Marshayanti yatha kliba balavantomitaujasah
15.22
क्व नु तेषाममर्षश्च वीर्यं तेजश्च वर्तते
न परीप्सन्ति ये भार्यां वध्यमानां दुरात्मना
Kva nu teshamamarshashcha viryam tejashcha vartate
Na paripsanti ye bharyam vadhyamanam duratmana
15.23
मयात्र शक्यं किं कर्तुं विराटे धर्मदूषणम्
यः पश्यन्मां मर्षयति वध्यमानामनागसम्
Mayatra shakyam kim kartum virate dharmadushanam
Yah pashyanmam marshayati vadhyamanamanagasam
15.24
न राजन्राजवत्किंचित्समाचरसि कीचके
दस्यूनामिव धर्मस्ते न हि संसदि शोभते
Na rajanrajavatkinchitsamacharasi kichake
Dasyunamiva dharmaste na hi sansadi shobhate
15.25
न कीचकः स्वधर्मस्थो न च मत्स्यः कथंचन
सभासदोऽप्यधर्मज्ञा य इमं पर्युपासते
Na kichakah svadharmastho na cha matsyah kathanchana
Sabhasadopyadharmagya ya imam paryupasate
15.26
नोपालभे त्वां नृपते विराट जनसंसदि
नाहमेतेन युक्ता वै हन्तुं मत्स्य तवान्तिके
सभासदस्तु पश्यन्तु कीचकस्य व्यतिक्रमम्
Nopalabhe tvam nripate virata janasansadi
Nahametena yukta vai hantum matsya tavantike
Sabhasadastu pashyantu kichakasya vyatikramam
15.27
विराट उवाच
परोक्षं नाभिजानामि विग्रहं युवयोरहम्
अर्थतत्त्वमविज्ञाय किं नु स्यात्कुशलं मम
Virata uvacha
Paroksham nabhijanami vigraham yuvayoraham
Arthatattvamavigyaya kim nu syatkushalam mama
15.28
वैशंपायन उवाच
ततस्तु सभ्या विज्ञाय कृष्णां भूयोऽभ्यपूजयन्
साधु साध्विति चाप्याहुः कीचकं च व्यगर्हयन्
Vaishampayana uvacha
Tatastu sabhya vigyaya krishnam bhuyobhyapujayan
Sadhu sadhviti chapyahuh kichakam cha vyagarhayan
15.29
सभ्या ऊचुः
यस्येयं चारुसर्वाङ्गी भार्या स्यादायतेक्षणा
परो लाभश्च तस्य स्यान्न स शोचेत्कदाचन
Sabhya uchuh
Yasyeyam charusarvangi bharya syadayatekshana
Paro labhashcha tasya syanna sa shochetkadachana
15.30
वैशंपायन उवाच
एवं संपूजयंस्तत्र कृष्णां प्रेक्ष्य सभासदः
युधिष्ठिरस्य कोपात्तु ललाटे स्वेद आसजत्
Vaishampayana uvacha
Evam sampujayanstatra krishnam prekshya sabhasadah
Yudhishthirasya kopattu lalate sveda asajat
15.31
अथाब्रवीद्राजपुत्रीं कौरव्यो महिषीं प्रियाम्
गच्छ सैरन्ध्रि मात्र स्थाः सुदेष्णाया निवेशनम्
Athabravidrajaputrim kauravyo mahishim priyam
Gachchha sairandhri matra sthah sudeshnaya niveshanam
15.32
भर्तारमनुरुध्यन्त्यः क्लिश्यन्ते वीरपत्नयः
शुश्रूषया क्लिश्यमानाः पतिलोकं जयन्त्युत
Bhartaramanurudhyantyah klishyante virapatnayah
Shushrushaya klishyamanah patilokam jayantyuta
15.33
मन्ये न कालं क्रोधस्य पश्यन्ति पतयस्तव
तेन त्वां नाभिधावन्ति गन्धर्वाः सूर्यवर्चसः
Manye na kalam krodhasya pashyanti patayastava
Tena tvam nabhidhavanti gandharvah suryavarchasah
15.34
अकालज्ञासि सैरन्ध्रि शैलूषीव विधावसि
विघ्नं करोषि मत्स्यानां दीव्यतां राजसंसदि
गच्छ सैरन्ध्रि गन्धर्वाः करिष्यन्ति तव प्रियम्
Akalagyasi sairandhri shailushiva vidhavasi
Vighnam karoshi matsyanam divyatam rajasansadi
Gachchha sairandhri gandharvah karishyanti tava priyam
15.35
द्रौपद्युवाच
अतीव तेषां घृणिनामर्थेऽहं धर्मचारिणी
तस्य तस्येह ते वध्या येषां ज्येष्ठोऽक्षदेविता
Draupadyuvacha
Ativa tesham ghrininamartheham dharmacharini
Tasya tasyeha te vadhya yesham jyeshthokshadevita
15.36
वैशंपायन उवाच
इत्युक्त्वा प्राद्रवत्कृष्णा सुदेष्णाया निवेशनम्
केशान्मुक्त्वा तु सुश्रोणी संरम्भाल्लोहितेक्षणा
Vaishampayana uvacha
Ityuktva pradravatkrishna sudeshnaya niveshanam
Keshanmuktva tu sushroni sanrambhallohitekshana
15.37
शुशुभे वदनं तस्या रुदन्त्या विरतं तदा
मेघलेखाविनिर्मुक्तं दिवीव शशिमण्डलम्
Shushubhe vadanam tasya rudantya viratam tada
Meghalekhavinirmuktam diviva shashimandalam
15.38
सुदेष्णोवाच
कस्त्वावधीद्वरारोहे कस्माद्रोदिषि शोभने
कस्याद्य न सुखं भद्रे केन ते विप्रियं कृतम्
Sudeshnovacha
Kastvavadhidvararohe kasmadrodishi shobhane
Kasyadya na sukham bhadre kena te vipriyam kritam
15.39
द्रौपद्युवाच
कीचको मावधीत्तत्र सुराहारीं गतां तव
सभायां पश्यतो राज्ञो यथैव विजने तथा
Draupadyuvacha
Kichako mavadhittatra suraharim gatam tava
Sabhayam pashyato ragyo yathaiva vijane tatha
15.40
सुदेष्णोवाच
घातयामि सुकेशान्ते कीचकं यदि मन्यसे
योऽसौ त्वां कामसंमत्तो दुर्लभामभिमन्यते
Sudeshnovacha
Ghatayami sukeshante kichakam yadi manyase
Yosau tvam kamasammatto durlabhamabhimanyate
15.41
द्रौपद्युवाच
अन्ये वै तं वधिष्यन्ति येषामागः करोति सः
मन्ये चाद्यैव सुव्यक्तं परलोकं गमिष्यति
Draupadyuvacha
Anye vai tam vadhishyanti yeshamagah karoti sah
Manye chadyaiva suvyaktam paralokam gamishyati