UtshovChapter 12
12.1
जनमेजय उवाच
एवं मत्स्यस्य नगरे वसन्तस्तत्र पाण्डवाः
अत ऊर्ध्वं महावीर्याः किमकुर्वन्त वै द्विज
Janamejaya uvacha
Evam matsyasya nagare vasantastatra pandavah
Ata urdhvam mahaviryah kimakurvanta vai dvija
12.2
वैशंपायन उवाच
एवं ते न्यवसंस्तत्र प्रच्छन्नाः कुरुनन्दनाः
आराधयन्तो राजानं यदकुर्वन्त तच्छृणु
Vaishampayana uvacha
Evam te nyavasanstatra prachchhannah kurunandanah
Aradhayanto rajanam yadakurvanta tachchhrinu
12.3
युधिष्ठिरः सभास्तारः सभ्यानामभवत्प्रियः
तथैव च विराटस्य सपुत्रस्य विशां पते
Yudhishthirah sabhastarah sabhyanamabhavatpriyah
Tathaiva cha viratasya saputrasya visham pate
12.4
स ह्यक्षहृदयज्ञस्तान्क्रीडयामास पाण्डवः
अक्षवत्यां यथाकामं सूत्रबद्धानिव द्विजान्
Sa hyakshahridayagyastankridayamasa pandavah
Akshavatyam yathakamam sutrabaddhaniva dvijan
12.5
अज्ञातं च विराटस्य विजित्य वसु धर्मराट्
भ्रातृभ्यः पुरुषव्याघ्रो यथार्हं स्म प्रयच्छति
Agyatam cha viratasya vijitya vasu dharmarat
Bhratribhyah purushavyaghro yatharham sma prayachchhati
12.6
भीमसेनोऽपि मांसानि भक्ष्याणि विविधानि च
अतिसृष्टानि मत्स्येन विक्रीणाति युधिष्ठिरे
Bhimasenopi mansani bhakshyani vividhani cha
Atisrishtani matsyena vikrinati yudhishthire
12.7
वासांसि परिजीर्णानि लब्धान्यन्तःपुरेऽर्जुनः
विक्रीणानश्च सर्वेभ्यः पाण्डवेभ्यः प्रयच्छति
Vasansi parijirnani labdhanyantahpurerjunah
Vikrinanashcha sarvebhyah pandavebhyah prayachchhati
12.8
सहदेवोऽपि गोपानां वेषमास्थाय पाण्डवः
दधि क्षीरं घृतं चैव पाण्डवेभ्यः प्रयच्छति
Sahadevopi gopanam veshamasthaya pandavah
Dadhi kshiram ghritam chaiva pandavebhyah prayachchhati
12.9
नकुलोऽपि धनं लब्ध्वा कृते कर्मणि वाजिनाम्
तुष्टे तस्मिन्नरपतौ पाण्डवेभ्यः प्रयच्छति
Nakulopi dhanam labdhva krite karmani vajinam
Tushte tasminnarapatau pandavebhyah prayachchhati
12.10
कृष्णापि सर्वान्भ्रातॄंस्तान्निरीक्षन्ती तपस्विनी
यथा पुनरविज्ञाता तथा चरति भामिनी
Krishnapi sarvanbhratrinstannirikshanti tapasvini
Yatha punaravigyata tatha charati bhamini
12.11
एवं संपादयन्तस्ते तथान्योन्यं महारथाः
प्रेक्षमाणास्तदा कृष्णामूषुश्छन्ना नराधिप
Evam sampadayantaste tathanyonyam maharathah
Prekshamanastada krishnamushushchhanna naradhipa
12.12
अथ मासे चतुर्थे तु ब्रह्मणः सुमहोत्सवः
आसीत्समृद्धो मत्स्येषु पुरुषाणां सुसंमतः
Atha mase chaturthe tu brahmanah sumahotsavah
Asitsamriddho matsyeshu purushanam susammatah
12.13
तत्र मल्लाः समापेतुर्दिग्भ्यो राजन्सहस्रशः
महाकाया महावीर्याः कालखञ्जा इवासुराः
Tatra mallah samapeturdigbhyo rajansahasrashah
Mahakaya mahaviryah kalakhanja ivasurah
12.14
वीर्योन्नद्धा बलोदग्रा राज्ञा समभिपूजिताः
सिंहस्कन्धकटिग्रीवाः स्ववदाता मनस्विनः
असकृल्लब्धलक्षास्ते रङ्गे पार्थिवसंनिधौ
Viryonnaddha balodagra ragya samabhipujitah
Sinhaskandhakatigrivah svavadata manasvinah
Asakrillabdhalakshaste range parthivasannidhau
12.15
तेषामेको महानासीत्सर्वमल्लान्समाह्वयत्
आवल्गमानं तं रङ्गे नोपतिष्ठति कश्चन
Teshameko mahanasitsarvamallansamahvayat
Avalgamanam tam range nopatishthati kashchana
12.16
यदा सर्वे विमनसस्ते मल्ला हतचेतसः
अथ सूदेन तं मल्लं योधयामास मत्स्यराट्
Yada sarve vimanasaste malla hatachetasah
Atha sudena tam mallam yodhayamasa matsyarat
12.17
चोद्यमानस्ततो भीमो दुःखेनैवाकरोन्मतिम्
न हि शक्नोति विवृते प्रत्याख्यातुं नराधिपम्
Chodyamanastato bhimo duhkhenaivakaronmatim
Na hi shaknoti vivrite pratyakhyatum naradhipam
12.18
ततः स पुरुषव्याघ्रः शार्दूलशिथिलं चरन्
प्रविवेश महारङ्गं विराटमभिहर्षयन्
Tatah sa purushavyaghrah shardulashithilam charan
Pravivesha maharangam viratamabhiharshayan
12.19
बबन्ध कक्ष्यां कौन्तेयस्ततस्तं हर्षयञ्जनम्
ततस्तं वृत्रसंकाशं भीमो मल्लं समाह्वयत्
Babandha kakshyam kaunteyastatastam harshayanjanam
Tatastam vritrasankasham bhimo mallam samahvayat
12.20
तावुभौ सुमहोत्साहावुभौ तीव्रपराक्रमौ
मत्ताविव महाकायौ वारणौ षष्टिहायनौ
Tavubhau sumahotsahavubhau tivraparakramau
Mattaviva mahakayau varanau shashtihayanau
12.21
चकर्ष दोर्भ्यामुत्पाट्य भीमो मल्लममित्रहा
विनदन्तमभिक्रोशञ्शार्दूल इव वारणम्
Chakarsha dorbhyamutpatya bhimo mallamamitraha
Vinadantamabhikroshanshardula iva varanam
12.22
तमुद्यम्य महाबाहुर्भ्रामयामास वीर्यवान्
ततो मल्लाश्च मत्स्याश्च विस्मयं चक्रिरे परम्
Tamudyamya mahabahurbhramayamasa viryavan
Tato mallashcha matsyashcha vismayam chakrire param
12.23
भ्रामयित्वा शतगुणं गतसत्त्वमचेतनम्
प्रत्यपिंषन्महाबाहुर्मल्लं भुवि वृकोदरः
Bhramayitva shatagunam gatasattvamachetanam
Pratyapinshanmahabahurmallam bhuvi vrikodarah
12.24
तस्मिन्विनिहते मल्ले जीमूते लोकविश्रुते
विराटः परमं हर्षमगच्छद्बान्धवैः सह
Tasminvinihate malle jimute lokavishrute
Viratah paramam harshamagachchhadbandhavaih saha
12.25
संहर्षात्प्रददौ वित्तं बहु राजा महामनाः
बल्लवाय महारङ्गे यथा वैश्रवणस्तथा
Sanharshatpradadau vittam bahu raja mahamanah
Ballavaya maharange yatha vaishravanastatha
12.26
एवं स सुबहून्मल्लान्पुरुषांश्च महाबलान्
विनिघ्नन्मत्स्यराजस्य प्रीतिमावहदुत्तमाम्
Evam sa subahunmallanpurushanshcha mahabalan
Vinighnanmatsyarajasya pritimavahaduttamam
12.27
यदास्य तुल्यः पुरुषो न कश्चित्तत्र विद्यते
ततो व्याघ्रैश्च सिंहैश्च द्विरदैश्चाप्ययोधयत्
Yadasya tulyah purusho na kashchittatra vidyate
Tato vyaghraishcha sinhaishcha dviradaishchapyayodhayat
12.28
पुनरन्तःपुरगतः स्त्रीणां मध्ये वृकोदरः
योध्यते स्म विराटेन सिंहैर्मत्तैर्महाबलैः
Punarantahpuragatah strinam madhye vrikodarah
Yodhyate sma viratena sinhairmattairmahabalaih
12.29
बीभत्सुरपि गीतेन सुनृत्तेन च पाण्डवः
विराटं तोषयामास सर्वाश्चान्तःपुरस्त्रियः
Bibhatsurapi gitena sunrittena cha pandavah
Viratam toshayamasa sarvashchantahpurastriyah
12.30
अश्वैर्विनीतैर्जवनैस्तत्र तत्र समागतैः
तोषयामास नकुलो राजानं राजसत्तम
Ashvairvinitairjavanaistatra tatra samagataih
Toshayamasa nakulo rajanam rajasattama
12.31
तस्मै प्रदेयं प्रायच्छत्प्रीतो राजा धनं बहु
विनीतान्वृषभान्दृष्ट्वा सहदेवस्य चाभिभो
Tasmai pradeyam prayachchhatprito raja dhanam bahu
Vinitanvrishabhandrishtva sahadevasya chabhibho
12.32
एवं ते न्यवसंस्तत्र प्रच्छन्नाः पुरुषर्षभाः
कर्माणि तस्य कुर्वाणा विराटनृपतेस्तदा
Evam te nyavasanstatra prachchhannah purusharshabhah
Karmani tasya kurvana viratanripatestada