UtshovChapter 97
97.1
लोमश उवाच
इल्वलस्तान्विदित्वा तु महर्षिसहितान्नृपान्
उपस्थितान्सहामात्यो विषयान्तेऽभ्यपूजयत्
Lomasha uvacha
Ilvalastanviditva tu maharshisahitannripan
Upasthitansahamatyo vishayantebhyapujayat
97.2
तेषां ततोऽसुरश्रेष्ठ आतिथ्यमकरोत्तदा
स संस्कृतेन कौरव्य भ्रात्रा वातापिना किल
Tesham tatosurashreshtha atithyamakarottada
Sa sanskritena kauravya bhratra vatapina kila
97.3
ततो राजर्षयः सर्वे विषण्णा गतचेतसः
वातापिं संस्कृतं दृष्ट्वा मेषभूतं महासुरम्
Tato rajarshayah sarve vishanna gatachetasah
Vatapim sanskritam drishtva meshabhutam mahasuram
97.4
अथाब्रवीदगस्त्यस्तान्राजर्षीनृषिसत्तमः
विषादो वो न कर्तव्यो अहं भोक्ष्ये महासुरम्
Athabravidagastyastanrajarshinrishisattamah
Vishado vo na kartavyo aham bhokshye mahasuram
97.5
धुर्यासनमथासाद्य निषसाद महामुनिः
तं पर्यवेषद्दैत्येन्द्र इल्वलः प्रहसन्निव
Dhuryasanamathasadya nishasada mahamunih
Tam paryaveshaddaityendra ilvalah prahasanniva
97.6
अगस्त्य एव कृत्स्नं तु वातापिं बुभुजे ततः
भुक्तवत्यसुरोऽऽह्वानमकरोत्तस्य इल्वलः
Agastya eva kritsnam tu vatapim bubhuje tatah
Bhuktavatyasurohvanamakarottasya ilvalah
97.7
ततो वायुः प्रादुरभूदगस्त्यस्य महात्मनः
इल्वलश्च विषण्णोऽभूद्दृष्ट्वा जीर्णं महासुरम्
Tato vayuh pradurabhudagastyasya mahatmanah
Ilvalashcha vishannobhuddrishtva jirnam mahasuram
97.8
प्राञ्जलिश्च सहामात्यैरिदं वचनमब्रवीत्
किमर्थमुपयाताः स्थ ब्रूत किं करवाणि वः
Pranjalishcha sahamatyairidam vachanamabravit
Kimarthamupayatah stha bruta kim karavani vah
97.9
प्रत्युवाच ततोऽगस्त्यः प्रहसन्निल्वलं तदा
ईशं ह्यसुर विद्मस्त्वां वयं सर्वे धनेश्वरम्
Pratyuvacha tatogastyah prahasannilvalam tada
Isham hyasura vidmastvam vayam sarve dhaneshvaram
97.10
इमे च नातिधनिनो धनार्थश्च महान्मम
यथाशक्त्यविहिंस्यान्यान्संविभागं प्रयच्छ नः
Ime cha natidhanino dhanarthashcha mahanmama
Yathashaktyavihinsyanyansanvibhagam prayachchha nah
97.11
ततोऽभिवाद्य तमृषिमिल्वलो वाक्यमब्रवीत्
दित्सितं यदि वेत्सि त्वं ततो दास्यामि ते वसु
Tatobhivadya tamrishimilvalo vakyamabravit
Ditsitam yadi vetsi tvam tato dasyami te vasu
97.12
अगस्त्य उवाच
गवां दश सहस्राणि राज्ञामेकैकशोऽसुर
तावदेव सुवर्णस्य दित्सितं ते महासुर
Agastya uvacha
Gavam dasha sahasrani ragyamekaikashosura
Tavadeva suvarnasya ditsitam te mahasura
97.13
मह्यं ततो वै द्विगुणं रथश्चैव हिरण्मयः
मनोजवौ वाजिनौ च दित्सितं ते महासुर
जिज्ञास्यतां रथः सद्यो व्यक्तमेष हिरण्मयः
Mahyam tato vai dvigunam rathashchaiva hiranmayah
Manojavau vajinau cha ditsitam te mahasura
Jigyasyatam rathah sadyo vyaktamesha hiranmayah
97.14
लोमश उवाच
जिज्ञास्यमानः स रथः कौन्तेयासीद्धिरण्मयः
ततः प्रव्यथितो दैत्यो ददावभ्यधिकं वसु
Lomasha uvacha
Jigyasyamanah sa rathah kaunteyasiddhiranmayah
Tatah pravyathito daityo dadavabhyadhikam vasu
97.15
विवाजश्च सुवाजश्च तस्मिन्युक्तौ रथे हयौ
ऊहतुस्तौ वसून्याशु तान्यगस्त्याश्रमं प्रति
सर्वान्राज्ञः सहागस्त्यान्निमेषादिव भारत
Vivajashcha suvajashcha tasminyuktau rathe hayau
Uhatustau vasunyashu tanyagastyashramam prati
Sarvanragyah sahagastyannimeshadiva bharata
97.16
अगस्त्येनाभ्यनुज्ञाता जग्मू राजर्षयस्तदा
कृतवांश्च मुनिः सर्वं लोपामुद्राचिकीर्षितम्
Agastyenabhyanugyata jagmu rajarshayastada
Kritavanshcha munih sarvam lopamudrachikirshitam
97.17
लोपामुद्रोवाच
कृतवानसि तत्सर्वं भगवन्मम काङ्क्षितम्
उत्पादय सकृन्मह्यमपत्यं वीर्यवत्तरम्
Lopamudrovacha
Kritavanasi tatsarvam bhagavanmama kankshitam
Utpadaya sakrinmahyamapatyam viryavattaram
97.18
अगस्त्य उवाच
तुष्टोऽहमस्मि कल्याणि तव वृत्तेन शोभने
विचारणामपत्ये तु तव वक्ष्यामि तां शृणु
Agastya uvacha
Tushtohamasmi kalyani tava vrittena shobhane
Vicharanamapatye tu tava vakshyami tam shrinu
97.19
सहस्रं तेऽस्तु पुत्राणां शतं वा दशसंमितम्
दश वा शततुल्याः स्युरेको वापि सहस्रवत्
Sahasram testu putranam shatam va dashasammitam
Dasha va shatatulyah syureko vapi sahasravat
97.20
लोपामुद्रोवाच
सहस्रसंमितः पुत्र एको मेऽस्तु तपोधन
एको हि बहुभिः श्रेयान्विद्वान्साधुरसाधुभिः
Lopamudrovacha
Sahasrasammitah putra eko mestu tapodhana
Eko hi bahubhih shreyanvidvansadhurasadhubhih
97.21
लोमश उवाच
स तथेति प्रतिज्ञाय तया समभवन्मुनिः
समये समशीलिन्या श्रद्धावाञ्श्रद्दधानया
Lomasha uvacha
Sa tatheti pratigyaya taya samabhavanmunih
Samaye samashilinya shraddhavanshraddadhanaya
97.22
तत आधाय गर्भं तमगमद्वनमेव सः
तस्मिन्वनगते गर्भो ववृधे सप्त शारदान्
Tata adhaya garbham tamagamadvanameva sah
Tasminvanagate garbho vavridhe sapta sharadan
97.23
सप्तमेऽब्दे गते चापि प्राच्यवत्स महाकविः
ज्वलन्निव प्रभावेन दृढस्युर्नाम भारत
साङ्गोपनिषदान्वेदाञ्जपन्नेव महायशाः
Saptamebde gate chapi prachyavatsa mahakavih
Jvalanniva prabhavena dridhasyurnama bharata
Sangopanishadanvedanjapanneva mahayashah
97.24
तस्य पुत्रोऽभवदृषेः स तेजस्वी महानृषिः
स बाल एव तेजस्वी पितुस्तस्य निवेशने
इध्मानां भारमाजह्रे इध्मवाहस्ततोऽभवत्
Tasya putrobhavadrisheh sa tejasvi mahanrishih
Sa bala eva tejasvi pitustasya niveshane
Idhmanam bharamajahre idhmavahastatobhavat
97.25
तथायुक्तं च तं दृष्ट्वा मुमुदे स मुनिस्तदा
लेभिरे पितरश्चास्य लोकान्राजन्यथेप्सितान्
Tathayuktam cha tam drishtva mumude sa munistada
Lebhire pitarashchasya lokanrajanyathepsitan
97.26
अगस्त्यस्याश्रमः ख्यातः सर्वर्तुकुसुमान्वितः
प्राह्रादिरेवं वातापिरगस्त्येन विनाशितः
Agastyasyashramah khyatah sarvartukusumanvitah
Prahradirevam vatapiragastyena vinashitah
97.27
तस्यायमाश्रमो राजन्रमणीयो गुणैर्युतः
एषा भागीरथी पुण्या यथेष्टमवगाह्यताम्
Tasyayamashramo rajanramaniyo gunairyutah
Esha bhagirathi punya yatheshtamavagahyatam