UtshovChapter 83
83.1
पुलस्त्य उवाच
अथ संध्यां समासाद्य संवेद्यं तीर्थमुत्तमम्
उपस्पृश्य नरो विद्वान्भवेन्नास्त्यत्र संशयः
Pulastya uvacha
Atha sandhyam samasadya sanvedyam tirthamuttamam
Upasprishya naro vidvanbhavennastyatra sanshayah
83.2
रामस्य च प्रसादेन तीर्थं राजन्कृतं पुरा
तल्लोहित्यं समासाद्य विन्द्याद्बहु सुवर्णकम्
Ramasya cha prasadena tirtham rajankritam pura
Tallohityam samasadya vindyadbahu suvarnakam
83.3
करतोयां समासाद्य त्रिरात्रोपोषितो नरः
अश्वमेधमवाप्नोति कृते पैतामहे विधौ
Karatoyam samasadya triratroposhito narah
Ashvamedhamavapnoti krite paitamahe vidhau
83.4
गङ्गायास्त्वथ राजेन्द्र सागरस्य च संगमे
अश्वमेधं दशगुणं प्रवदन्ति मनीषिणः
Gangayastvatha rajendra sagarasya cha sangame
Ashvamedham dashagunam pravadanti manishinah
83.5
गङ्गायास्त्वपरं द्वीपं प्राप्य यः स्नाति भारत
त्रिरात्रोपोषितो राजन्सर्वकामानवाप्नुयात्
Gangayastvaparam dvipam prapya yah snati bharata
Triratroposhito rajansarvakamanavapnuyat
83.6
ततो वैतरणीं गत्वा नदीं पापप्रमोचनीम्
विरजं तीर्थमासाद्य विराजति यथा शशी
Tato vaitaranim gatva nadim papapramochanim
Virajam tirthamasadya virajati yatha shashi
83.7
प्रभवेच्च कुले पुण्ये सर्वपापं व्यपोहति
गोसहस्रफलं लब्ध्वा पुनाति च कुलं नरः
Prabhavechcha kule punye sarvapapam vyapohati
Gosahasraphalam labdhva punati cha kulam narah
83.8
शोणस्य ज्योतिरथ्याश्च संगमे निवसञ्शुचिः
तर्पयित्वा पितॄन्देवानग्निष्टोमफलं लभेत्
Shonasya jyotirathyashcha sangame nivasanshuchih
Tarpayitva pitrindevanagnishtomaphalam labhet
83.9
शोणस्य नर्मदायाश्च प्रभवे कुरुनन्दन
वंशगुल्म उपस्पृश्य वाजिमेधफलं लभेत्
Shonasya narmadayashcha prabhave kurunandana
Vanshagulma upasprishya vajimedhaphalam labhet
83.10
ऋषभं तीर्थमासाद्य कोशलायां नराधिप
वाजपेयमवाप्नोति त्रिरात्रोपोषितो नरः
Rishabham tirthamasadya koshalayam naradhipa
Vajapeyamavapnoti triratroposhito narah
83.11
कोशलायां समासाद्य कालतीर्थ उपस्पृशेत्
वृषभैकादशफलं लभते नात्र संशयः
Koshalayam samasadya kalatirtha upasprishet
Vrishabhaikadashaphalam labhate natra sanshayah
83.12
पुष्पवत्यामुपस्पृश्य त्रिरात्रोपोषितो नरः
गोसहस्रफलं विन्द्यात्कुलं चैव समुद्धरेत्
Pushpavatyamupasprishya triratroposhito narah
Gosahasraphalam vindyatkulam chaiva samuddharet
83.13
ततो बदरिकातीर्थे स्नात्वा प्रयतमानसः
दीर्घमायुरवाप्नोति स्वर्गलोकं च गच्छति
Tato badarikatirthe snatva prayatamanasah
Dirghamayuravapnoti svargalokam cha gachchhati
83.14
ततो महेन्द्रमासाद्य जामदग्न्यनिषेवितम्
रामतीर्थे नरः स्नात्वा वाजिमेधफलं लभेत्
Tato mahendramasadya jamadagnyanishevitam
Ramatirthe narah snatva vajimedhaphalam labhet
83.15
मतङ्गस्य तु केदारस्तत्रैव कुरुनन्दन
तत्र स्नात्वा नरो राजन्गोसहस्रफलं लभेत्
Matangasya tu kedarastatraiva kurunandana
Tatra snatva naro rajangosahasraphalam labhet
83.16
श्रीपर्वतं समासाद्य नदीतीर उपस्पृशेत्
अश्वमेधमवाप्नोति स्वर्गलोकं च गच्छति
Shriparvatam samasadya naditira upasprishet
Ashvamedhamavapnoti svargalokam cha gachchhati
83.17
श्रीपर्वते महादेवो देव्या सह महाद्युतिः
न्यवसत्परमप्रीतो ब्रह्मा च त्रिदशैर्वृतः
Shriparvate mahadevo devya saha mahadyutih
Nyavasatparamaprito brahma cha tridashairvritah
83.18
तत्र देवह्रदे स्नात्वा शुचिः प्रयतमानसः
अश्वमेधमवाप्नोति परां सिद्धिं च गच्छति
Tatra devahrade snatva shuchih prayatamanasah
Ashvamedhamavapnoti param siddhim cha gachchhati
83.19
ऋषभं पर्वतं गत्वा पाण्ड्येषु सुरपूजितम्
वाजपेयमवाप्नोति नाकपृष्ठे च मोदते
Rishabham parvatam gatva pandyeshu surapujitam
Vajapeyamavapnoti nakaprishthe cha modate
83.20
ततो गच्छेत कावेरीं वृतामप्सरसां गणैः
तत्र स्नात्वा नरो राजन्गोसहस्रफलं लभेत्
Tato gachchheta kaverim vritamapsarasam ganaih
Tatra snatva naro rajangosahasraphalam labhet
83.21
ततस्तीरे समुद्रस्य कन्यातीर्थ उपस्पृशेत्
तत्रोपस्पृश्य राजेन्द्र सर्वपापैः प्रमुच्यते
Tatastire samudrasya kanyatirtha upasprishet
Tatropasprishya rajendra sarvapapaih pramuchyate
83.22
अथ गोकर्णमासाद्य त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्
समुद्रमध्ये राजेन्द्र सर्वलोकनमस्कृतम्
Atha gokarnamasadya trishu lokeshu vishrutam
Samudramadhye rajendra sarvalokanamaskritam
83.23
यत्र ब्रह्मादयो देवा ऋषयश्च तपोधनाः
भूतयक्षपिशाचाश्च किंनराः समहोरगाः
Yatra brahmadayo deva rishayashcha tapodhanah
Bhutayakshapishachashcha kinnarah samahoragah
83.24
सिद्धचारणगन्धर्वा मानुषाः पन्नगास्तथा
सरितः सागराः शैला उपासन्त उमापतिम्
Siddhacharanagandharva manushah pannagastatha
Saritah sagarah shaila upasanta umapatim
83.25
तत्रेशानं समभ्यर्च्य त्रिरात्रोपोषितो नरः
दशाश्वमेधमाप्नोति गाणपत्यं च विन्दति
उष्य द्वादशरात्रं तु कृतात्मा भवते नरः
Tatreshanam samabhyarchya triratroposhito narah
Dashashvamedhamapnoti ganapatyam cha vindati
Ushya dvadasharatram tu kritatma bhavate narah
83.26
तत एव तु गायत्र्याः स्थानं त्रैलोक्यविश्रुतम्
त्रिरात्रमुषितस्तत्र गोसहस्रफलं लभेत्
Tata eva tu gayatryah sthanam trailokyavishrutam
Triratramushitastatra gosahasraphalam labhet
83.27
निदर्शनं च प्रत्यक्षं ब्राह्मणानां नराधिप
गायत्रीं पठते यस्तु योनिसंकरजस्तथा
गाथा वा गीतिका वापि तस्य संपद्यते नृप
Nidarshanam cha pratyaksham brahmananam naradhipa
Gayatrim pathate yastu yonisankarajastatha
Gatha va gitika vapi tasya sampadyate nripa
83.28
संवर्तस्य तु विप्रर्षेर्वापीमासाद्य दुर्लभाम्
रूपस्य भागी भवति सुभगश्चैव जायते
Sanvartasya tu viprarshervapimasadya durlabham
Rupasya bhagi bhavati subhagashchaiva jayate
83.29
ततो वेण्णां समासाद्य तर्पयेत्पितृदेवताः
मयूरहंससंयुक्तं विमानं लभते नरः
Tato vennam samasadya tarpayetpitridevatah
Mayurahansasanyuktam vimanam labhate narah
83.30
ततो गोदावरीं प्राप्य नित्यं सिद्धनिषेविताम्
गवामयमवाप्नोति वासुकेर्लोकमाप्नुयात्
Tato godavarim prapya nityam siddhanishevitam
Gavamayamavapnoti vasukerlokamapnuyat
83.31
वेण्णायाः संगमे स्नात्वा वाजपेयफलं लभेत्
वरदासंगमे स्नात्वा गोसहस्रफलं लभेत्
Vennayah sangame snatva vajapeyaphalam labhet
Varadasangame snatva gosahasraphalam labhet
83.32
ब्रह्मस्थानं समासाद्य त्रिरात्रमुषितो नरः
गोसहस्रफलं विन्देत्स्वर्गलोकं च गच्छति
Brahmasthanam samasadya triratramushito narah
Gosahasraphalam vindetsvargalokam cha gachchhati
83.33
कुशप्लवनमासाद्य ब्रह्मचारी समाहितः
त्रिरात्रमुषितः स्नात्वा अश्वमेधफलं लभेत्
Kushaplavanamasadya brahmachari samahitah
Triratramushitah snatva ashvamedhaphalam labhet
83.34
ततो देवह्रदे रम्ये कृष्णवेण्णाजलोद्भवे
जातिमात्रह्रदे चैव तथा कन्याश्रमे नृप
Tato devahrade ramye krishnavennajalodbhave
Jatimatrahrade chaiva tatha kanyashrame nripa
83.35
यत्र क्रतुशतैरिष्ट्वा देवराजो दिवं गतः
अग्निष्टोमशतं विन्देद्गमनादेव भारत
Yatra kratushatairishtva devarajo divam gatah
Agnishtomashatam vindedgamanadeva bharata
83.36
सर्वदेवह्रदे स्नात्वा गोसहस्रफलं लभेत्
जातिमात्रह्रदे स्नात्वा भवेज्जातिस्मरो नरः
Sarvadevahrade snatva gosahasraphalam labhet
Jatimatrahrade snatva bhavejjatismaro narah
83.37
ततोऽवाप्य महापुण्यां पयोष्णीं सरितां वराम्
पितृदेवार्चनरतो गोसहस्रफलं लभेत्
Tatovapya mahapunyam payoshnim saritam varam
Pitridevarchanarato gosahasraphalam labhet
83.38
दण्डकारण्यमासाद्य महाराज उपस्पृशेत्
गोसहस्रफलं तत्र स्नातमात्रस्य भारत
Dandakaranyamasadya maharaja upasprishet
Gosahasraphalam tatra snatamatrasya bharata
83.39
शरभङ्गाश्रमं गत्वा शुकस्य च महात्मनः
न दुर्गतिमवाप्नोति पुनाति च कुलं नरः
Sharabhangashramam gatva shukasya cha mahatmanah
Na durgatimavapnoti punati cha kulam narah
83.40
ततः शूर्पारकं गच्छेज्जामदग्न्यनिषेवितम्
रामतीर्थे नरः स्नात्वा विन्द्याद्बहु सुवर्णकम्
Tatah shurparakam gachchhejjamadagnyanishevitam
Ramatirthe narah snatva vindyadbahu suvarnakam
83.41
सप्तगोदावरे स्नात्वा नियतो नियताशनः
महत्पुण्यमवाप्नोति देवलोकं च गच्छति
Saptagodavare snatva niyato niyatashanah
Mahatpunyamavapnoti devalokam cha gachchhati
83.42
ततो देवपथं गच्छेन्नियतो नियताशनः
देवसत्रस्य यत्पुण्यं तदवाप्नोति मानवः
Tato devapatham gachchhenniyato niyatashanah
Devasatrasya yatpunyam tadavapnoti manavah
83.43
तुङ्गकारण्यमासाद्य ब्रह्मचारी जितेन्द्रियः
वेदानध्यापयत्तत्र ऋषिः सारस्वतः पुरा
Tungakaranyamasadya brahmachari jitendriyah
Vedanadhyapayattatra rishih sarasvatah pura
83.44
तत्र वेदान्प्रनष्टांस्तु मुनेरङ्गिरसः सुतः
उपविष्टो महर्षीणामुत्तरीयेषु भारत
Tatra vedanpranashtanstu munerangirasah sutah
Upavishto maharshinamuttariyeshu bharata
83.45
ओंकारेण यथान्यायं सम्यगुच्चारितेन च
येन यत्पूर्वमभ्यस्तं तत्तस्य समुपस्थितम्
Onkarena yathanyayam samyaguchcharitena cha
Yena yatpurvamabhyastam tattasya samupasthitam
83.46
ऋषयस्तत्र देवाश्च वरुणोऽग्निः प्रजापतिः
हरिर्नारायणो देवो महादेवस्तथैव च
Rishayastatra devashcha varunognih prajapatih
Harirnarayano devo mahadevastathaiva cha
83.47
पितामहश्च भगवान्देवैः सह महाद्युतिः
भृगुं नियोजयामास याजनार्थे महाद्युतिम्
Pitamahashcha bhagavandevaih saha mahadyutih
Bhrigum niyojayamasa yajanarthe mahadyutim
83.48
ततः स चक्रे भगवानृषीणां विधिवत्तदा
सर्वेषां पुनराधानं विधिदृष्टेन कर्मणा
Tatah sa chakre bhagavanrishinam vidhivattada
Sarvesham punaradhanam vidhidrishtena karmana
83.49
आज्यभागेन वै तत्र तर्पितास्तु यथाविधि
देवास्त्रिभुवणं याता ऋषयश्च यथासुखम्
Ajyabhagena vai tatra tarpitastu yathavidhi
Devastribhuvanam yata rishayashcha yathasukham
83.50
तदरण्यं प्रविष्टस्य तुङ्गकं राजसत्तम
पापं प्रणश्यते सर्वं स्त्रियो वा पुरुषस्य वा
Tadaranyam pravishtasya tungakam rajasattama
Papam pranashyate sarvam striyo va purushasya va
83.51
तत्र मासं वसेद्धीरो नियतो नियताशनः
ब्रह्मलोकं व्रजेद्राजन्पुनीते च कुलं नरः
Tatra masam vaseddhiro niyato niyatashanah
Brahmalokam vrajedrajanpunite cha kulam narah
83.52
मेधाविकं समासाद्य पितॄन्देवांश्च तर्पयेत्
अग्निष्टोममवाप्नोति स्मृतिं मेधां च विन्दति
Medhavikam samasadya pitrindevanshcha tarpayet
Agnishtomamavapnoti smritim medham cha vindati
83.53
ततः कालंजरं गत्वा पर्वतं लोकविश्रुतम्
तत्र देवह्रदे स्नात्वा गोसहस्रफलं लभेत्
Tatah kalanjaram gatva parvatam lokavishrutam
Tatra devahrade snatva gosahasraphalam labhet
83.54
आत्मानं साधयेत्तत्र गिरौ कालंजरे नृप
स्वर्गलोके महीयेत नरो नास्त्यत्र संशयः
Atmanam sadhayettatra girau kalanjare nripa
Svargaloke mahiyeta naro nastyatra sanshayah
83.55
ततो गिरिवरश्रेष्ठे चित्रकूटे विशां पते
मन्दाकिनीं समासाद्य नदीं पापप्रमोचनीम्
Tato girivarashreshthe chitrakute visham pate
Mandakinim samasadya nadim papapramochanim
83.56
तत्राभिषेकं कुर्वाणः पितृदेवार्चने रतः
अश्वमेधमवाप्नोति गतिं च परमां व्रजेत्
Tatrabhishekam kurvanah pitridevarchane ratah
Ashvamedhamavapnoti gatim cha paramam vrajet
83.57
ततो गच्छेत राजेन्द्र भर्तृस्थानमनुत्तमम्
यत्र देवो महासेनो नित्यं संनिहितो नृपः
Tato gachchheta rajendra bhartristhanamanuttamam
Yatra devo mahaseno nityam sannihito nripah
83.58
पुमांस्तत्र नरश्रेष्ठ गमनादेव सिध्यति
कोटितीर्थे नरः स्नात्वा गोसहस्रफलं लभेत्
Pumanstatra narashreshtha gamanadeva sidhyati
Kotitirthe narah snatva gosahasraphalam labhet
83.59
प्रदक्षिणमुपावृत्य ज्येष्ठस्थानं व्रजेन्नरः
अभिगम्य महादेवं विराजति यथा शशी
Pradakshinamupavritya jyeshthasthanam vrajennarah
Abhigamya mahadevam virajati yatha shashi
83.60
तत्र कूपो महाराज विश्रुतो भरतर्षभ
समुद्रास्तत्र चत्वारो निवसन्ति युधिष्ठिर
Tatra kupo maharaja vishruto bharatarshabha
Samudrastatra chatvaro nivasanti yudhishthira
83.61
तत्रोपस्पृश्य राजेन्द्र कृत्वा चापि प्रदक्षिणम्
नियतात्मा नरः पूतो गच्छेत परमां गतिम्
Tatropasprishya rajendra kritva chapi pradakshinam
Niyatatma narah puto gachchheta paramam gatim
83.62
ततो गच्छेत्कुरुश्रेष्ठ शृङ्गवेरपुरं महत्
यत्र तीर्णो महाराज रामो दाशरथिः पुरा
Tato gachchhetkurushreshtha shringaverapuram mahat
Yatra tirno maharaja ramo dasharathih pura
83.63
गङ्गायां तु नरः स्नात्वा ब्रह्मचारी समाहितः
विधूतपाप्मा भवति वाजपेयं च विन्दति
Gangayam tu narah snatva brahmachari samahitah
Vidhutapapma bhavati vajapeyam cha vindati
83.64
अभिगम्य महादेवमभ्यर्च्य च नराधिप
प्रदक्षिणमुपावृत्य गाणपत्यमवाप्नुयात्
Abhigamya mahadevamabhyarchya cha naradhipa
Pradakshinamupavritya ganapatyamavapnuyat
83.65
ततो गच्छेत राजेन्द्र प्रयागमृषिसंस्तुतम्
यत्र ब्रह्मादयो देवा दिशश्च सदिगीश्वराः
Tato gachchheta rajendra prayagamrishisanstutam
Yatra brahmadayo deva dishashcha sadigishvarah
83.66
लोकपालाश्च साध्याश्च नैरृताः पितरस्तथा
सनत्कुमारप्रमुखास्तथैव परमर्षयः
Lokapalashcha sadhyashcha nairritah pitarastatha
Sanatkumarapramukhastathaiva paramarshayah
83.67
अङ्गिरःप्रमुखाश्चैव तथा ब्रह्मर्षयोऽपरे
तथा नागाः सुपर्णाश्च सिद्धाश्चक्रचरास्तथा
Angirahpramukhashchaiva tatha brahmarshayopare
Tatha nagah suparnashcha siddhashchakracharastatha
83.68
सरितः सागराश्चैव गन्धर्वाप्सरसस्तथा
हरिश्च भगवानास्ते प्रजापतिपुरस्कृतः
Saritah sagarashchaiva gandharvapsarasastatha
Harishcha bhagavanaste prajapatipuraskritah
83.69
तत्र त्रीण्यग्निकुण्डानि येषां मध्ये च जाह्नवी
प्रयागादभिनिष्क्रान्ता सर्वतीर्थपुरस्कृता
Tatra trinyagnikundani yesham madhye cha jahnavi
Prayagadabhinishkranta sarvatirthapuraskrita
83.70
तपनस्य सुता तत्र त्रिषु लोकेषु विश्रुता
यमुना गङ्गया सार्धं संगता लोकपावनी
Tapanasya suta tatra trishu lokeshu vishruta
Yamuna gangaya sardham sangata lokapavani
83.71
गङ्गायमुनयोर्मध्यं पृथिव्या जघनं स्मृतम्
प्रयागं जघनस्यान्तमुपस्थमृषयो विदुः
Gangayamunayormadhyam prithivya jaghanam smritam
Prayagam jaghanasyantamupasthamrishayo viduh
83.72
प्रयागं सप्रतिष्ठानं कम्बलाश्वतरौ तथा
तीर्थं भोगवती चैव वेदी प्रोक्ता प्रजापतेः
Prayagam sapratishthanam kambalashvatarau tatha
Tirtham bhogavati chaiva vedi prokta prajapateh
83.73
तत्र वेदाश्च यज्ञाश्च मूर्तिमन्तो युधिष्ठिर
प्रजापतिमुपासन्ते ऋषयश्च महाव्रताः
यजन्ते क्रतुभिर्देवास्तथा चक्रचरा नृप
Tatra vedashcha yagyashcha murtimanto yudhishthira
Prajapatimupasante rishayashcha mahavratah
Yajante kratubhirdevastatha chakrachara nripa
83.74
ततः पुण्यतमं नास्ति त्रिषु लोकेषु भारत
प्रयागः सर्वतीर्थेभ्यः प्रभवत्यधिकं विभो
Tatah punyatamam nasti trishu lokeshu bharata
Prayagah sarvatirthebhyah prabhavatyadhikam vibho
83.75
श्रवणात्तस्य तीर्थस्य नामसंकीर्तनादपि
मृत्तिकालम्भनाद्वापि नरः पापात्प्रमुच्यते
Shravanattasya tirthasya namasankirtanadapi
Mrittikalambhanadvapi narah papatpramuchyate
83.76
तत्राभिषेकं यः कुर्यात्संगमे संशितव्रतः
पुण्यं स फलमाप्नोति राजसूयाश्वमेधयोः
Tatrabhishekam yah kuryatsangame sanshitavratah
Punyam sa phalamapnoti rajasuyashvamedhayoh
83.77
एषा यजनभूमिर्हि देवानामपि सत्कृता
तत्र दत्तं सूक्ष्ममपि महद्भवति भारत
Esha yajanabhumirhi devanamapi satkrita
Tatra dattam sukshmamapi mahadbhavati bharata
83.78
न वेदवचनात्तात न लोकवचनादपि
मतिरुत्क्रमणीया ते प्रयागमरणं प्रति
Na vedavachanattata na lokavachanadapi
Matirutkramaniya te prayagamaranam prati
83.79
दश तीर्थसहस्राणि षष्टिकोट्यस्तथापराः
येषां सांनिध्यमत्रैव कीर्तितं कुरुनन्दन
Dasha tirthasahasrani shashtikotyastathaparah
Yesham sannidhyamatraiva kirtitam kurunandana
83.80
चातुर्वेदे च यत्पुण्यं सत्यवादिषु चैव यत्
स्नात एव तदाप्नोति गङ्गायमुनसंगमे
Chaturvede cha yatpunyam satyavadishu chaiva yat
Snata eva tadapnoti gangayamunasangame
83.81
तत्र भोगवती नाम वासुकेस्तीर्थमुत्तमम्
तत्राभिषेकं यः कुर्यात्सोऽश्वमेधमवाप्नुयात्
Tatra bhogavati nama vasukestirthamuttamam
Tatrabhishekam yah kuryatsoshvamedhamavapnuyat
83.82
तत्र हंसप्रपतनं तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम्
दशाश्वमेधिकं चैव गङ्गायां कुरुनन्दन
Tatra hansaprapatanam tirtham trailokyavishrutam
Dashashvamedhikam chaiva gangayam kurunandana
83.83
यत्र गङ्गा महाराज स देशस्तत्तपोवनम्
सिद्धक्षेत्रं तु तज्ज्ञेयं गङ्गातीरसमाश्रितम्
Yatra ganga maharaja sa deshastattapovanam
Siddhakshetram tu tajgyeyam gangatirasamashritam
83.84
इदं सत्यं द्विजातीनां साधूनामात्मजस्य च
सुहृदां च जपेत्कर्णे शिष्यस्यानुगतस्य च
Idam satyam dvijatinam sadhunamatmajasya cha
Suhridam cha japetkarne shishyasyanugatasya cha
83.85
इदं धर्म्यमिदं पुण्यमिदं मेध्यमिदं सुखम्
इदं स्वर्ग्यमिदं रम्यमिदं पावनमुत्तमम्
Idam dharmyamidam punyamidam medhyamidam sukham
Idam svargyamidam ramyamidam pavanamuttamam
83.86
महर्षीणामिदं गुह्यं सर्वपापप्रमोचनम्
अधीत्य द्विजमध्ये च निर्मलत्वमवाप्नुयात्
Maharshinamidam guhyam sarvapapapramochanam
Adhitya dvijamadhye cha nirmalatvamavapnuyat
83.87
यश्चेदं शृणुयान्नित्यं तीर्थपुण्यं सदा शुचिः
जातीः स स्मरते बह्वीर्नाकपृष्ठे च मोदते
Yashchedam shrinuyannityam tirthapunyam sada shuchih
Jatih sa smarate bahvirnakaprishthe cha modate
83.88
गम्यान्यपि च तीर्थानि कीर्तितान्यगमानि च
मनसा तानि गच्छेत सर्वतीर्थसमीक्षया
Gamyanyapi cha tirthani kirtitanyagamani cha
Manasa tani gachchheta sarvatirthasamikshaya
83.89
एतानि वसुभिः साध्यैरादित्यैर्मरुदश्विभिः
ऋषिभिर्देवकल्पैश्च श्रितानि सुकृतैषिभिः
Etani vasubhih sadhyairadityairmarudashvibhih
Rishibhirdevakalpaishcha shritani sukritaishibhih
83.90
एवं त्वमपि कौरव्य विधिनानेन सुव्रत
व्रज तीर्थानि नियतः पुण्यं पुण्येन वर्धते
Evam tvamapi kauravya vidhinanena suvrata
Vraja tirthani niyatah punyam punyena vardhate
83.91
भावितैः कारणैः पूर्वमास्तिक्याच्छ्रुतिदर्शनात्
प्राप्यन्ते तानि तीर्थानि सद्भिः शिष्टानुदर्शिभिः
Bhavitaih karanaih purvamastikyachchhrutidarshanat
Prapyante tani tirthani sadbhih shishtanudarshibhih
83.92
नाव्रतो नाकृतात्मा च नाशुचिर्न च तस्करः
स्नाति तीर्थेषु कौरव्य न च वक्रमतिर्नरः
Navrato nakritatma cha nashuchirna cha taskarah
Snati tirtheshu kauravya na cha vakramatirnarah
83.93
त्वया तु सम्यग्वृत्तेन नित्यं धर्मार्थदर्शिना
पितरस्तारितास्तात सर्वे च प्रपितामहाः
Tvaya tu samyagvrittena nityam dharmarthadarshina
Pitarastaritastata sarve cha prapitamahah
83.94
पितामहपुरोगाश्च देवाः सर्षिगणा नृप
तव धर्मेण धर्मज्ञ नित्यमेवाभितोषिताः
Pitamahapurogashcha devah sarshigana nripa
Tava dharmena dharmagya nityamevabhitoshitah
83.95
अवाप्स्यसि च लोकान्वै वसूनां वासवोपम
कीर्तिं च महतीं भीष्म प्राप्स्यसे भुवि शाश्वतीम्
Avapsyasi cha lokanvai vasunam vasavopama
Kirtim cha mahatim bhishma prapsyase bhuvi shashvatim
83.96
नारद उवाच
एवमुक्त्वाभ्यनुज्ञाप्य पुलस्त्यो भगवानृषिः
प्रीतः प्रीतेन मनसा तत्रैवान्तरधीयत
Narada uvacha
Evamuktvabhyanugyapya pulastyo bhagavanrishih
Pritah pritena manasa tatraivantaradhiyata
83.97
भीष्मश्च कुरुशार्दूल शास्त्रतत्त्वार्थदर्शिवान्
पुलस्त्यवचनाच्चैव पृथिवीमनुचक्रमे
Bhishmashcha kurushardula shastratattvarthadarshivan
Pulastyavachanachchaiva prithivimanuchakrame
83.98
अनेन विधिना यस्तु पृथिवीं संचरिष्यति
अश्वमेधशतस्याग्र्यं फलं प्रेत्य स भोक्ष्यते
Anena vidhina yastu prithivim sancharishyati
Ashvamedhashatasyagryam phalam pretya sa bhokshyate
83.99
अतश्चाष्टगुणं पार्थ प्राप्स्यसे धर्ममुत्तमम्
नेता च त्वमृषीन्यस्मात्तेन तेऽष्टगुणं फलम्
Atashchashtagunam partha prapsyase dharmamuttamam
Neta cha tvamrishinyasmattena teshtagunam phalam
83.100
रक्षोगणावकीर्णानि तीर्थान्येतानि भारत
न गतिर्विद्यतेऽन्यस्य त्वामृते कुरुनन्दन
Rakshoganavakirnani tirthanyetani bharata
Na gatirvidyatenyasya tvamrite kurunandana
83.101
इदं देवर्षिचरितं सर्वतीर्थार्थसंश्रितम्
यः पठेत्कल्यमुत्थाय सर्वपापैः प्रमुच्यते
Idam devarshicharitam sarvatirtharthasanshritam
Yah pathetkalyamutthaya sarvapapaih pramuchyate
83.102
ऋषिमुख्याः सदा यत्र वाल्मीकिस्त्वथ काश्यपः
आत्रेयस्त्वथ कौण्डिन्यो विश्वामित्रोऽथ गौतमः
Rishimukhyah sada yatra valmikistvatha kashyapah
Atreyastvatha kaundinyo vishvamitrotha gautamah
83.103
असितो देवलश्चैव मार्कण्डेयोऽथ गालवः
भरद्वाजो वसिष्ठश्च मुनिरुद्दालकस्तथा
Asito devalashchaiva markandeyotha galavah
Bharadvajo vasishthashcha muniruddalakastatha
83.104
शौनकः सह पुत्रेण व्यासश्च जपतां वरः
दुर्वासाश्च मुनिश्रेष्ठो गालवश्च महातपाः
Shaunakah saha putrena vyasashcha japatam varah
Durvasashcha munishreshtho galavashcha mahatapah
83.105
एते ऋषिवराः सर्वे त्वत्प्रतीक्षास्तपोधनाः
एभिः सह महाराज तीर्थान्येतान्यनुव्रज
Ete rishivarah sarve tvatpratikshastapodhanah
Ebhih saha maharaja tirthanyetanyanuvraja
83.106
एष वै लोमशो नाम देवर्षिरमितद्युतिः
समेष्यति त्वया चैव तेन सार्धमनुव्रज
Esha vai lomasho nama devarshiramitadyutih
Sameshyati tvaya chaiva tena sardhamanuvraja
83.107
मया च सह धर्मज्ञ तीर्थान्येतान्यनुव्रज
प्राप्स्यसे महतीं कीर्तिं यथा राजा महाभिषः
Maya cha saha dharmagya tirthanyetanyanuvraja
Prapsyase mahatim kirtim yatha raja mahabhishah
83.108
यथा ययातिर्धर्मात्मा यथा राजा पुरूरवाः
तथा त्वं कुरुशार्दूल स्वेन धर्मेण शोभसे
Yatha yayatirdharmatma yatha raja pururavah
Tatha tvam kurushardula svena dharmena shobhase
83.109
यथा भगीरथो राजा यथा रामश्च विश्रुतः
तथा त्वं सर्वराजभ्यो भ्राजसे रश्मिवानिव
Yatha bhagiratho raja yatha ramashcha vishrutah
Tatha tvam sarvarajabhyo bhrajase rashmivaniva
83.110
यथा मनुर्यथेक्ष्वाकुर्यथा पूरुर्महायशाः
यथा वैन्यो महातेजास्तथा त्वमपि विश्रुतः
Yatha manuryathekshvakuryatha pururmahayashah
Yatha vainyo mahatejastatha tvamapi vishrutah
83.111
यथा च वृत्रहा सर्वान्सपत्नान्निर्दहत्पुरा
तथा शत्रुक्षयं कृत्वा प्रजास्त्वं पालयिष्यसि
Yatha cha vritraha sarvansapatnannirdahatpura
Tatha shatrukshayam kritva prajastvam palayishyasi
83.112
स्वधर्मविजितामुर्वीं प्राप्य राजीवलोचन
ख्यातिं यास्यसि धर्मेण कार्तवीर्यार्जुनो यथा
Svadharmavijitamurvim prapya rajivalochana
Khyatim yasyasi dharmena kartaviryarjuno yatha
83.113
वैशंपायन उवाच
एवमाश्वास्य राजानं नारदो भगवानृषिः
अनुज्ञाप्य महात्मानं तत्रैवान्तरधीयत
Vaishampayana uvacha
Evamashvasya rajanam narado bhagavanrishih
Anugyapya mahatmanam tatraivantaradhiyata
83.114
युधिष्ठिरोऽपि धर्मात्मा तमेवार्थं विचिन्तयन्
तीर्थयात्राश्रयं पुण्यमृषीणां प्रत्यवेदयत्
Yudhishthiropi dharmatma tamevartham vichintayan
Tirthayatrashrayam punyamrishinam pratyavedayat