UtshovChapter 80
80.1
वैशंपायन उवाच
धनंजयोत्सुकास्ते तु वने तस्मिन्महारथाः
न्यवसन्त महाभागा द्रौपद्या सह पाण्डवाः
Vaishampayana uvacha
Dhananjayotsukaste tu vane tasminmaharathah
Nyavasanta mahabhaga draupadya saha pandavah
80.2
अथापश्यन्महात्मानं देवर्षिं तत्र नारदम्
दीप्यमानं श्रिया ब्राह्म्या दीप्ताग्निसमतेजसम्
Athapashyanmahatmanam devarshim tatra naradam
Dipyamanam shriya brahmya diptagnisamatejasam
80.3
स तैः परिवृतः श्रीमान्भ्रातृभिः कुरुसत्तमः
विबभावतिदीप्तौजा देवैरिव शतक्रतुः
Sa taih parivritah shrimanbhratribhih kurusattamah
Vibabhavatidiptauja devairiva shatakratuh
80.4
यथा च वेदान्सावित्री याज्ञसेनी तथा सती
न जहौ धर्मतः पार्थान्मेरुमर्कप्रभा यथा
Yatha cha vedansavitri yagyaseni tatha sati
Na jahau dharmatah parthanmerumarkaprabha yatha
80.5
प्रतिगृह्य तु तां पूजां नारदो भगवानृषिः
आश्वासयद्धर्मसुतं युक्तरूपमिवानघ
Pratigrihya tu tam pujam narado bhagavanrishih
Ashvasayaddharmasutam yuktarupamivanagha
80.6
उवाच च महात्मानं धर्मराजं युधिष्ठिरम्
ब्रूहि धर्मभृतां श्रेष्ठ केनार्थः किं ददामि ते
Uvacha cha mahatmanam dharmarajam yudhishthiram
Bruhi dharmabhritam shreshtha kenarthah kim dadami te
80.7
अथ धर्मसुतो राजा प्रणम्य भ्रातृभिः सह
उवाच प्राञ्जलिर्वाक्यं नारदं देवसंमितम्
Atha dharmasuto raja pranamya bhratribhih saha
Uvacha pranjalirvakyam naradam devasammitam
80.8
त्वयि तुष्टे महाभाग सर्वलोकाभिपूजिते
कृतमित्येव मन्येऽहं प्रसादात्तव सुव्रत
Tvayi tushte mahabhaga sarvalokabhipujite
Kritamityeva manyeham prasadattava suvrata
80.9
यदि त्वहमनुग्राह्यो भ्रातृभिः सहितोऽनघ
संदेहं मे मुनिश्रेष्ठ हृदिस्थं छेत्तुमर्हसि
Yadi tvahamanugrahyo bhratribhih sahitonagha
Sandeham me munishreshtha hridistham chhettumarhasi
80.10
प्रदक्षिणं यः कुरुते पृथिवीं तीर्थतत्परः
किं फलं तस्य कार्त्स्न्येन तद्ब्रह्मन्वक्तुमर्हसि
Pradakshinam yah kurute prithivim tirthatatparah
Kim phalam tasya kartsnyena tadbrahmanvaktumarhasi
80.11
नारद उवाच
शृणु राजन्नवहितो यथा भीष्मेण भारत
पुलस्त्यस्य सकाशाद्वै सर्वमेतदुपश्रुतम्
Narada uvacha
Shrinu rajannavahito yatha bhishmena bharata
Pulastyasya sakashadvai sarvametadupashrutam
80.12
पुरा भागीरथीतीरे भीष्मो धर्मभृतां वरः
पित्र्यं व्रतं समास्थाय न्यवसन्मुनिवत्तदा
Pura bhagirathitire bhishmo dharmabhritam varah
Pitryam vratam samasthaya nyavasanmunivattada
80.13
शुभे देशे महाराज पुण्ये देवर्षिसेविते
गङ्गाद्वारे महातेजा देवगन्धर्वसेविते
Shubhe deshe maharaja punye devarshisevite
Gangadvare mahateja devagandharvasevite
80.14
स पितॄंस्तर्पयामास देवांश्च परमद्युतिः
ऋषींश्च तोषयामास विधिदृष्टेन कर्मणा
Sa pitrinstarpayamasa devanshcha paramadyutih
Rishinshcha toshayamasa vidhidrishtena karmana
80.15
कस्यचित्त्वथ कालस्य जपन्नेव महातपाः
ददर्शाद्भुतसंकाशं पुलस्त्यमृषिसत्तमम्
Kasyachittvatha kalasya japanneva mahatapah
Dadarshadbhutasankasham pulastyamrishisattamam
80.16
स तं दृष्ट्वोग्रतपसं दीप्यमानमिव श्रिया
प्रहर्षमतुलं लेभे विस्मयं च परं ययौ
Sa tam drishtvogratapasam dipyamanamiva shriya
Praharshamatulam lebhe vismayam cha param yayau
80.17
उपस्थितं महाराज पूजयामास भारत
भीष्मो धर्मभृतां श्रेष्ठो विधिदृष्टेन कर्मणा
Upasthitam maharaja pujayamasa bharata
Bhishmo dharmabhritam shreshtho vidhidrishtena karmana
80.18
शिरसा चार्घ्यमादाय शुचिः प्रयतमानसः
नाम संकीर्तयामास तस्मिन्ब्रह्मर्षिसत्तमे
Shirasa charghyamadaya shuchih prayatamanasah
Nama sankirtayamasa tasminbrahmarshisattame
80.19
भीष्मोऽहमस्मि भद्रं ते दासोऽस्मि तव सुव्रत
तव संदर्शनादेव मुक्तोऽहं सर्वकिल्बिषैः
Bhishmohamasmi bhadram te dasosmi tava suvrata
Tava sandarshanadeva muktoham sarvakilbishaih
80.20
एवमुक्त्वा महाराज भीष्मो धर्मभृतां वरः
वाग्यतः प्राञ्जलिर्भूत्वा तूष्णीमासीद्युधिष्ठिर
Evamuktva maharaja bhishmo dharmabhritam varah
Vagyatah pranjalirbhutva tushnimasidyudhishthira
80.21
तं दृष्ट्वा नियमेनाथ स्वाध्यायाम्नायकर्शितम्
भीष्मं कुरुकुलश्रेष्ठं मुनिः प्रीतमनाभवत्
Tam drishtva niyamenatha svadhyayamnayakarshitam
Bhishmam kurukulashreshtham munih pritamanabhavat
80.22
पुलस्त्य उवाच
अनेन तव धर्मज्ञ प्रश्रयेण दमेन च
सत्येन च महाभाग तुष्टोऽस्मि तव सर्वशः
Pulastya uvacha
Anena tava dharmagya prashrayena damena cha
Satyena cha mahabhaga tushtosmi tava sarvashah
80.23
यस्येदृशस्ते धर्मोऽयं पितृभक्त्याश्रितोऽनघ
तेन पश्यसि मां पुत्र प्रीतिश्चापि मम त्वयि
Yasyedrishaste dharmoyam pitribhaktyashritonagha
Tena pashyasi mam putra pritishchapi mama tvayi
80.24
अमोघदर्शी भीष्माहं ब्रूहि किं करवाणि ते
यद्वक्ष्यसि कुरुश्रेष्ठ तस्य दातास्मि तेऽनघ
Amoghadarshi bhishmaham bruhi kim karavani te
Yadvakshyasi kurushreshtha tasya datasmi tenagha
80.25
भीष्म उवाच
प्रीते त्वयि महाभाग सर्वलोकाभिपूजिते
कृतमित्येव मन्येऽहं यदहं दृष्टवान्प्रभुम्
Bhishma uvacha
Prite tvayi mahabhaga sarvalokabhipujite
Kritamityeva manyeham yadaham drishtavanprabhum
80.26
यदि त्वहमनुग्राह्यस्तव धर्मभृतां वर
वक्ष्यामि हृत्स्थं संदेहं तन्मे त्वं वक्तुमर्हसि
Yadi tvahamanugrahyastava dharmabhritam vara
Vakshyami hritstham sandeham tanme tvam vaktumarhasi
80.27
अस्ति मे भगवन्कश्चित्तीर्थेभ्यो धर्मसंशयः
तमहं श्रोतुमिच्छामि पृथक्संकीर्तितं त्वया
Asti me bhagavankashchittirthebhyo dharmasanshayah
Tamaham shrotumichchhami prithaksankirtitam tvaya
80.28
प्रदक्षिणं यः पृथिवीं करोत्यमितविक्रम
किं फलं तस्य विप्रर्षे तन्मे ब्रूहि तपोधन
Pradakshinam yah prithivim karotyamitavikrama
Kim phalam tasya viprarshe tanme bruhi tapodhana
80.29
पुलस्त्य उवाच
हन्त तेऽहं प्रवक्ष्यामि यदृषीणां परायणम्
तदेकाग्रमनास्तात शृणु तीर्थेषु यत्फलम्
Pulastya uvacha
Hanta teham pravakshyami yadrishinam parayanam
Tadekagramanastata shrinu tirtheshu yatphalam
80.30
यस्य हस्तौ च पादौ च मनश्चैव सुसंयतम्
विद्या तपश्च कीर्तिश्च स तीर्थफलमश्नुते
Yasya hastau cha padau cha manashchaiva susanyatam
Vidya tapashcha kirtishcha sa tirthaphalamashnute
80.31
प्रतिग्रहादुपावृत्तः संतुष्टो नियतः शुचिः
अहंकारनिवृत्तश्च स तीर्थफलमश्नुते
Pratigrahadupavrittah santushto niyatah shuchih
Ahankaranivrittashcha sa tirthaphalamashnute
80.32
अकल्कको निरारम्भो लघ्वाहारो जितेन्द्रियः
विमुक्तः सर्वदोषैर्यः स तीर्थफलमश्नुते
Akalkako nirarambho laghvaharo jitendriyah
Vimuktah sarvadoshairyah sa tirthaphalamashnute
80.33
अक्रोधनश्च राजेन्द्र सत्यशीलो दृढव्रतः
आत्मोपमश्च भूतेषु स तीर्थफलमश्नुते
Akrodhanashcha rajendra satyashilo dridhavratah
Atmopamashcha bhuteshu sa tirthaphalamashnute
80.34
ऋषिभिः क्रतवः प्रोक्ता वेदेष्विह यथाक्रमम्
फलं चैव यथातत्त्वं प्रेत्य चेह च सर्वशः
Rishibhih kratavah prokta vedeshviha yathakramam
Phalam chaiva yathatattvam pretya cheha cha sarvashah
80.35
न ते शक्या दरिद्रेण यज्ञाः प्राप्तुं महीपते
बहूपकरणा यज्ञा नानासंभारविस्तराः
Na te shakya daridrena yagyah praptum mahipate
Bahupakarana yagya nanasambharavistarah
80.36
प्राप्यन्ते पार्थिवैरेते समृद्धैर्वा नरैः क्वचित्
नार्थन्यूनोपकरणैरेकात्मभिरसंहतैः
Prapyante parthivairete samriddhairva naraih kvachit
Narthanyunopakaranairekatmabhirasanhataih
80.37
यो दरिद्रैरपि विधिः शक्यः प्राप्तुं नरेश्वर
तुल्यो यज्ञफलैः पुण्यैस्तं निबोध युधां वर
Yo daridrairapi vidhih shakyah praptum nareshvara
Tulyo yagyaphalaih punyaistam nibodha yudham vara
80.38
ऋषीणां परमं गुह्यमिदं भरतसत्तम
तीर्थाभिगमनं पुण्यं यज्ञैरपि विशिष्यते
Rishinam paramam guhyamidam bharatasattama
Tirthabhigamanam punyam yagyairapi vishishyate
80.39
अनुपोष्य त्रिरात्राणि तीर्थान्यनभिगम्य च
अदत्त्वा काञ्चनं गाश्च दरिद्रो नाम जायते
Anuposhya triratrani tirthanyanabhigamya cha
Adattva kanchanam gashcha daridro nama jayate
80.40
अग्निष्टोमादिभिर्यज्ञैरिष्ट्वा विपुलदक्षिणैः
न तत्फलमवाप्नोति तीर्थाभिगमनेन यत्
Agnishtomadibhiryagyairishtva vipuladakshinaih
Na tatphalamavapnoti tirthabhigamanena yat
80.41
नृलोके देवदेवस्य तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम्
पुष्करं नाम विख्यातं महाभागः समाविशेत्
Nriloke devadevasya tirtham trailokyavishrutam
Pushkaram nama vikhyatam mahabhagah samavishet
80.42
दश कोटिसहस्राणि तीर्थानां वै महीपते
सांनिध्यं पुष्करे येषां त्रिसंध्यं कुरुनन्दन
Dasha kotisahasrani tirthanam vai mahipate
Sannidhyam pushkare yesham trisandhyam kurunandana
80.43
आदित्या वसवो रुद्राः साध्याश्च समरुद्गणाः
गन्धर्वाप्सरसश्चैव नित्यं संनिहिता विभो
Aditya vasavo rudrah sadhyashcha samarudganah
Gandharvapsarasashchaiva nityam sannihita vibho
80.44
यत्र देवास्तपस्तप्त्वा दैत्या ब्रह्मर्षयस्तथा
दिव्ययोगा महाराज पुण्येन महतान्विताः
Yatra devastapastaptva daitya brahmarshayastatha
Divyayoga maharaja punyena mahatanvitah
80.45
मनसाप्यभिकामस्य पुष्कराणि मनस्विनः
पूयन्ते सर्वपापानि नाकपृष्ठे च पूज्यते
Manasapyabhikamasya pushkarani manasvinah
Puyante sarvapapani nakaprishthe cha pujyate
80.46
तस्मिंस्तीर्थे महाभाग नित्यमेव पितामहः
उवास परमप्रीतो देवदानवसंमतः
Tasminstirthe mahabhaga nityameva pitamahah
Uvasa paramaprito devadanavasammatah
80.47
पुष्करेषु महाभाग देवाः सर्षिपुरोगमाः
सिद्धिं समभिसंप्राप्ताः पुण्येन महतान्विताः
Pushkareshu mahabhaga devah sarshipurogamah
Siddhim samabhisampraptah punyena mahatanvitah
80.48
तत्राभिषेकं यः कुर्यात्पितृदेवार्चने रतः
अश्वमेधं दशगुणं प्रवदन्ति मनीषिणः
Tatrabhishekam yah kuryatpitridevarchane ratah
Ashvamedham dashagunam pravadanti manishinah
80.49
अप्येकं भोजयेद्विप्रं पुष्करारण्यमाश्रितः
तेनासौ कर्मणा भीष्म प्रेत्य चेह च मोदते
Apyekam bhojayedvipram pushkararanyamashritah
Tenasau karmana bhishma pretya cheha cha modate
80.50
शाकमूलफलैर्वापि येन वर्तयते स्वयम्
तद्वै दद्याद्ब्राह्मणाय श्रद्धावाननसूयकः
तेनैव प्राप्नुयात्प्राज्ञो हयमेधफलं नरः
Shakamulaphalairvapi yena vartayate svayam
Tadvai dadyadbrahmanaya shraddhavananasuyakah
Tenaiva prapnuyatpragyo hayamedhaphalam narah
80.51
ब्राह्मणः क्षत्रियो वैश्यः शूद्रो वा राजसत्तम
न वियोनिं व्रजन्त्येते स्नातास्तीर्थे महात्मनः
Brahmanah kshatriyo vaishyah shudro va rajasattama
Na viyonim vrajantyete snatastirthe mahatmanah
80.52
कार्त्तिक्यां तु विशेषेण योऽभिगच्छेत पुष्करम्
फलं तत्राक्षयं तस्य वर्धते भरतर्षभ
Karttikyam tu visheshena yobhigachchheta pushkaram
Phalam tatrakshayam tasya vardhate bharatarshabha
80.53
सायं प्रातः स्मरेद्यस्तु पुष्कराणि कृताञ्जलिः
उपस्पृष्टं भवेत्तेन सर्वतीर्थेषु भारत
प्राप्नुयाच्च नरो लोकान्ब्रह्मणः सदनेऽक्षयान्
Sayam pratah smaredyastu pushkarani kritanjalih
Upasprishtam bhavettena sarvatirtheshu bharata
Prapnuyachcha naro lokanbrahmanah sadanekshayan
80.54
जन्मप्रभृति यत्पापं स्त्रियो वा पुरुषस्य वा
पुष्करे स्नातमात्रस्य सर्वमेव प्रणश्यति
Janmaprabhriti yatpapam striyo va purushasya va
Pushkare snatamatrasya sarvameva pranashyati
80.55
यथा सुराणां सर्वेषामादिस्तु मधुसूदनः
तथैव पुष्करं राजंस्तीर्थानामादिरुच्यते
Yatha suranam sarveshamadistu madhusudanah
Tathaiva pushkaram rajanstirthanamadiruchyate
80.56
उष्य द्वादश वर्षाणि पुष्करे नियतः शुचिः
क्रतून्सर्वानवाप्नोति ब्रह्मलोकं च गच्छति
Ushya dvadasha varshani pushkare niyatah shuchih
Kratunsarvanavapnoti brahmalokam cha gachchhati
80.57
यस्तु वर्षशतं पूर्णमग्निहोत्रमुपासते
कार्त्तिकीं वा वसेदेकां पुष्करे सममेव तत्
Yastu varshashatam purnamagnihotramupasate
Karttikim va vasedekam pushkare samameva tat
80.58
दुष्करं पुष्करं गन्तुं दुष्करं पुष्करे तपः
दुष्करं पुष्करे दानं वस्तुं चैव सुदुष्करम्
Dushkaram pushkaram gantum dushkaram pushkare tapah
Dushkaram pushkare danam vastum chaiva sudushkaram
80.59
उष्य द्वादशरात्रं तु नियतो नियताशनः
प्रदक्षिणमुपावृत्तो जम्बूमार्गं समाविशेत्
Ushya dvadasharatram tu niyato niyatashanah
Pradakshinamupavritto jambumargam samavishet
80.60
जम्बूमार्गं समाविश्य देवर्षिपितृसेवितम्
अश्वमेधमवाप्नोति विष्णुलोकं च गच्छति
Jambumargam samavishya devarshipitrisevitam
Ashvamedhamavapnoti vishnulokam cha gachchhati
80.61
तत्रोष्य रजनीः पञ्च षष्ठकालक्षमी नरः
न दुर्गतिमवाप्नोति सिद्धिं प्राप्नोति चोत्तमाम्
Tatroshya rajanih pancha shashthakalakshami narah
Na durgatimavapnoti siddhim prapnoti chottamam
80.62
जम्बूमार्गादुपावृत्तो गच्छेत्तण्डुलिकाश्रमम्
न दुर्गतिमवाप्नोति स्वर्गलोके च पूज्यते
Jambumargadupavritto gachchhettandulikashramam
Na durgatimavapnoti svargaloke cha pujyate
80.63
अगस्त्यसर आसाद्य पितृदेवार्चने रतः
त्रिरात्रोपोषितो राजन्नग्निष्टोमफलं लभेत्
Agastyasara asadya pitridevarchane ratah
Triratroposhito rajannagnishtomaphalam labhet
80.64
शाकवृत्तिः फलैर्वापि कौमारं विन्दते पदम्
कण्वाश्रमं समासाद्य श्रीजुष्टं लोकपूजितम्
Shakavrittih phalairvapi kaumaram vindate padam
Kanvashramam samasadya shrijushtam lokapujitam
80.65
धर्मारण्यं हि तत्पुण्यमाद्यं च भरतर्षभ
यत्र प्रविष्टमात्रो वै पापेभ्यो विप्रमुच्यते
Dharmaranyam hi tatpunyamadyam cha bharatarshabha
Yatra pravishtamatro vai papebhyo vipramuchyate
80.66
अर्चयित्वा पितॄन्देवान्नियतो नियताशनः
सर्वकामसमृद्धस्य यज्ञस्य फलमश्नुते
Archayitva pitrindevanniyato niyatashanah
Sarvakamasamriddhasya yagyasya phalamashnute
80.67
प्रदक्षिणं ततः कृत्वा ययातिपतनं व्रजेत्
हयमेधस्य यज्ञस्य फलं प्राप्नोति तत्र वै
Pradakshinam tatah kritva yayatipatanam vrajet
Hayamedhasya yagyasya phalam prapnoti tatra vai
80.68
महाकालं ततो गच्छेन्नियतो नियताशनः
कोटितीर्थमुपस्पृश्य हयमेधफलं लभेत्
Mahakalam tato gachchhenniyato niyatashanah
Kotitirthamupasprishya hayamedhaphalam labhet
80.69
ततो गच्छेत धर्मज्ञ पुण्यस्थानमुमापतेः
नाम्ना भद्रवटं नाम त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्
Tato gachchheta dharmagya punyasthanamumapateh
Namna bhadravatam nama trishu lokeshu vishrutam
80.70
तत्राभिगम्य चेशानं गोसहस्रफलं लभेत्
महादेवप्रसादाच्च गाणपत्यमवाप्नुयात्
Tatrabhigamya cheshanam gosahasraphalam labhet
Mahadevaprasadachcha ganapatyamavapnuyat
80.71
नर्मदामथ चासाद्य नदीं त्रैलोक्यविश्रुताम्
तर्पयित्वा पितॄन्देवानग्निष्टोमफलं लभेत्
Narmadamatha chasadya nadim trailokyavishrutam
Tarpayitva pitrindevanagnishtomaphalam labhet
80.72
दक्षिणं सिन्धुमासाद्य ब्रह्मचारी जितेन्द्रियः
अग्निष्टोममवाप्नोति विमानं चाधिरोहति
Dakshinam sindhumasadya brahmachari jitendriyah
Agnishtomamavapnoti vimanam chadhirohati
80.73
चर्मण्वतीं समासाद्य नियतो नियताशनः
रन्तिदेवाभ्यनुज्ञातो अग्निष्टोमफलं लभेत्
Charmanvatim samasadya niyato niyatashanah
Rantidevabhyanugyato agnishtomaphalam labhet
80.74
ततो गच्छेत धर्मज्ञ हिमवत्सुतमर्बुदम्
पृथिव्यां यत्र वै छिद्रं पूर्वमासीद्युधिष्ठिर
Tato gachchheta dharmagya himavatsutamarbudam
Prithivyam yatra vai chhidram purvamasidyudhishthira
80.75
तत्राश्रमो वसिष्ठस्य त्रिषु लोकेषु विश्रुतः
तत्रोष्य रजनीमेकां गोसहस्रफलं लभेत्
Tatrashramo vasishthasya trishu lokeshu vishrutah
Tatroshya rajanimekam gosahasraphalam labhet
80.76
पिङ्गातीर्थमुपस्पृश्य ब्रह्मचारी जितेन्द्रियः
कपिलानां नरव्याघ्र शतस्य फलमश्नुते
Pingatirthamupasprishya brahmachari jitendriyah
Kapilanam naravyaghra shatasya phalamashnute
80.77
ततो गच्छेत धर्मज्ञ प्रभासं लोकविश्रुतम्
यत्र संनिहितो नित्यं स्वयमेव हुताशनः
देवतानां मुखं वीर अनलोऽनिलसारथिः
Tato gachchheta dharmagya prabhasam lokavishrutam
Yatra sannihito nityam svayameva hutashanah
Devatanam mukham vira analonilasarathih
80.78
तस्मिंस्तीर्थवरे स्नात्वा शुचिः प्रयतमानसः
अग्निष्टोमातिरात्राभ्यां फलं प्राप्नोति मानवः
Tasminstirthavare snatva shuchih prayatamanasah
Agnishtomatiratrabhyam phalam prapnoti manavah
80.79
ततो गत्वा सरस्वत्याः सागरस्य च संगमे
गोसहस्रफलं प्राप्य स्वर्गलोके महीयते
दीप्यमानोऽग्निवन्नित्यं प्रभया भरतर्षभ
Tato gatva sarasvatyah sagarasya cha sangame
Gosahasraphalam prapya svargaloke mahiyate
Dipyamanognivannityam prabhaya bharatarshabha
80.80
त्रिरात्रमुषितस्तत्र तर्पयेत्पितृदेवताः
प्रभासते यथा सोमो अश्वमेधं च विन्दति
Triratramushitastatra tarpayetpitridevatah
Prabhasate yatha somo ashvamedham cha vindati
80.81
वरदानं ततो गच्छेत्तीर्थं भरतसत्तम
विष्णोर्दुर्वाससा यत्र वरो दत्तो युधिष्ठिर
Varadanam tato gachchhettirtham bharatasattama
Vishnordurvasasa yatra varo datto yudhishthira
80.82
वरदाने नरः स्नात्वा गोसहस्रफलं लभेत्
ततो द्वारवतीं गच्छेन्नियतो नियताशनः
पिण्डारके नरः स्नात्वा लभेद्बहु सुवर्णकम्
Varadane narah snatva gosahasraphalam labhet
Tato dvaravatim gachchhenniyato niyatashanah
Pindarake narah snatva labhedbahu suvarnakam
80.83
तस्मिंस्तीर्थे महाभाग पद्मलक्षणलक्षिताः
अद्यापि मुद्रा दृश्यन्ते तदद्भुतमरिंदम
Tasminstirthe mahabhaga padmalakshanalakshitah
Adyapi mudra drishyante tadadbhutamarindama
80.84
त्रिशूलाङ्कानि पद्मानि दृश्यन्ते कुरुनन्दन
महादेवस्य सांनिध्यं तत्रैव भरतर्षभ
Trishulankani padmani drishyante kurunandana
Mahadevasya sannidhyam tatraiva bharatarshabha
80.85
सागरस्य च सिन्धोश्च संगमं प्राप्य भारत
तीर्थे सलिलराजस्य स्नात्वा प्रयतमानसः
Sagarasya cha sindhoshcha sangamam prapya bharata
Tirthe salilarajasya snatva prayatamanasah
80.86
तर्पयित्वा पितॄन्देवानृषींश्च भरतर्षभ
प्राप्नोति वारुणं लोकं दीप्यमानः स्वतेजसा
Tarpayitva pitrindevanrishinshcha bharatarshabha
Prapnoti varunam lokam dipyamanah svatejasa
80.87
शङ्कुकर्णेश्वरं देवमर्चयित्वा युधिष्ठिर
अश्वमेधं दशगुणं प्रवदन्ति मनीषिणः
Shankukarneshvaram devamarchayitva yudhishthira
Ashvamedham dashagunam pravadanti manishinah
80.88
प्रदक्षिणमुपावृत्य गच्छेत भरतर्षभ
तीर्थं कुरुवरश्रेष्ठ त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्
दृमीति नाम्ना विख्यातं सर्वपापप्रमोचनम्
Pradakshinamupavritya gachchheta bharatarshabha
Tirtham kuruvarashreshtha trishu lokeshu vishrutam
Drimiti namna vikhyatam sarvapapapramochanam
80.89
यत्र ब्रह्मादयो देवा उपासन्ते महेश्वरम्
तत्र स्नात्वार्चयित्वा च रुद्रं देवगणैर्वृतम्
जन्मप्रभृति पापानि कृतानि नुदते नरः
Yatra brahmadayo deva upasante maheshvaram
Tatra snatvarchayitva cha rudram devaganairvritam
Janmaprabhriti papani kritani nudate narah
80.90
दृमी चात्र नरश्रेष्ठ सर्वदेवैरभिष्टुता
तत्र स्नात्वा नरव्याघ्र हयमेधमवाप्नुयात्
Drimi chatra narashreshtha sarvadevairabhishtuta
Tatra snatva naravyaghra hayamedhamavapnuyat
80.91
जित्वा यत्र महाप्राज्ञ विष्णुना प्रभविष्णुना
पुरा शौचं कृतं राजन्हत्वा दैवतकण्टकान्
Jitva yatra mahapragya vishnuna prabhavishnuna
Pura shaucham kritam rajanhatva daivatakantakan
80.92
ततो गच्छेत धर्मज्ञ वसोर्धारामभिष्टुताम्
गमनादेव तस्यां हि हयमेधमवाप्नुयात्
Tato gachchheta dharmagya vasordharamabhishtutam
Gamanadeva tasyam hi hayamedhamavapnuyat
80.93
स्नात्वा कुरुवरश्रेष्ठ प्रयतात्मा तु मानवः
तर्प्य देवान्पितॄंश्चैव विष्णुलोके महीयते
Snatva kuruvarashreshtha prayatatma tu manavah
Tarpya devanpitrinshchaiva vishnuloke mahiyate
80.94
तीर्थं चात्र परं पुण्यं वसूनां भरतर्षभ
तत्र स्नात्वा च पीत्वा च वसूनां संमतो भवेत्
Tirtham chatra param punyam vasunam bharatarshabha
Tatra snatva cha pitva cha vasunam sammato bhavet
80.95
सिन्धूत्तममिति ख्यातं सर्वपापप्रणाशनम्
तत्र स्नात्वा नरश्रेष्ठ लभेद्बहु सुवर्णकम्
Sindhuttamamiti khyatam sarvapapapranashanam
Tatra snatva narashreshtha labhedbahu suvarnakam
80.96
ब्रह्मतुङ्गं समासाद्य शुचिः प्रयतमानसः
ब्रह्मलोकमवाप्नोति सुकृती विरजा नरः
Brahmatungam samasadya shuchih prayatamanasah
Brahmalokamavapnoti sukriti viraja narah
80.97
कुमारिकाणां शक्रस्य तीर्थं सिद्धनिषेवितम्
तत्र स्नात्वा नरः क्षिप्रं शक्रलोकमवाप्नुयात्
Kumarikanam shakrasya tirtham siddhanishevitam
Tatra snatva narah kshipram shakralokamavapnuyat
80.98
रेणुकायाश्च तत्रैव तीर्थं देवनिषेवितम्
तत्र स्नात्वा भवेद्विप्रो विमलश्चन्द्रमा यथा
Renukayashcha tatraiva tirtham devanishevitam
Tatra snatva bhavedvipro vimalashchandrama yatha
80.99
अथ पञ्चनदं गत्वा नियतो नियताशनः
पञ्च यज्ञानवाप्नोति क्रमशो येऽनुकीर्तिताः
Atha panchanadam gatva niyato niyatashanah
Pancha yagyanavapnoti kramasho yenukirtitah
80.100
ततो गच्छेत धर्मज्ञ भीमायाः स्थानमुत्तमम्
तत्र स्नात्वा तु योन्यां वै नरो भरतसत्तम
Tato gachchheta dharmagya bhimayah sthanamuttamam
Tatra snatva tu yonyam vai naro bharatasattama
80.101
देव्याः पुत्रो भवेद्राजंस्तप्तकुण्डलविग्रहः
गवां शतसहस्रस्य फलं चैवाप्नुयान्महत्
Devyah putro bhavedrajanstaptakundalavigrahah
Gavam shatasahasrasya phalam chaivapnuyanmahat
80.102
गिरिमुञ्जं समासाद्य त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्
पितामहं नमस्कृत्य गोसहस्रफलं लभेत्
Girimunjam samasadya trishu lokeshu vishrutam
Pitamaham namaskritya gosahasraphalam labhet
80.103
ततो गच्छेत धर्मज्ञ विमलं तीर्थमुत्तमम्
अद्यापि यत्र दृश्यन्ते मत्स्याः सौवर्णराजताः
Tato gachchheta dharmagya vimalam tirthamuttamam
Adyapi yatra drishyante matsyah sauvarnarajatah
80.104
तत्र स्नात्वा नरश्रेष्ठ वाजपेयमवाप्नुयात्
सर्वपापविशुद्धात्मा गच्छेच्च परमां गतिम्
Tatra snatva narashreshtha vajapeyamavapnuyat
Sarvapapavishuddhatma gachchhechcha paramam gatim
80.105
ततो गच्छेत मलदां त्रिषु लोकेषु विश्रुताम्
पश्चिमायां तु संध्यायामुपस्पृश्य यथाविधि
Tato gachchheta maladam trishu lokeshu vishrutam
Pashchimayam tu sandhyayamupasprishya yathavidhi
80.106
चरुं नरेन्द्र सप्तार्चेर्यथाशक्ति निवेदयेत्
पितॄणामक्षयं दानं प्रवदन्ति मनीषिणः
Charum narendra saptarcheryathashakti nivedayet
Pitrinamakshayam danam pravadanti manishinah
80.107
गवां शतसहस्रेण राजसूयशतेन च
अश्वमेधसहस्रेण श्रेयान्सप्तार्चिषश्चरुः
Gavam shatasahasrena rajasuyashatena cha
Ashvamedhasahasrena shreyansaptarchishashcharuh
80.108
ततो निवृत्तो राजेन्द्र वस्त्रापदमथाविशेत्
अभिगम्य महादेवमश्वमेधफलं लभेत्
Tato nivritto rajendra vastrapadamathavishet
Abhigamya mahadevamashvamedhaphalam labhet
80.109
मणिमन्तं समासाद्य ब्रह्मचारी समाहितः
एकरात्रोषितो राजन्नग्निष्टोमफलं लभेत्
Manimantam samasadya brahmachari samahitah
Ekaratroshito rajannagnishtomaphalam labhet
80.110
अथ गच्छेत राजेन्द्र देविकां लोकविश्रुताम्
प्रसूतिर्यत्र विप्राणां श्रूयते भरतर्षभ
Atha gachchheta rajendra devikam lokavishrutam
Prasutiryatra vipranam shruyate bharatarshabha
80.111
त्रिशूलपाणेः स्थानं च त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्
देविकायां नरः स्नात्वा समभ्यर्च्य महेश्वरम्
Trishulapaneh sthanam cha trishu lokeshu vishrutam
Devikayam narah snatva samabhyarchya maheshvaram
80.112
यथाशक्ति चरुं तत्र निवेद्य भरतर्षभ
सर्वकामसमृद्धस्य यज्ञस्य लभते फलम्
Yathashakti charum tatra nivedya bharatarshabha
Sarvakamasamriddhasya yagyasya labhate phalam
80.113
कामाख्यं तत्र रुद्रस्य तीर्थं देवर्षिसेवितम्
तत्र स्नात्वा नरः क्षिप्रं सिद्धिमाप्नोति भारत
Kamakhyam tatra rudrasya tirtham devarshisevitam
Tatra snatva narah kshipram siddhimapnoti bharata
80.114
यजनं याजनं गत्वा तथैव ब्रह्मवालुकाम्
पुष्पन्यास उपस्पृश्य न शोचेन्मरणं ततः
Yajanam yajanam gatva tathaiva brahmavalukam
Pushpanyasa upasprishya na shochenmaranam tatah
80.115
अर्धयोजनविस्तारां पञ्चयोजनमायताम्
एतावद्देविकामाहुः पुण्यां देवर्षिसेविताम्
Ardhayojanavistaram panchayojanamayatam
Etavaddevikamahuh punyam devarshisevitam
80.116
ततो गच्छेत धर्मज्ञ दीर्घसत्रं यथाक्रमम्
यत्र ब्रह्मादयो देवाः सिद्धाश्च परमर्षयः
दीर्घसत्रमुपासन्ते दक्षिणाभिर्यतव्रताः
Tato gachchheta dharmagya dirghasatram yathakramam
Yatra brahmadayo devah siddhashcha paramarshayah
Dirghasatramupasante dakshinabhiryatavratah
80.117
गमनादेव राजेन्द्र दीर्घसत्रमरिंदम
राजसूयाश्वमेधाभ्यां फलं प्राप्नोति मानवः
Gamanadeva rajendra dirghasatramarindama
Rajasuyashvamedhabhyam phalam prapnoti manavah
80.118
ततो विनशनं गच्छेन्नियतो नियताशनः
गच्छत्यन्तर्हिता यत्र मरुपृष्ठे सरस्वती
चमसे च शिवोद्भेदे नागोद्भेदे च दृश्यते
Tato vinashanam gachchhenniyato niyatashanah
Gachchhatyantarhita yatra maruprishthe sarasvati
Chamase cha shivodbhede nagodbhede cha drishyate
80.119
स्नात्वा च चमसोद्भेदे अग्निष्टोमफलं लभेत्
शिवोद्भेदे नरः स्नात्वा गोसहस्रफलं लभेत्
Snatva cha chamasodbhede agnishtomaphalam labhet
Shivodbhede narah snatva gosahasraphalam labhet
80.120
नागोद्भेदे नरः स्नात्वा नागलोकमवाप्नुयात्
शशयानं च राजेन्द्र तीर्थमासाद्य दुर्लभम्
शशरूपप्रतिच्छन्नाः पुष्करा यत्र भारत
Nagodbhede narah snatva nagalokamavapnuyat
Shashayanam cha rajendra tirthamasadya durlabham
Shasharupapratichchhannah pushkara yatra bharata
80.121
सरस्वत्यां महाराज अनु संवत्सरं हि ते
स्नायन्ते भरतश्रेष्ठ वृत्तां वै कार्त्तिकीं सदा
Sarasvatyam maharaja anu sanvatsaram hi te
Snayante bharatashreshtha vrittam vai karttikim sada
80.122
तत्र स्नात्वा नरव्याघ्र द्योतते शशिवत्सदा
गोसहस्रफलं चैव प्राप्नुयाद्भरतर्षभ
Tatra snatva naravyaghra dyotate shashivatsada
Gosahasraphalam chaiva prapnuyadbharatarshabha
80.123
कुमारकोटिमासाद्य नियतः कुरुनन्दन
तत्राभिषेकं कुर्वीत पितृदेवार्चने रतः
गवामयमवाप्नोति कुलं चैव समुद्धरेत्
Kumarakotimasadya niyatah kurunandana
Tatrabhishekam kurvita pitridevarchane ratah
Gavamayamavapnoti kulam chaiva samuddharet
80.124
ततो गच्छेत धर्मज्ञ रुद्रकोटिं समाहितः
पुरा यत्र महाराज ऋषिकोटिः समाहिता
प्रहर्षेण च संविष्टा देवदर्शनकाङ्क्षया
Tato gachchheta dharmagya rudrakotim samahitah
Pura yatra maharaja rishikotih samahita
Praharshena cha sanvishta devadarshanakankshaya
80.125
अहं पूर्वमहं पूर्वं द्रक्ष्यामि वृषभध्वजम्
एवं संप्रस्थिता राजन्नृषयः किल भारत
Aham purvamaham purvam drakshyami vrishabhadhvajam
Evam samprasthita rajannrishayah kila bharata
80.126
ततो योगेश्वरेणापि योगमास्थाय भूपते
तेषां मन्युप्रणाशार्थमृषीणां भावितात्मनाम्
Tato yogeshvarenapi yogamasthaya bhupate
Tesham manyupranasharthamrishinam bhavitatmanam
80.127
सृष्टा कोटिस्तु रुद्राणामृषीणामग्रतः स्थिता
मया पूर्वतरं दृष्ट इति ते मेनिरे पृथक्
Srishta kotistu rudranamrishinamagratah sthita
Maya purvataram drishta iti te menire prithak
80.128
तेषां तुष्टो महादेव ऋषीणामुग्रतेजसाम्
भक्त्या परमया राजन्वरं तेषां प्रदिष्टवान्
अद्य प्रभृति युष्माकं धर्मवृद्धिर्भविष्यति
Tesham tushto mahadeva rishinamugratejasam
Bhaktya paramaya rajanvaram tesham pradishtavan
Adya prabhriti yushmakam dharmavriddhirbhavishyati
80.129
तत्र स्नात्वा नरव्याघ्र रुद्रकोट्यां नरः शुचिः
अश्वमेधमवाप्नोति कुलं चैव समुद्धरेत्
Tatra snatva naravyaghra rudrakotyam narah shuchih
Ashvamedhamavapnoti kulam chaiva samuddharet
80.130
ततो गच्छेत राजेन्द्र संगमं लोकविश्रुतम्
सरस्वत्या महापुण्यमुपासन्ते जनार्दनम्
Tato gachchheta rajendra sangamam lokavishrutam
Sarasvatya mahapunyamupasante janardanam
80.131
यत्र ब्रह्मादयो देवा ऋषयः सिद्धचारणाः
अभिगच्छन्ति राजेन्द्र चैत्रशुक्लचतुर्दशीम्
Yatra brahmadayo deva rishayah siddhacharanah
Abhigachchhanti rajendra chaitrashuklachaturdashim
80.132
तत्र स्नात्वा नरव्याघ्र विन्देद्बहु सुवर्णकम्
सर्वपापविशुद्धात्मा ब्रह्मलोकं च गच्छति
Tatra snatva naravyaghra vindedbahu suvarnakam
Sarvapapavishuddhatma brahmalokam cha gachchhati
80.133
ऋषीणां यत्र सत्राणि समाप्तानि नराधिप
सत्रावसानमासाद्य गोसहस्रफलं लभेत्
Rishinam yatra satrani samaptani naradhipa
Satravasanamasadya gosahasraphalam labhet