UtshovChapter 77
77.1
बृहदश्व उवाच
स मासमुष्य कौन्तेय भीममामन्त्र्य नैषधः
पुरादल्पपरीवारो जगाम निषधान्प्रति
Brihadashva uvacha
Sa masamushya kaunteya bhimamamantrya naishadhah
Puradalpaparivaro jagama nishadhanprati
77.2
रथेनैकेन शुभ्रेण दन्तिभिः परिषोडशैः
पञ्चाशद्भिर्हयैश्चैव षट्शतैश्च पदातिभिः
Rathenaikena shubhrena dantibhih parishodashaih
Panchashadbhirhayaishchaiva shatshataishcha padatibhih
77.3
स कम्पयन्निव महीं त्वरमाणो महीपतिः
प्रविवेशातिसंरब्धस्तरसैव महामनाः
Sa kampayanniva mahim tvaramano mahipatih
Praviveshatisanrabdhastarasaiva mahamanah
77.4
ततः पुष्करमासाद्य वीरसेनसुतो नलः
उवाच दीव्याव पुनर्बहु वित्तं मयार्जितम्
Tatah pushkaramasadya virasenasuto nalah
Uvacha divyava punarbahu vittam mayarjitam
77.5
दमयन्ती च यच्चान्यन्मया वसु समर्जितम्
एष वै मम संन्यासस्तव राज्यं तु पुष्कर
Damayanti cha yachchanyanmaya vasu samarjitam
Esha vai mama sannyasastava rajyam tu pushkara
77.6
पुनः प्रवर्ततां द्यूतमिति मे निश्चिता मतिः
एकपाणेन भद्रं ते प्राणयोश्च पणावहे
Punah pravartatam dyutamiti me nishchita matih
Ekapanena bhadram te pranayoshcha panavahe
77.7
जित्वा परस्वमाहृत्य राज्यं वा यदि वा वसु
प्रतिपाणः प्रदातव्यः परं हि धनमुच्यते
Jitva parasvamahritya rajyam va yadi va vasu
Pratipanah pradatavyah param hi dhanamuchyate
77.8
न चेद्वाञ्छसि तद्द्यूतं युद्धद्यूतं प्रवर्तताम्
द्वैरथेनास्तु वै शान्तिस्तव वा मम वा नृप
Na chedvanchhasi taddyutam yuddhadyutam pravartatam
Dvairathenastu vai shantistava va mama va nripa
77.9
वंशभोज्यमिदं राज्यं मार्गितव्यं यथा तथा
येन तेनाप्युपायेन वृद्धानामिति शासनम्
Vanshabhojyamidam rajyam margitavyam yatha tatha
Yena tenapyupayena vriddhanamiti shasanam
77.10
द्वयोरेकतरे बुद्धिः क्रियतामद्य पुष्कर
कैतवेनाक्षवत्यां वा युद्धे वा नम्यतां धनुः
Dvayorekatare buddhih kriyatamadya pushkara
Kaitavenakshavatyam va yuddhe va namyatam dhanuh
77.11
नैषधेनैवमुक्तस्तु पुष्करः प्रहसन्निव
ध्रुवमात्मजयं मत्वा प्रत्याह पृथिवीपतिम्
Naishadhenaivamuktastu pushkarah prahasanniva
Dhruvamatmajayam matva pratyaha prithivipatim
77.12
दिष्ट्या त्वयार्जितं वित्तं प्रतिपाणाय नैषध
दिष्ट्या च दुष्कृतं कर्म दमयन्त्याः क्षयं गतम्
दिष्ट्या च ध्रियसे राजन्सदारोऽरिनिबर्हण
Dishtya tvayarjitam vittam pratipanaya naishadha
Dishtya cha dushkritam karma damayantyah kshayam gatam
Dishtya cha dhriyase rajansadarorinibarhana
77.13
धनेनानेन वैदर्भी जितेन समलंकृता
मामुपस्थास्यति व्यक्तं दिवि शक्रमिवाप्सराः
Dhanenanena vaidarbhi jitena samalankrita
Mamupasthasyati vyaktam divi shakramivapsarah
77.14
नित्यशो हि स्मरामि त्वां प्रतीक्षामि च नैषध
देवने च मम प्रीतिर्न भवत्यसुहृद्गणैः
Nityasho hi smarami tvam pratikshami cha naishadha
Devane cha mama pritirna bhavatyasuhridganaih
77.15
जित्वा त्वद्य वरारोहां दमयन्तीमनिन्दिताम्
कृतकृत्यो भविष्यामि सा हि मे नित्यशो हृदि
Jitva tvadya vararoham damayantimaninditam
Kritakrityo bhavishyami sa hi me nityasho hridi
77.16
श्रुत्वा तु तस्य ता वाचो बह्वबद्धप्रलापिनः
इयेष स शिरश्छेत्तुं खड्गेन कुपितो नलः
Shrutva tu tasya ta vacho bahvabaddhapralapinah
Iyesha sa shirashchhettum khadgena kupito nalah
77.17
स्मयंस्तु रोषताम्राक्षस्तमुवाच ततो नृपः
पणावः किं व्याहरसे जित्वा वै व्याहरिष्यसि
Smayanstu roshatamrakshastamuvacha tato nripah
Panavah kim vyaharase jitva vai vyaharishyasi
77.18
ततः प्रावर्तत द्यूतं पुष्करस्य नलस्य च
एकपाणेन भद्रं ते नलेन स पराजितः
सरत्नकोशनिचयः प्राणेन पणितोऽपि च
Tatah pravartata dyutam pushkarasya nalasya cha
Ekapanena bhadram te nalena sa parajitah
Saratnakoshanichayah pranena panitopi cha
77.19
जित्वा च पुष्करं राजा प्रहसन्निदमब्रवीत्
मम सर्वमिदं राज्यमव्यग्रं हतकण्टकम्
Jitva cha pushkaram raja prahasannidamabravit
Mama sarvamidam rajyamavyagram hatakantakam
77.20
वैदर्भी न त्वया शक्या राजापसद वीक्षितुम्
तस्यास्त्वं सपरीवारो मूढ दासत्वमागतः
Vaidarbhi na tvaya shakya rajapasada vikshitum
Tasyastvam saparivaro mudha dasatvamagatah
77.21
न तत्त्वया कृतं कर्म येनाहं निर्जितः पुरा
कलिना तत्कृतं कर्म त्वं तु मूढ न बुध्यसे
नाहं परकृतं दोषं त्वय्याधास्ये कथंचन
Na tattvaya kritam karma yenaham nirjitah pura
Kalina tatkritam karma tvam tu mudha na budhyase
Naham parakritam dosham tvayyadhasye kathanchana
77.22
यथासुखं त्वं जीवस्व प्राणानभ्युत्सृजामि ते
तथैव च मम प्रीतिस्त्वयि वीर न संशयः
Yathasukham tvam jivasva prananabhyutsrijami te
Tathaiva cha mama pritistvayi vira na sanshayah
77.23
सौभ्रात्रं चैव मे त्वत्तो न कदाचित्प्रहास्यति
पुष्कर त्वं हि मे भ्राता संजीवस्व शतं समाः
Saubhratram chaiva me tvatto na kadachitprahasyati
Pushkara tvam hi me bhrata sanjivasva shatam samah
77.24
एवं नलः सान्त्वयित्वा भ्रातरं सत्यविक्रमः
स्वपुरं प्रेषयामास परिष्वज्य पुनः पुनः
Evam nalah santvayitva bhrataram satyavikramah
Svapuram preshayamasa parishvajya punah punah
77.25
सान्त्वितो नैषधेनैवं पुष्करः प्रत्युवाच तम्
पुण्यश्लोकं तदा राजन्नभिवाद्य कृताञ्जलिः
Santvito naishadhenaivam pushkarah pratyuvacha tam
Punyashlokam tada rajannabhivadya kritanjalih
77.26
कीर्तिरस्तु तवाक्षय्या जीव वर्षायुतं सुखी
यो मे वितरसि प्राणानधिष्ठानं च पार्थिव
Kirtirastu tavakshayya jiva varshayutam sukhi
Yo me vitarasi prananadhishthanam cha parthiva
77.27
स तथा सत्कृतो राज्ञा मासमुष्य तदा नृपः
प्रययौ स्वपुरं हृष्टः पुष्करः स्वजनावृतः
Sa tatha satkrito ragya masamushya tada nripah
Prayayau svapuram hrishtah pushkarah svajanavritah
77.28
महत्या सेनया राजन्विनीतैः परिचारकैः
भ्राजमान इवादित्यो वपुषा पुरुषर्षभ
Mahatya senaya rajanvinitaih paricharakaih
Bhrajamana ivadityo vapusha purusharshabha
77.29
प्रस्थाप्य पुष्करं राजा वित्तवन्तमनामयम्
प्रविवेश पुरं श्रीमानत्यर्थमुपशोभितम्
प्रविश्य सान्त्वयामास पौरांश्च निषधाधिपः
Prasthapya pushkaram raja vittavantamanamayam
Pravivesha puram shrimanatyarthamupashobhitam
Pravishya santvayamasa pauranshcha nishadhadhipah