UtshovChapter 72
72.1
दमयन्त्युवाच
गच्छ केशिनि जानीहि क एष रथवाहकः
उपविष्टो रथोपस्थे विकृतो ह्रस्वबाहुकः
Damayantyuvacha
Gachchha keshini janihi ka esha rathavahakah
Upavishto rathopasthe vikrito hrasvabahukah
72.2
अभ्येत्य कुशलं भद्रे मृदुपूर्वं समाहिता
पृच्छेथाः पुरुषं ह्येनं यथातत्त्वमनिन्दिते
Abhyetya kushalam bhadre mridupurvam samahita
Prichchhethah purusham hyenam yathatattvamanindite
72.3
अत्र मे महती शङ्का भवेदेष नलो नृपः
तथा च मे मनस्तुष्टिर्हृदयस्य च निर्वृतिः
Atra me mahati shanka bhavedesha nalo nripah
Tatha cha me manastushtirhridayasya cha nirvritih
72.4
ब्रूयाश्चैनं कथान्ते त्वं पर्णादवचनं यथा
प्रतिवाक्यं च सुश्रोणि बुध्येथास्त्वमनिन्दिते
Bruyashchainam kathante tvam parnadavachanam yatha
Prativakyam cha sushroni budhyethastvamanindite
72.5
बृहदश्व उवाच
एवं समाहिता गत्वा दूती बाहुकमब्रवीत्
दमयन्त्यपि कल्याणी प्रासादस्थान्ववैक्षत
Brihadashva uvacha
Evam samahita gatva duti bahukamabravit
Damayantyapi kalyani prasadasthanvavaikshata
72.6
केशिन्युवाच
स्वागतं ते मनुष्येन्द्र कुशलं ते ब्रवीम्यहम्
दमयन्त्या वचः साधु निबोध पुरुषर्षभ
Keshinyuvacha
Svagatam te manushyendra kushalam te bravimyaham
Damayantya vachah sadhu nibodha purusharshabha
72.7
कदा वै प्रस्थिता यूयं किमर्थमिह चागताः
तत्त्वं ब्रूहि यथान्यायं वैदर्भी श्रोतुमिच्छति
Kada vai prasthita yuyam kimarthamiha chagatah
Tattvam bruhi yathanyayam vaidarbhi shrotumichchhati
72.8
बाहुक उवाच
श्रुतः स्वयंवरो राज्ञा कौसल्येन यशस्विना
द्वितीयो दमयन्त्या वै श्वोभूत इति भामिनि
Bahuka uvacha
Shrutah svayanvaro ragya kausalyena yashasvina
Dvitiyo damayantya vai shvobhuta iti bhamini
72.9
श्रुत्वा तं प्रस्थितो राजा शतयोजनयायिभिः
हयैर्वातजवैर्मुख्यैरहमस्य च सारथिः
Shrutva tam prasthito raja shatayojanayayibhih
Hayairvatajavairmukhyairahamasya cha sarathih
72.10
केशिन्युवाच
अथ योऽसौ तृतीयो वः स कुतः कस्य वा पुनः
त्वं च कस्य कथं चेदं त्वयि कर्म समाहितम्
Keshinyuvacha
Atha yosau tritiyo vah sa kutah kasya va punah
Tvam cha kasya katham chedam tvayi karma samahitam
72.11
बाहुक उवाच
पुण्यश्लोकस्य वै सूतो वार्ष्णेय इति विश्रुतः
स नले विद्रुते भद्रे भाङ्गस्वरिमुपस्थितः
Bahuka uvacha
Punyashlokasya vai suto varshneya iti vishrutah
Sa nale vidrute bhadre bhangasvarimupasthitah
72.12
अहमप्यश्वकुशलः सूदत्वे च सुनिष्ठितः
ऋतुपर्णेन सारथ्ये भोजने च वृतः स्वयम्
Ahamapyashvakushalah sudatve cha sunishthitah
Rituparnena sarathye bhojane cha vritah svayam
72.13
केशिन्युवाच
अथ जानाति वार्ष्णेयः क्व नु राजा नलो गतः
कथंचित्त्वयि वैतेन कथितं स्यात्तु बाहुक
Keshinyuvacha
Atha janati varshneyah kva nu raja nalo gatah
Kathanchittvayi vaitena kathitam syattu bahuka
72.14
बाहुक उवाच
इहैव पुत्रौ निक्षिप्य नलस्याशुभकर्मणः
गतस्ततो यथाकामं नैष जानाति नैषधम्
Bahuka uvacha
Ihaiva putrau nikshipya nalasyashubhakarmanah
Gatastato yathakamam naisha janati naishadham
72.15
न चान्यः पुरुषः कश्चिन्नलं वेत्ति यशस्विनि
गूढश्चरति लोकेऽस्मिन्नष्टरूपो महीपतिः
Na chanyah purushah kashchinnalam vetti yashasvini
Gudhashcharati lokesminnashtarupo mahipatih
72.16
आत्मैव हि नलं वेत्ति या चास्य तदनन्तरा
न हि वै तानि लिङ्गानि नलं शंसन्ति कर्हिचित्
Atmaiva hi nalam vetti ya chasya tadanantara
Na hi vai tani lingani nalam shansanti karhichit
72.17
केशिन्युवाच
योऽसावयोध्यां प्रथमं गतवान्ब्राह्मणस्तदा
इमानि नारीवाक्यानि कथयानः पुनः पुनः
Keshinyuvacha
Yosavayodhyam prathamam gatavanbrahmanastada
Imani narivakyani kathayanah punah punah
72.18
क्व नु त्वं कितव छित्त्वा वस्त्रार्धं प्रस्थितो मम
उत्सृज्य विपिने सुप्तामनुरक्तां प्रियां प्रिय
Kva nu tvam kitava chhittva vastrardham prasthito mama
Utsrijya vipine suptamanuraktam priyam priya
72.19
सा वै यथा समादिष्टा तत्रास्ते त्वत्प्रतीक्षिणी
दह्यमाना दिवारात्रं वस्त्रार्धेनाभिसंवृता
Sa vai yatha samadishta tatraste tvatpratikshini
Dahyamana divaratram vastrardhenabhisanvrita
72.20
तस्या रुदन्त्याः सततं तेन दुःखेन पार्थिव
प्रसादं कुरु वै वीर प्रतिवाक्यं प्रयच्छ च
Tasya rudantyah satatam tena duhkhena parthiva
Prasadam kuru vai vira prativakyam prayachchha cha
72.21
तस्यास्तत्प्रियमाख्यानं प्रब्रवीहि महामते
तदेव वाक्यं वैदर्भी श्रोतुमिच्छत्यनिन्दिता
Tasyastatpriyamakhyanam prabravihi mahamate
Tadeva vakyam vaidarbhi shrotumichchhatyanindita
72.22
एतच्छ्रुत्वा प्रतिवचस्तस्य दत्तं त्वया किल
यत्पुरा तत्पुनस्त्वत्तो वैदर्भी श्रोतुमिच्छति
Etachchhrutva prativachastasya dattam tvaya kila
Yatpura tatpunastvatto vaidarbhi shrotumichchhati
72.23
बृहदश्व उवाच
एवमुक्तस्य केशिन्या नलस्य कुरुनन्दन
हृदयं व्यथितं चासीदश्रुपूर्णे च लोचने
Brihadashva uvacha
Evamuktasya keshinya nalasya kurunandana
Hridayam vyathitam chasidashrupurne cha lochane
72.24
स निगृह्यात्मनो दुःखं दह्यमानो महीपतिः
बाष्पसंदिग्धया वाचा पुनरेवेदमब्रवीत्
Sa nigrihyatmano duhkham dahyamano mahipatih
Bashpasandigdhaya vacha punarevedamabravit
72.25
वैषम्यमपि संप्राप्ता गोपायन्ति कुलस्त्रियः
आत्मानमात्मना सत्यो जितस्वर्गा न संशयः
Vaishamyamapi samprapta gopayanti kulastriyah
Atmanamatmana satyo jitasvarga na sanshayah
72.26
रहिता भर्तृभिश्चैव न क्रुध्यन्ति कदाचन
प्राणांश्चारित्रकवचा धारयन्तीह सत्स्त्रियः
Rahita bhartribhishchaiva na krudhyanti kadachana
Prananshcharitrakavacha dharayantiha satstriyah
72.27
प्राणयात्रां परिप्रेप्सोः शकुनैर्हृतवाससः
आधिभिर्दह्यमानस्य श्यामा न क्रोद्धुमर्हति
Pranayatram pariprepsoh shakunairhritavasasah
Adhibhirdahyamanasya shyama na kroddhumarhati
72.28
सत्कृतासत्कृता वापि पतिं दृष्ट्वा तथागतम्
भ्रष्टराज्यं श्रिया हीनं क्षुधितं व्यसनाप्लुतम्
Satkritasatkrita vapi patim drishtva tathagatam
Bhrashtarajyam shriya hinam kshudhitam vyasanaplutam
72.29
एवं ब्रुवाणस्तद्वाक्यं नलः परमदुःखितः
न बाष्पमशकत्सोढुं प्ररुरोद च भारत
Evam bruvanastadvakyam nalah paramaduhkhitah
Na bashpamashakatsodhum praruroda cha bharata
72.30
ततः सा केशिनी गत्वा दमयन्त्यै न्यवेदयत्
तत्सर्वं कथितं चैव विकारं चैव तस्य तम्
Tatah sa keshini gatva damayantyai nyavedayat
Tatsarvam kathitam chaiva vikaram chaiva tasya tam