UtshovChapter 65
65.1
बृहदश्व उवाच
हृतराज्ये नले भीमः सभार्ये प्रेष्यतां गते
द्विजान्प्रस्थापयामास नलदर्शनकाङ्क्षया
Brihadashva uvacha
Hritarajye nale bhimah sabharye preshyatam gate
Dvijanprasthapayamasa naladarshanakankshaya
65.2
संदिदेश च तान्भीमो वसु दत्त्वा च पुष्कलम्
मृगयध्वं नलं चैव दमयन्तीं च मे सुताम्
Sandidesha cha tanbhimo vasu dattva cha pushkalam
Mrigayadhvam nalam chaiva damayantim cha me sutam
65.3
अस्मिन्कर्मणि निष्पन्ने विज्ञाते निषधाधिपे
गवां सहस्रं दास्यामि यो वस्तावानयिष्यति
अग्रहारं च दास्यामि ग्रामं नगरसंमितम्
Asminkarmani nishpanne vigyate nishadhadhipe
Gavam sahasram dasyami yo vastavanayishyati
Agraharam cha dasyami gramam nagarasammitam
65.4
न चेच्छक्याविहानेतुं दमयन्ती नलोऽपि वा
ज्ञातमात्रेऽपि दास्यामि गवां दशशतं धनम्
Na chechchhakyavihanetum damayanti nalopi va
Gyatamatrepi dasyami gavam dashashatam dhanam
65.5
इत्युक्तास्ते ययुर्हृष्टा ब्राह्मणाः सर्वतोदिशम्
पुरराष्ट्राणि चिन्वन्तो नैषधं सह भार्यया
Ityuktaste yayurhrishta brahmanah sarvatodisham
Purarashtrani chinvanto naishadham saha bharyaya
65.6
ततश्चेदिपुरीं रम्यां सुदेवो नाम वै द्विजः
विचिन्वानोऽथ वैदर्भीमपश्यद्राजवेश्मनि
पुण्याहवाचने राज्ञः सुनन्दासहितां स्थिताम्
Tatashchedipurim ramyam sudevo nama vai dvijah
Vichinvanotha vaidarbhimapashyadrajaveshmani
Punyahavachane ragyah sunandasahitam sthitam
65.7
मन्दप्रख्यायमानेन रूपेणाप्रतिमेन ताम्
पिनद्धां धूमजालेन प्रभामिव विभावसोः
Mandaprakhyayamanena rupenapratimena tam
Pinaddham dhumajalena prabhamiva vibhavasoh
65.8
तां समीक्ष्य विशालाक्षीमधिकं मलिनां कृशाम्
तर्कयामास भैमीति कारणैरुपपादयन्
Tam samikshya vishalakshimadhikam malinam krisham
Tarkayamasa bhaimiti karanairupapadayan
65.9
सुदेव उवाच
यथेयं मे पुरा दृष्टा तथारूपेयमङ्गना
कृतार्थोऽस्म्यद्य दृष्ट्वेमां लोककान्तामिव श्रियम्
Sudeva uvacha
Yatheyam me pura drishta tatharupeyamangana
Kritarthosmyadya drishtvemam lokakantamiva shriyam
65.10
पूर्णचन्द्राननां श्यामां चारुवृत्तपयोधराम्
कुर्वन्तीं प्रभया देवीं सर्वा वितिमिरा दिशः
Purnachandrananam shyamam charuvrittapayodharam
Kurvantim prabhaya devim sarva vitimira dishah
65.11
चारुपद्मपलाशाक्षीं मन्मथस्य रतीमिव
इष्टां सर्वस्य जगतः पूर्णचन्द्रप्रभामिव
Charupadmapalashakshim manmathasya ratimiva
Ishtam sarvasya jagatah purnachandraprabhamiva
65.12
विदर्भसरसस्तस्माद्दैवदोषादिवोद्धृताम्
मलपङ्कानुलिप्ताङ्गीं मृणालीमिव तां भृशम्
Vidarbhasarasastasmaddaivadoshadivoddhritam
Malapankanuliptangim mrinalimiva tam bhrisham
65.13
पौर्णमासीमिव निशां राहुग्रस्तनिशाकराम्
पतिशोकाकुलां दीनां शुष्कस्रोतां नदीमिव
Paurnamasimiva nisham rahugrastanishakaram
Patishokakulam dinam shushkasrotam nadimiva
65.14
विध्वस्तपर्णकमलां वित्रासितविहंगमाम्
हस्तिहस्तपरिक्लिष्टां व्याकुलामिव पद्मिनीम्
Vidhvastaparnakamalam vitrasitavihangamam
Hastihastapariklishtam vyakulamiva padminim
65.15
सुकुमारीं सुजाताङ्गीं रत्नगर्भगृहोचिताम्
दह्यमानामिवोष्णेन मृणालीमचिरोद्धृताम्
Sukumarim sujatangim ratnagarbhagrihochitam
Dahyamanamivoshnena mrinalimachiroddhritam
65.16
रूपौदार्यगुणोपेतां मण्डनार्हाममण्डिताम्
चन्द्रलेखामिव नवां व्योम्नि नीलाभ्रसंवृताम्
Rupaudaryagunopetam mandanarhamamanditam
Chandralekhamiva navam vyomni nilabhrasanvritam
65.17
कामभोगैः प्रियैर्हीनां हीनां बन्धुजनेन च
देहं धारयतीं दीनां भर्तृदर्शनकाङ्क्षया
Kamabhogaih priyairhinam hinam bandhujanena cha
Deham dharayatim dinam bhartridarshanakankshaya
65.18
भर्ता नाम परं नार्या भूषणं भूषणैर्विना
एषा विरहिता तेन शोभनापि न शोभते
Bharta nama param narya bhushanam bhushanairvina
Esha virahita tena shobhanapi na shobhate
65.19
दुष्करं कुरुतेऽत्यर्थं हीनो यदनया नलः
धारयत्यात्मनो देहं न शोकेनावसीदति
Dushkaram kurutetyartham hino yadanaya nalah
Dharayatyatmano deham na shokenavasidati
65.20
इमामसितकेशान्तां शतपत्रायतेक्षणाम्
सुखार्हां दुःखितां दृष्ट्वा ममापि व्यथते मनः
Imamasitakeshantam shatapatrayatekshanam
Sukharham duhkhitam drishtva mamapi vyathate manah
65.21
कदा नु खलु दुःखस्य पारं यास्यति वै शुभा
भर्तुः समागमात्साध्वी रोहिणी शशिनो यथा
Kada nu khalu duhkhasya param yasyati vai shubha
Bhartuh samagamatsadhvi rohini shashino yatha
65.22
अस्या नूनं पुनर्लाभान्नैषधः प्रीतिमेष्यति
राजा राज्यपरिभ्रष्टः पुनर्लब्ध्वेव मेदिनीम्
Asya nunam punarlabhannaishadhah pritimeshyati
Raja rajyaparibhrashtah punarlabdhveva medinim
65.23
तुल्यशीलवयोयुक्तां तुल्याभिजनसंयुताम्
नैषधोऽर्हति वैदर्भीं तं चेयमसितेक्षणा
Tulyashilavayoyuktam tulyabhijanasanyutam
Naishadhorhati vaidarbhim tam cheyamasitekshana
65.24
युक्तं तस्याप्रमेयस्य वीर्यसत्त्ववतो मया
समाश्वासयितुं भार्यां पतिदर्शनलालसाम्
Yuktam tasyaprameyasya viryasattvavato maya
Samashvasayitum bharyam patidarshanalalasam
65.25
अयमाश्वासयाम्येनां पूर्णचन्द्रनिभाननाम्
अदृष्टपूर्वां दुःखस्य दुःखार्तां ध्यानतत्पराम्
Ayamashvasayamyenam purnachandranibhananam
Adrishtapurvam duhkhasya duhkhartam dhyanatatparam
65.26
बृहदश्व उवाच
एवं विमृश्य विविधैः कारणैर्लक्षणैश्च ताम्
उपगम्य ततो भैमीं सुदेवो ब्राह्मणोऽब्रवीत्
Brihadashva uvacha
Evam vimrishya vividhaih karanairlakshanaishcha tam
Upagamya tato bhaimim sudevo brahmanobravit
65.27
अहं सुदेवो वैदर्भि भ्रातुस्ते दयितः सखा
भीमस्य वचनाद्राज्ञस्त्वामन्वेष्टुमिहागतः
Aham sudevo vaidarbhi bhratuste dayitah sakha
Bhimasya vachanadragyastvamanveshtumihagatah
65.28
कुशली ते पिता राज्ञि जनित्री भ्रातरश्च ते
आयुष्मन्तौ कुशलिनौ तत्रस्थौ दारकौ च ते
त्वत्कृते बन्धुवर्गाश्च गतसत्त्वा इवासते
Kushali te pita ragyi janitri bhratarashcha te
Ayushmantau kushalinau tatrasthau darakau cha te
Tvatkrite bandhuvargashcha gatasattva ivasate
65.29
अभिज्ञाय सुदेवं तु दमयन्ती युधिष्ठिर
पर्यपृच्छत्ततः सर्वान्क्रमेण सुहृदः स्वकान्
Abhigyaya sudevam tu damayanti yudhishthira
Paryaprichchhattatah sarvankramena suhridah svakan
65.30
रुरोद च भृशं राजन्वैदर्भी शोककर्शिता
दृष्ट्वा सुदेवं सहसा भ्रातुरिष्टं द्विजोत्तमम्
Ruroda cha bhrisham rajanvaidarbhi shokakarshita
Drishtva sudevam sahasa bhraturishtam dvijottamam
65.31
ततो रुदन्तीं तां दृष्ट्वा सुनन्दा शोककर्शिताम्
सुदेवेन सहैकान्ते कथयन्तीं च भारत
Tato rudantim tam drishtva sunanda shokakarshitam
Sudevena sahaikante kathayantim cha bharata
65.32
जनित्र्यै प्रेषयामास सैरन्ध्री रुदते भृशम्
ब्राह्मणेन समागम्य तां वेद यदि मन्यसे
Janitryai preshayamasa sairandhri rudate bhrisham
Brahmanena samagamya tam veda yadi manyase
65.33
अथ चेदिपतेर्माता राज्ञश्चान्तःपुरात्तदा
जगाम यत्र सा बाला ब्राह्मणेन सहाभवत्
Atha chedipatermata ragyashchantahpurattada
Jagama yatra sa bala brahmanena sahabhavat
65.34
ततः सुदेवमानाय्य राजमाता विशां पते
पप्रच्छ भार्या कस्येयं सुता वा कस्य भामिनी
Tatah sudevamanayya rajamata visham pate
Paprachchha bharya kasyeyam suta va kasya bhamini
65.35
कथं च नष्टा ज्ञातिभ्यो भर्तुर्वा वामलोचना
त्वया च विदिता विप्र कथमेवंगता सती
Katham cha nashta gyatibhyo bharturva vamalochana
Tvaya cha vidita vipra kathamevangata sati
65.36
एतदिच्छाम्यहं त्वत्तो ज्ञातुं सर्वमशेषतः
तत्त्वेन हि ममाचक्ष्व पृच्छन्त्या देवरूपिणीम्
Etadichchhamyaham tvatto gyatum sarvamasheshatah
Tattvena hi mamachakshva prichchhantya devarupinim
65.37
एवमुक्तस्तया राजन्सुदेवो द्विजसत्तमः
सुखोपविष्ट आचष्ट दमयन्त्या यथातथम्
Evamuktastaya rajansudevo dvijasattamah
Sukhopavishta achashta damayantya yathatatham