UtshovChapter 62
62.1
बृहदश्व उवाच
सा तच्छ्रुत्वानवद्याङ्गी सार्थवाहवचस्तदा
अगच्छत्तेन वै सार्धं भर्तृदर्शनलालसा
Brihadashva uvacha
Sa tachchhrutvanavadyangi sarthavahavachastada
Agachchhattena vai sardham bhartridarshanalalasa
62.2
अथ काले बहुतिथे वने महति दारुणे
तडागं सर्वतोभद्रं पद्मसौगन्धिकं महत्
Atha kale bahutithe vane mahati darune
Tadagam sarvatobhadram padmasaugandhikam mahat
62.3
ददृशुर्वणिजो रम्यं प्रभूतयवसेन्धनम्
बहुमूलफलोपेतं नानापक्षिगणैर्वृतम्
Dadrishurvanijo ramyam prabhutayavasendhanam
Bahumulaphalopetam nanapakshiganairvritam
62.4
तं दृष्ट्वा मृष्टसलिलं मनोहरसुखावहम्
सुपरिश्रान्तवाहास्ते निवेशाय मनो दधुः
Tam drishtva mrishtasalilam manoharasukhavaham
Suparishrantavahaste niveshaya mano dadhuh
62.5
संमते सार्थवाहस्य विविशुर्वनमुत्तमम्
उवास सार्थः सुमहान्वेलामासाद्य पश्चिमाम्
Sammate sarthavahasya vivishurvanamuttamam
Uvasa sarthah sumahanvelamasadya pashchimam
62.6
अथार्धरात्रसमये निःशब्दस्तिमिते तदा
सुप्ते सार्थे परिश्रान्ते हस्तियूथमुपागमत्
पानीयार्थं गिरिनदीं मदप्रस्रवणाविलाम्
Athardharatrasamaye nihshabdastimite tada
Supte sarthe parishrante hastiyuthamupagamat
Paniyartham girinadim madaprasravanavilam
62.7
मार्गं संरुध्य संसुप्तं पद्मिन्याः सार्थमुत्तमम्
सुप्तं ममर्द सहसा चेष्टमानं महीतले
Margam sanrudhya sansuptam padminyah sarthamuttamam
Suptam mamarda sahasa cheshtamanam mahitale
62.8
हाहारवं प्रमुञ्चन्तः सार्थिकाः शरणार्थिनः
वनगुल्मांश्च धावन्तो निद्रान्धा महतो भयात्
केचिद्दन्तैः करैः केचित्केचित्पद्भ्यां हता नराः
Haharavam pramunchantah sarthikah sharanarthinah
Vanagulmanshcha dhavanto nidrandha mahato bhayat
Kechiddantaih karaih kechitkechitpadbhyam hata narah
62.9
गोखरोष्ट्राश्वबहुलं पदातिजनसंकुलम्
भयार्तं धावमानं तत्परस्परहतं तदा
Gokharoshtrashvabahulam padatijanasankulam
Bhayartam dhavamanam tatparasparahatam tada
62.10
घोरान्नादान्विमुञ्चन्तो निपेतुर्धरणीतले
वृक्षेष्वासज्य संभग्नाः पतिता विषमेषु च
तथा तन्निहतं सर्वं समृद्धं सार्थमण्डलम्
Ghorannadanvimunchanto nipeturdharanitale
Vriksheshvasajya sambhagnah patita vishameshu cha
Tatha tannihatam sarvam samriddham sarthamandalam
62.11
अथापरेद्युः संप्राप्ते हतशिष्टा जनास्तदा
वनगुल्माद्विनिष्क्रम्य शोचन्तो वैशसं कृतम्
भ्रातरं पितरं पुत्रं सखायं च जनाधिप
Athaparedyuh samprapte hatashishta janastada
Vanagulmadvinishkramya shochanto vaishasam kritam
Bhrataram pitaram putram sakhayam cha janadhipa
62.12
अशोचत्तत्र वैदर्भी किं नु मे दुष्कृतं कृतम्
योऽपि मे निर्जनेऽरण्ये संप्राप्तोऽयं जनार्णवः
हतोऽयं हस्तियूथेन मन्दभाग्यान्ममैव तु
Ashochattatra vaidarbhi kim nu me dushkritam kritam
Yopi me nirjaneranye sampraptoyam janarnavah
Hatoyam hastiyuthena mandabhagyanmamaiva tu
62.13
प्राप्तव्यं सुचिरं दुःखं मया नूनमसंशयम्
नाप्राप्तकालो म्रियते श्रुतं वृद्धानुशासनम्
Praptavyam suchiram duhkham maya nunamasanshayam
Napraptakalo mriyate shrutam vriddhanushasanam
62.14
यन्नाहमद्य मृदिता हस्तियूथेन दुःखिता
न ह्यदैवकृतं किंचिन्नराणामिह विद्यते
Yannahamadya mridita hastiyuthena duhkhita
Na hyadaivakritam kinchinnaranamiha vidyate
62.15
न च मे बालभावेऽपि किंचिद्व्यपकृतं कृतम्
कर्मणा मनसा वाचा यदिदं दुःखमागतम्
Na cha me balabhavepi kinchidvyapakritam kritam
Karmana manasa vacha yadidam duhkhamagatam
62.16
मन्ये स्वयंवरकृते लोकपालाः समागताः
प्रत्याख्याता मया तत्र नलस्यार्थाय देवताः
नूनं तेषां प्रभावेन वियोगं प्राप्तवत्यहम्
Manye svayanvarakrite lokapalah samagatah
Pratyakhyata maya tatra nalasyarthaya devatah
Nunam tesham prabhavena viyogam praptavatyaham
62.17
एवमादीनि दुःखानि सा विलप्य वराङ्गना
हतशिष्टैः सह तदा ब्राह्मणैर्वेदपारगैः
अगच्छद्राजशार्दूल दुःखशोकपरायणा
Evamadini duhkhani sa vilapya varangana
Hatashishtaih saha tada brahmanairvedaparagaih
Agachchhadrajashardula duhkhashokaparayana
62.18
गच्छन्ती सा चिरात्कालात्पुरमासादयन्महत्
सायाह्ने चेदिराजस्य सुबाहोः सत्यवादिनः
वस्त्रार्धकर्तसंवीता प्रविवेश पुरोत्तमम्
Gachchhanti sa chiratkalatpuramasadayanmahat
Sayahne chedirajasya subahoh satyavadinah
Vastrardhakartasanvita pravivesha purottamam
62.19
तां विवर्णां कृशां दीनां मुक्तकेशीममार्जनाम्
उन्मत्तामिव गच्छन्तीं ददृशुः पुरवासिनः
Tam vivarnam krisham dinam muktakeshimamarjanam
Unmattamiva gachchhantim dadrishuh puravasinah
62.20
प्रविशन्तीं तु तां दृष्ट्वा चेदिराजपुरीं तदा
अनुजग्मुस्ततो बाला ग्रामिपुत्राः कुतूहलात्
Pravishantim tu tam drishtva chedirajapurim tada
Anujagmustato bala gramiputrah kutuhalat
62.21
सा तैः परिवृतागच्छत्समीपं राजवेश्मनः
तां प्रासादगतापश्यद्राजमाता जनैर्वृताम्
Sa taih parivritagachchhatsamipam rajaveshmanah
Tam prasadagatapashyadrajamata janairvritam
62.22
सा जनं वारयित्वा तं प्रासादतलमुत्तमम्
आरोप्य विस्मिता राजन्दमयन्तीमपृच्छत
Sa janam varayitva tam prasadatalamuttamam
Aropya vismita rajandamayantimaprichchhata
62.23
एवमप्यसुखाविष्टा बिभर्षि परमं वपुः
भासि विद्युदिवाभ्रेषु शंस मे कासि कस्य वा
Evamapyasukhavishta bibharshi paramam vapuh
Bhasi vidyudivabhreshu shansa me kasi kasya va
62.24
न हि ते मानुषं रूपं भूषणैरपि वर्जितम्
असहाया नरेभ्यश्च नोद्विजस्यमरप्रभे
Na hi te manusham rupam bhushanairapi varjitam
Asahaya narebhyashcha nodvijasyamaraprabhe
62.25
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्या भैमी वचनमब्रवीत्
मानुषीं मां विजानीहि भर्तारं समनुव्रताम्
Tachchhrutva vachanam tasya bhaimi vachanamabravit
Manushim mam vijanihi bhartaram samanuvratam
62.26
सैरन्ध्रीं जातिसंपन्नां भुजिष्यां कामवासिनीम्
फलमूलाशनामेकां यत्रसायंप्रतिश्रयाम्
Sairandhrim jatisampannam bhujishyam kamavasinim
Phalamulashanamekam yatrasayampratishrayam
62.27
असंख्येयगुणो भर्ता मां च नित्यमनुव्रतः
भर्तारमपि तं वीरं छायेवानपगा सदा
Asankhyeyaguno bharta mam cha nityamanuvratah
Bhartaramapi tam viram chhayevanapaga sada
62.28
तस्य दैवात्प्रसङ्गोऽभूदतिमात्रं स्म देवने
द्यूते स निर्जितश्चैव वनमेकोऽभ्युपेयिवान्
Tasya daivatprasangobhudatimatram sma devane
Dyute sa nirjitashchaiva vanamekobhyupeyivan
62.29
तमेकवसनं वीरमुन्मत्तमिव विह्वलम्
आश्वासयन्ती भर्तारमहमन्वगमं वनम्
Tamekavasanam viramunmattamiva vihvalam
Ashvasayanti bhartaramahamanvagamam vanam
62.30
स कदाचिद्वने वीरः कस्मिंश्चित्कारणान्तरे
क्षुत्परीतः सुविमनास्तदप्येकं व्यसर्जयत्
Sa kadachidvane virah kasminshchitkaranantare
Kshutparitah suvimanastadapyekam vyasarjayat
62.31
तमेकवसनं नग्नमुन्मत्तं गतचेतसम्
अनुव्रजन्ती बहुला न स्वपामि निशाः सदा
Tamekavasanam nagnamunmattam gatachetasam
Anuvrajanti bahula na svapami nishah sada
62.32
ततो बहुतिथे काले सुप्तामुत्सृज्य मां क्वचित्
वाससोऽर्धं परिच्छिद्य त्यक्तवान्मामनागसम्
Tato bahutithe kale suptamutsrijya mam kvachit
Vasasordham parichchhidya tyaktavanmamanagasam
62.33
तं मार्गमाणा भर्तारं दह्यमाना दिनक्षपाः
न विन्दाम्यमरप्रख्यं प्रियं प्राणधनेश्वरम्
Tam margamana bhartaram dahyamana dinakshapah
Na vindamyamaraprakhyam priyam pranadhaneshvaram
62.34
तामश्रुपरिपूर्णाक्षीं विलपन्तीं तथा बहु
राजमाताब्रवीदार्तां भैमीमार्ततरा स्वयम्
Tamashruparipurnakshim vilapantim tatha bahu
Rajamatabravidartam bhaimimartatara svayam
62.35
वसस्व मयि कल्याणि प्रीतिर्मे त्वयि वर्तते
मृगयिष्यन्ति ते भद्रे भर्तारं पुरुषा मम
Vasasva mayi kalyani pritirme tvayi vartate
Mrigayishyanti te bhadre bhartaram purusha mama
62.36
अथ वा स्वयमागच्छेत्परिधावन्नितस्ततः
इहैव वसती भद्रे भर्तारमुपलप्स्यसे
Atha va svayamagachchhetparidhavannitastatah
Ihaiva vasati bhadre bhartaramupalapsyase
62.37
राजमातुर्वचः श्रुत्वा दमयन्ती वचोऽब्रवीत्
समयेनोत्सहे वस्तुं त्वयि वीरप्रजायिनि
Rajamaturvachah shrutva damayanti vachobravit
Samayenotsahe vastum tvayi viraprajayini
62.38
उच्छिष्टं नैव भुञ्जीयां न कुर्यां पादधावनम्
न चाहं पुरुषानन्यान्संभाषेयं कथंचन
Uchchhishtam naiva bhunjiyam na kuryam padadhavanam
Na chaham purushananyansambhasheyam kathanchana
62.39
प्रार्थयेद्यदि मां कश्चिद्दण्ड्यस्ते स पुमान्भवेत्
भर्तुरन्वेषणार्थं तु पश्येयं ब्राह्मणानहम्
Prarthayedyadi mam kashchiddandyaste sa pumanbhavet
Bharturanveshanartham tu pashyeyam brahmananaham
62.40
यद्येवमिह कर्तव्यं वसाम्यहमसंशयम्
अतोऽन्यथा न मे वासो वर्तते हृदये क्वचित्
Yadyevamiha kartavyam vasamyahamasanshayam
Atonyatha na me vaso vartate hridaye kvachit
62.41
तां प्रहृष्टेन मनसा राजमातेदमब्रवीत्
सर्वमेतत्करिष्यामि दिष्ट्या ते व्रतमीदृशम्
Tam prahrishtena manasa rajamatedamabravit
Sarvametatkarishyami dishtya te vratamidrisham
62.42
एवमुक्त्वा ततो भैमीं राजमाता विशां पते
उवाचेदं दुहितरं सुनन्दां नाम भारत
Evamuktva tato bhaimim rajamata visham pate
Uvachedam duhitaram sunandam nama bharata
62.43
सैरन्ध्रीमभिजानीष्व सुनन्दे देवरूपिणीम्
एतया सह मोदस्व निरुद्विग्नमनाः स्वयम्
Sairandhrimabhijanishva sunande devarupinim
Etaya saha modasva nirudvignamanah svayam