UtshovChapter 57
57.1
बृहदश्व उवाच
दमयन्ती ततो दृष्ट्वा पुण्यश्लोकं नराधिपम्
उन्मत्तवदनुन्मत्ता देवने गतचेतसम्
Brihadashva uvacha
Damayanti tato drishtva punyashlokam naradhipam
Unmattavadanunmatta devane gatachetasam
57.2
भयशोकसमाविष्टा राजन्भीमसुता ततः
चिन्तयामास तत्कार्यं सुमहत्पार्थिवं प्रति
Bhayashokasamavishta rajanbhimasuta tatah
Chintayamasa tatkaryam sumahatparthivam prati
57.3
सा शङ्कमाना तत्पापं चिकीर्षन्ती च तत्प्रियम्
नलं च हृतसर्वस्वमुपलभ्येदमब्रवीत्
Sa shankamana tatpapam chikirshanti cha tatpriyam
Nalam cha hritasarvasvamupalabhyedamabravit
57.4
बृहत्सेने व्रजामात्यानानाय्य नलशासनात्
आचक्ष्व यद्धृतं द्रव्यमवशिष्टं च यद्वसु
Brihatsene vrajamatyananayya nalashasanat
Achakshva yaddhritam dravyamavashishtam cha yadvasu
57.5
ततस्ते मन्त्रिणः सर्वे विज्ञाय नलशासनम्
अपि नो भागधेयं स्यादित्युक्त्वा पुनराव्रजन्
Tataste mantrinah sarve vigyaya nalashasanam
Api no bhagadheyam syadityuktva punaravrajan
57.6
तास्तु सर्वाः प्रकृतयो द्वितीयं समुपस्थिताः
न्यवेदयद्भीमसुता न च तत्प्रत्यनन्दत
Tastu sarvah prakritayo dvitiyam samupasthitah
Nyavedayadbhimasuta na cha tatpratyanandata
57.7
वाक्यमप्रतिनन्दन्तं भर्तारमभिवीक्ष्य सा
दमयन्ती पुनर्वेश्म व्रीडिता प्रविवेश ह
Vakyamapratinandantam bhartaramabhivikshya sa
Damayanti punarveshma vridita pravivesha ha
57.8
निशम्य सततं चाक्षान्पुण्यश्लोकपराङ्मुखान्
नलं च हृतसर्वस्वं धात्रीं पुनरुवाच ह
Nishamya satatam chakshanpunyashlokaparanmukhan
Nalam cha hritasarvasvam dhatrim punaruvacha ha
57.9
बृहत्सेने पुनर्गच्छ वार्ष्णेयं नलशासनात्
सूतमानय कल्याणि महत्कार्यमुपस्थितम्
Brihatsene punargachchha varshneyam nalashasanat
Sutamanaya kalyani mahatkaryamupasthitam
57.10
बृहत्सेना तु तच्छ्रुत्वा दमयन्त्याः प्रभाषितम्
वार्ष्णेयमानयामास पुरुषैराप्तकारिभिः
Brihatsena tu tachchhrutva damayantyah prabhashitam
Varshneyamanayamasa purushairaptakaribhih
57.11
वार्ष्णेयं तु ततो भैमी सान्त्वयञ्श्लक्ष्णया गिरा
उवाच देशकालज्ञा प्राप्तकालमनिन्दिता
Varshneyam tu tato bhaimi santvayanshlakshnaya gira
Uvacha deshakalagya praptakalamanindita
57.12
जानीषे त्वं यथा राजा सम्यग्वृत्तः सदा त्वयि
तस्य त्वं विषमस्थस्य साहाय्यं कर्तुमर्हसि
Janishe tvam yatha raja samyagvrittah sada tvayi
Tasya tvam vishamasthasya sahayyam kartumarhasi
57.13
यथा यथा हि नृपतिः पुष्करेणेह जीयते
तथा तथास्य द्यूते वै रागो भूयोऽभिवर्धते
Yatha yatha hi nripatih pushkareneha jiyate
Tatha tathasya dyute vai rago bhuyobhivardhate
57.14
यथा च पुष्करस्याक्षा वर्तन्ते वशवर्तिनः
तथा विपर्ययश्चापि नलस्याक्षेषु दृश्यते
Yatha cha pushkarasyaksha vartante vashavartinah
Tatha viparyayashchapi nalasyaksheshu drishyate
57.15
सुहृत्स्वजनवाक्यानि यथावन्न शृणोति च
नूनं मन्ये न शेषोऽस्ति नैषधस्य महात्मनः
Suhritsvajanavakyani yathavanna shrinoti cha
Nunam manye na sheshosti naishadhasya mahatmanah
57.16
यत्र मे वचनं राजा नाभिनन्दति मोहितः
शरणं त्वां प्रपन्नास्मि सारथे कुरु मद्वचः
न हि मे शुध्यते भावः कदाचिद्विनशेदिति
Yatra me vachanam raja nabhinandati mohitah
Sharanam tvam prapannasmi sarathe kuru madvachah
Na hi me shudhyate bhavah kadachidvinashediti
57.17
नलस्य दयितानश्वान्योजयित्वा महाजवान्
इदमारोप्य मिथुनं कुण्डिनं यातुमर्हसि
Nalasya dayitanashvanyojayitva mahajavan
Idamaropya mithunam kundinam yatumarhasi
57.18
मम ज्ञातिषु निक्षिप्य दारकौ स्यन्दनं तथा
अश्वांश्चैतान्यथाकामं वस वान्यत्र गच्छ वा
Mama gyatishu nikshipya darakau syandanam tatha
Ashvanshchaitanyathakamam vasa vanyatra gachchha va
57.19
दमयन्त्यास्तु तद्वाक्यं वार्ष्णेयो नलसारथिः
न्यवेदयदशेषेण नलामात्येषु मुख्यशः
Damayantyastu tadvakyam varshneyo nalasarathih
Nyavedayadasheshena nalamatyeshu mukhyashah
57.20
तैः समेत्य विनिश्चित्य सोऽनुज्ञातो महीपते
ययौ मिथुनमारोप्य विदर्भांस्तेन वाहिना
Taih sametya vinishchitya sonugyato mahipate
Yayau mithunamaropya vidarbhanstena vahina
57.21
हयांस्तत्र विनिक्षिप्य सूतो रथवरं च तम्
इन्द्रसेनां च तां कन्यामिन्द्रसेनं च बालकम्
Hayanstatra vinikshipya suto rathavaram cha tam
Indrasenam cha tam kanyamindrasenam cha balakam
57.22
आमन्त्र्य भीमं राजानमार्तः शोचन्नलं नृपम्
अटमानस्ततोऽयोध्यां जगाम नगरीं तदा
Amantrya bhimam rajanamartah shochannalam nripam
Atamanastatoyodhyam jagama nagarim tada
57.23
ऋतुपर्णं स राजानमुपतस्थे सुदुःखितः
भृतिं चोपययौ तस्य सारथ्येन महीपते
Rituparnam sa rajanamupatasthe suduhkhitah
Bhritim chopayayau tasya sarathyena mahipate