UtshovChapter 50
50.1
बृहदश्व उवाच
आसीद्राजा नलो नाम वीरसेनसुतो बली
उपपन्नो गुणैरिष्टै रूपवानश्वकोविदः
Brihadashva uvacha
Asidraja nalo nama virasenasuto bali
Upapanno gunairishtai rupavanashvakovidah
50.2
अतिष्ठन्मनुजेन्द्राणां मूर्ध्नि देवपतिर्यथा
उपर्युपरि सर्वेषामादित्य इव तेजसा
Atishthanmanujendranam murdhni devapatiryatha
Uparyupari sarveshamaditya iva tejasa
50.3
ब्रह्मण्यो वेदविच्छूरो निषधेषु महीपतिः
अक्षप्रियः सत्यवादी महानक्षौहिणीपतिः
Brahmanyo vedavichchhuro nishadheshu mahipatih
Akshapriyah satyavadi mahanakshauhinipatih
50.4
ईप्सितो वरनारीणामुदारः संयतेन्द्रियः
रक्षिता धन्विनां श्रेष्ठः साक्षादिव मनुः स्वयम्
Ipsito varanarinamudarah sanyatendriyah
Rakshita dhanvinam shreshthah sakshadiva manuh svayam
50.5
तथैवासीद्विदर्भेषु भीमो भीमपराक्रमः
शूरः सर्वगुणैर्युक्तः प्रजाकामः स चाप्रजः
Tathaivasidvidarbheshu bhimo bhimaparakramah
Shurah sarvagunairyuktah prajakamah sa chaprajah
50.6
स प्रजार्थे परं यत्नमकरोत्सुसमाहितः
तमभ्यगच्छद्ब्रह्मर्षिर्दमनो नाम भारत
Sa prajarthe param yatnamakarotsusamahitah
Tamabhyagachchhadbrahmarshirdamano nama bharata
50.7
तं स भीमः प्रजाकामस्तोषयामास धर्मवित्
महिष्या सह राजेन्द्र सत्कारेण सुवर्चसम्
Tam sa bhimah prajakamastoshayamasa dharmavit
Mahishya saha rajendra satkarena suvarchasam
50.8
तस्मै प्रसन्नो दमनः सभार्याय वरं ददौ
कन्यारत्नं कुमारांश्च त्रीनुदारान्महायशाः
Tasmai prasanno damanah sabharyaya varam dadau
Kanyaratnam kumaranshcha trinudaranmahayashah
50.9
दमयन्तीं दमं दान्तं दमनं च सुवर्चसम्
उपपन्नान्गुणैः सर्वैर्भीमान्भीमपराक्रमान्
Damayantim damam dantam damanam cha suvarchasam
Upapannangunaih sarvairbhimanbhimaparakraman
50.10
दमयन्ती तु रूपेण तेजसा यशसा श्रिया
सौभाग्येन च लोकेषु यशः प्राप सुमध्यमा
Damayanti tu rupena tejasa yashasa shriya
Saubhagyena cha lokeshu yashah prapa sumadhyama
50.11
अथ तां वयसि प्राप्ते दासीनां समलंकृतम्
शतं सखीनां च तथा पर्युपास्ते शचीमिव
Atha tam vayasi prapte dasinam samalankritam
Shatam sakhinam cha tatha paryupaste shachimiva
50.12
तत्र स्म भ्राजते भैमी सर्वाभरणभूषिता
सखीमध्येऽनवद्याङ्गी विद्युत्सौदामिनी यथा
अतीव रूपसंपन्ना श्रीरिवायतलोचना
Tatra sma bhrajate bhaimi sarvabharanabhushita
Sakhimadhyenavadyangi vidyutsaudamini yatha
Ativa rupasampanna shririvayatalochana
50.13
न देवेषु न यक्षेषु तादृग्रूपवती क्वचित्
मानुषेष्वपि चान्येषु दृष्टपूर्वा न च श्रुता
चित्तप्रमाथिनी बाला देवानामपि सुन्दरी
Na deveshu na yaksheshu tadrigrupavati kvachit
Manusheshvapi chanyeshu drishtapurva na cha shruta
Chittapramathini bala devanamapi sundari
50.14
नलश्च नरशार्दूलो रूपेणाप्रतिमो भुवि
कन्दर्प इव रूपेण मूर्तिमानभवत्स्वयम्
Nalashcha narashardulo rupenapratimo bhuvi
Kandarpa iva rupena murtimanabhavatsvayam
50.15
तस्याः समीपे तु नलं प्रशशंसुः कुतूहलात्
नैषधस्य समीपे तु दमयन्तीं पुनः पुनः
Tasyah samipe tu nalam prashashansuh kutuhalat
Naishadhasya samipe tu damayantim punah punah
50.16
तयोरदृष्टकामोऽभूच्छृण्वतोः सततं गुणान्
अन्योन्यं प्रति कौन्तेय स व्यवर्धत हृच्छयः
Tayoradrishtakamobhuchchhrinvatoh satatam gunan
Anyonyam prati kaunteya sa vyavardhata hrichchhayah
50.17
अशक्नुवन्नलः कामं तदा धारयितुं हृदा
अन्तःपुरसमीपस्थे वन आस्ते रहोगतः
Ashaknuvannalah kamam tada dharayitum hrida
Antahpurasamipasthe vana aste rahogatah
50.18
स ददर्श तदा हंसाञ्जातरूपपरिच्छदान्
वने विचरतां तेषामेकं जग्राह पक्षिणम्
Sa dadarsha tada hansanjatarupaparichchhadan
Vane vicharatam teshamekam jagraha pakshinam
50.19
ततोऽन्तरिक्षगो वाचं व्याजहार तदा नलम्
न हन्तव्योऽस्मि ते राजन्करिष्यामि हि ते प्रियम्
Tatontarikshago vacham vyajahara tada nalam
Na hantavyosmi te rajankarishyami hi te priyam
50.20
दमयन्तीसकाशे त्वां कथयिष्यामि नैषध
यथा त्वदन्यं पुरुषं न सा मंस्यति कर्हिचित्
Damayantisakashe tvam kathayishyami naishadha
Yatha tvadanyam purusham na sa mansyati karhichit
50.21
एवमुक्तस्ततो हंसमुत्ससर्ज महीपतिः
ते तु हंसाः समुत्पत्य विदर्भानगमंस्ततः
Evamuktastato hansamutsasarja mahipatih
Te tu hansah samutpatya vidarbhanagamanstatah
50.22
विदर्भनगरीं गत्वा दमयन्त्यास्तदान्तिके
निपेतुस्ते गरुत्मन्तः सा ददर्शाथ तान्खगान्
Vidarbhanagarim gatva damayantyastadantike
Nipetuste garutmantah sa dadarshatha tankhagan
50.23
सा तानद्भुतरूपान्वै दृष्ट्वा सखिगणावृता
हृष्टा ग्रहीतुं खगमांस्त्वरमाणोपचक्रमे
Sa tanadbhutarupanvai drishtva sakhiganavrita
Hrishta grahitum khagamanstvaramanopachakrame
50.24
अथ हंसा विससृपुः सर्वतः प्रमदावने
एकैकशस्ततः कन्यास्तान्हंसान्समुपाद्रवन्
Atha hansa visasripuh sarvatah pramadavane
Ekaikashastatah kanyastanhansansamupadravan
50.25
दमयन्ती तु यं हंसं समुपाधावदन्तिके
स मानुषीं गिरं कृत्वा दमयन्तीमथाब्रवीत्
Damayanti tu yam hansam samupadhavadantike
Sa manushim giram kritva damayantimathabravit
50.26
दमयन्ति नलो नाम निषधेषु महीपतिः
अश्विनोः सदृशो रूपे न समास्तस्य मानुषाः
Damayanti nalo nama nishadheshu mahipatih
Ashvinoh sadrisho rupe na samastasya manushah
50.27
तस्य वै यदि भार्या त्वं भवेथा वरवर्णिनि
सफलं ते भवेज्जन्म रूपं चेदं सुमध्यमे
Tasya vai yadi bharya tvam bhavetha varavarnini
Saphalam te bhavejjanma rupam chedam sumadhyame
50.28
वयं हि देवगन्धर्वमनुष्योरगराक्षसान्
दृष्टवन्तो न चास्माभिर्दृष्टपूर्वस्तथाविधः
Vayam hi devagandharvamanushyoragarakshasan
Drishtavanto na chasmabhirdrishtapurvastathavidhah
50.29
त्वं चापि रत्नं नारीणां नरेषु च नलो वरः
विशिष्टाया विशिष्टेन संगमो गुणवान्भवेत्
Tvam chapi ratnam narinam nareshu cha nalo varah
Vishishtaya vishishtena sangamo gunavanbhavet
50.30
एवमुक्ता तु हंसेन दमयन्ती विशां पते
अब्रवीत्तत्र तं हंसं तमप्येवं नलं वद
Evamukta tu hansena damayanti visham pate
Abravittatra tam hansam tamapyevam nalam vada
50.31
तथेत्युक्त्वाण्डजः कन्यां वैदर्भस्य विशां पते
पुनरागम्य निषधान्नले सर्वं न्यवेदयत्
Tathetyuktvandajah kanyam vaidarbhasya visham pate
Punaragamya nishadhannale sarvam nyavedayat