UtshovChapter 45
45.1
वैशंपायन उवाच
ततो देवाः सगन्धर्वाः समादायार्घ्यमुत्तमम्
शक्रस्य मतमाज्ञाय पार्थमानर्चुरञ्जसा
Vaishampayana uvacha
Tato devah sagandharvah samadayarghyamuttamam
Shakrasya matamagyaya parthamanarchuranjasa
45.2
पाद्यमाचमनीयं च प्रतिग्राह्य नृपात्मजम्
प्रवेशयामासुरथो पुरंदरनिवेशनम्
Padyamachamaniyam cha pratigrahya nripatmajam
Praveshayamasuratho purandaraniveshanam
45.3
एवं संपूजितो जिष्णुरुवास भवने पितुः
उपशिक्षन्महास्त्राणि ससंहाराणि पाण्डवः
Evam sampujito jishnuruvasa bhavane pituh
Upashikshanmahastrani sasanharani pandavah
45.4
शक्रस्य हस्ताद्दयितं वज्रमस्त्रं दुरुत्सहम्
अशनीश्च महानादा मेघबर्हिणलक्षणाः
Shakrasya hastaddayitam vajramastram durutsaham
Ashanishcha mahanada meghabarhinalakshanah
45.5
गृहीतास्त्रस्तु कौन्तेयो भ्रातॄन्सस्मार पाण्डवः
पुरंदरनियोगाच्च पञ्चाब्दमवसत्सुखी
Grihitastrastu kaunteyo bhratrinsasmara pandavah
Purandaraniyogachcha panchabdamavasatsukhi
45.6
ततः शक्रोऽब्रवीत्पार्थं कृतास्त्रं काल आगते
नृत्तं गीतं च कौन्तेय चित्रसेनादवाप्नुहि
Tatah shakrobravitpartham kritastram kala agate
Nrittam gitam cha kaunteya chitrasenadavapnuhi
45.7
वादित्रं देवविहितं नृलोके यन्न विद्यते
तदर्जयस्व कौन्तेय श्रेयो वै ते भविष्यति
Vaditram devavihitam nriloke yanna vidyate
Tadarjayasva kaunteya shreyo vai te bhavishyati
45.8
सखायं प्रददौ चास्य चित्रसेनं पुरंदरः
स तेन सह संगम्य रेमे पार्थो निरामयः
Sakhayam pradadau chasya chitrasenam purandarah
Sa tena saha sangamya reme partho niramayah
45.9
कदाचिदटमानस्तु महर्षिरुत लोमशः
जगाम शक्रभवनं पुरंदरदिदृक्षया
Kadachidatamanastu maharshiruta lomashah
Jagama shakrabhavanam purandaradidrikshaya
45.10
स समेत्य नमस्कृत्य देवराजं महामुनिः
ददर्शार्धासनगतं पाण्डवं वासवस्य ह
Sa sametya namaskritya devarajam mahamunih
Dadarshardhasanagatam pandavam vasavasya ha
45.11
ततः शक्राभ्यनुज्ञात आसने विष्टरोत्तरे
निषसाद द्विजश्रेष्ठः पूज्यमानो महर्षिभिः
Tatah shakrabhyanugyata asane vishtarottare
Nishasada dvijashreshthah pujyamano maharshibhih
45.12
तस्य दृष्ट्वाभवद्बुद्धिः पार्थमिन्द्रासने स्थितम्
कथं नु क्षत्रियः पार्थः शक्रासनमवाप्तवान्
Tasya drishtvabhavadbuddhih parthamindrasane sthitam
Katham nu kshatriyah parthah shakrasanamavaptavan
45.13
किं त्वस्य सुकृतं कर्म लोका वा के विनिर्जिताः
य एवमुपसंप्राप्तः स्थानं देवनमस्कृतम्
Kim tvasya sukritam karma loka va ke vinirjitah
Ya evamupasampraptah sthanam devanamaskritam
45.14
तस्य विज्ञाय संकल्पं शक्रो वृत्रनिषूदनः
लोमशं प्रहसन्वाक्यमिदमाह शचीपतिः
Tasya vigyaya sankalpam shakro vritranishudanah
Lomasham prahasanvakyamidamaha shachipatih
45.15
ब्रह्मर्षे श्रूयतां यत्ते मनसैतद्विवक्षितम्
नायं केवलमर्त्यो वै क्षत्रियत्वमुपागतः
Brahmarshe shruyatam yatte manasaitadvivakshitam
Nayam kevalamartyo vai kshatriyatvamupagatah
45.16
महर्षे मम पुत्रोऽयं कुन्त्यां जातो महाभुजः
अस्त्रहेतोरिह प्राप्तः कस्माच्चित्कारणान्तरात्
Maharshe mama putroyam kuntyam jato mahabhujah
Astrahetoriha praptah kasmachchitkaranantarat
45.17
अहो नैनं भवान्वेत्ति पुराणमृषिसत्तमम्
शृणु मे वदतो ब्रह्मन्योऽयं यच्चास्य कारणम्
Aho nainam bhavanvetti puranamrishisattamam
Shrinu me vadato brahmanyoyam yachchasya karanam
45.18
नरनारायणौ यौ तौ पुराणावृषिसत्तमौ
ताविमावभिजानीहि हृषीकेशधनंजयौ
Naranarayanau yau tau puranavrishisattamau
Tavimavabhijanihi hrishikeshadhananjayau
45.19
यन्न शक्यं सुरैर्द्रष्टुमृषिभिर्वा महात्मभिः
तदाश्रमपदं पुण्यं बदरी नाम विश्रुतम्
Yanna shakyam surairdrashtumrishibhirva mahatmabhih
Tadashramapadam punyam badari nama vishrutam
45.20
स निवासोऽभवद्विप्र विष्णोर्जिष्णोस्तथैव च
यतः प्रववृते गङ्गा सिद्धचारणसेविता
Sa nivasobhavadvipra vishnorjishnostathaiva cha
Yatah pravavrite ganga siddhacharanasevita
45.21
तौ मन्नियोगाद्ब्रह्मर्षे क्षितौ जातौ महाद्युती
भूमेर्भारावतरणं महावीर्यौ करिष्यतः
Tau manniyogadbrahmarshe kshitau jatau mahadyuti
Bhumerbharavataranam mahaviryau karishyatah
45.22
उद्वृत्ता ह्यसुराः केचिन्निवातकवचा इति
विप्रियेषु स्थितास्माकं वरदानेन मोहिताः
Udvritta hyasurah kechinnivatakavacha iti
Vipriyeshu sthitasmakam varadanena mohitah
45.23
तर्कयन्ते सुरान्हन्तुं बलदर्पसमन्विताः
देवान्न गणयन्ते च तथा दत्तवरा हि ते
Tarkayante suranhantum baladarpasamanvitah
Devanna ganayante cha tatha dattavara hi te
45.24
पातालवासिनो रौद्रा दनोः पुत्रा महाबलाः
सर्वे देवनिकाया हि नालं योधयितुं स्म तान्
Patalavasino raudra danoh putra mahabalah
Sarve devanikaya hi nalam yodhayitum sma tan
45.25
योऽसौ भूमिगतः श्रीमान्विष्णुर्मधुनिषूदनः
कपिलो नाम देवोऽसौ भगवानजितो हरिः
Yosau bhumigatah shrimanvishnurmadhunishudanah
Kapilo nama devosau bhagavanajito harih
45.26
येन पूर्वं महात्मानः खनमाना रसातलम्
दर्शनादेव निहताः सगरस्यात्मजा विभो
Yena purvam mahatmanah khanamana rasatalam
Darshanadeva nihatah sagarasyatmaja vibho
45.27
तेन कार्यं महत्कार्यमस्माकं द्विजसत्तम
पार्थेन च महायुद्धे समेताभ्यामसंशयम्
Tena karyam mahatkaryamasmakam dvijasattama
Parthena cha mahayuddhe sametabhyamasanshayam
45.28
अयं तेषां समस्तानां शक्तः प्रतिसमासने
तान्निहत्य रणे शूरः पुनर्यास्यति मानुषान्
Ayam tesham samastanam shaktah pratisamasane
Tannihatya rane shurah punaryasyati manushan
45.29
भवांश्चास्मन्नियोगेन यातु तावन्महीतलम्
काम्यके द्रक्ष्यसे वीरं निवसन्तं युधिष्ठिरम्
Bhavanshchasmanniyogena yatu tavanmahitalam
Kamyake drakshyase viram nivasantam yudhishthiram
45.30
स वाच्यो मम संदेशाद्धर्मात्मा सत्यसंगरः
नोत्कण्ठा फल्गुने कार्या कृतास्त्रः शीघ्रमेष्यति
Sa vachyo mama sandeshaddharmatma satyasangarah
Notkantha phalgune karya kritastrah shighrameshyati
45.31
नाशुद्धबाहुवीर्येण नाकृतास्त्रेण वा रणे
भीष्मद्रोणादयो युद्धे शक्याः प्रतिसमासितुम्
Nashuddhabahuviryena nakritastrena va rane
Bhishmadronadayo yuddhe shakyah pratisamasitum
45.32
गृहीतास्त्रो गुडाकेशो महाबाहुर्महामनाः
नृत्तवादित्रगीतानां दिव्यानां पारमेयिवान्
Grihitastro gudakesho mahabahurmahamanah
Nrittavaditragitanam divyanam parameyivan
45.33
भवानपि विविक्तानि तीर्थानि मनुजेश्वर
भ्रातृभिः सहितः सर्वैर्द्रष्टुमर्हत्यरिंदम
Bhavanapi viviktani tirthani manujeshvara
Bhratribhih sahitah sarvairdrashtumarhatyarindama
45.34
तीर्थेष्वाप्लुत्य पुण्येषु विपाप्मा विगतज्वरः
राज्यं भोक्ष्यसि राजेन्द्र सुखी विगतकल्मषः
Tirtheshvaplutya punyeshu vipapma vigatajvarah
Rajyam bhokshyasi rajendra sukhi vigatakalmashah
45.35
भवांश्चैनं द्विजश्रेष्ठ पर्यटन्तं महीतले
त्रातुमर्हति विप्राग्र्य तपोबलसमन्वितः
Bhavanshchainam dvijashreshtha paryatantam mahitale
Tratumarhati vipragrya tapobalasamanvitah
45.36
गिरिदुर्गेषु हि सदा देशेषु विषमेषु च
वसन्ति राक्षसा रौद्रास्तेभ्यो रक्षेत्सदा भवान्
Giridurgeshu hi sada desheshu vishameshu cha
Vasanti rakshasa raudrastebhyo rakshetsada bhavan
45.37
स तथेति प्रतिज्ञाय लोमशः सुमहातपाः
काम्यकं वनमुद्दिश्य समुपायान्महीतलम्
Sa tatheti pratigyaya lomashah sumahatapah
Kamyakam vanamuddishya samupayanmahitalam
45.38
ददर्श तत्र कौन्तेयं धर्मराजमरिंदमम्
तापसैर्भ्रातृभिश्चैव सर्वतः परिवारितम्
Dadarsha tatra kaunteyam dharmarajamarindamam
Tapasairbhratribhishchaiva sarvatah parivaritam