UtshovChapter 34
34.1
वैशंपायन उवाच
याज्ञसेन्या वचः श्रुत्वा भीमसेनोऽत्यमर्षणः
निःश्वसन्नुपसंगम्य क्रुद्धो राजानमब्रवीत्
Vaishampayana uvacha
Yagyasenya vachah shrutva bhimasenotyamarshanah
Nihshvasannupasangamya kruddho rajanamabravit
34.2
राज्यस्य पदवीं धर्म्यां व्रज सत्पुरुषोचिताम्
धर्मकामार्थहीनानां किं नो वस्तुं तपोवने
Rajyasya padavim dharmyam vraja satpurushochitam
Dharmakamarthahinanam kim no vastum tapovane
34.3
नैव धर्मेण तद्राज्यं नार्जवेन न चौजसा
अक्षकूटमधिष्ठाय हृतं दुर्योधनेन नः
Naiva dharmena tadrajyam narjavena na chaujasa
Akshakutamadhishthaya hritam duryodhanena nah
34.4
गोमायुनेव सिंहानां दुर्बलेन बलीयसाम्
आमिषं विघसाशेन तद्वद्राज्यं हि नो हृतम्
Gomayuneva sinhanam durbalena baliyasam
Amisham vighasashena tadvadrajyam hi no hritam
34.5
धर्मलेशप्रतिच्छन्नः प्रभवं धर्मकामयोः
अर्थमुत्सृज्य किं राजन्दुर्गेषु परितप्यसे
Dharmaleshapratichchhannah prabhavam dharmakamayoh
Arthamutsrijya kim rajandurgeshu paritapyase
34.6
भवतोऽनुविधानेन राज्यं नः पश्यतां हृतम्
अहार्यमपि शक्रेण गुप्तं गाण्डीवधन्वना
Bhavatonuvidhanena rajyam nah pashyatam hritam
Aharyamapi shakrena guptam gandivadhanvana
34.7
कुणीनामिव बिल्वानि पङ्गूनामिव धेनवः
हृतमैश्वर्यमस्माकं जीवतां भवतः कृते
Kuninamiva bilvani pangunamiva dhenavah
Hritamaishvaryamasmakam jivatam bhavatah krite
34.8
भवतः प्रियमित्येवं महद्व्यसनमीदृशम्
धर्मकामे प्रतीतस्य प्रतिपन्नाः स्म भारत
Bhavatah priyamityevam mahadvyasanamidrisham
Dharmakame pratitasya pratipannah sma bharata
34.9
कर्शयामः स्वमित्राणि नन्दयामश्च शात्रवान्
आत्मानं भवतः शास्त्रे नियम्य भरतर्षभ
Karshayamah svamitrani nandayamashcha shatravan
Atmanam bhavatah shastre niyamya bharatarshabha
34.10
यद्वयं न तदैवैतान्धार्तराष्ट्रान्निहन्महि
भवतः शास्त्रमादाय तन्नस्तपति दुष्कृतम्
Yadvayam na tadaivaitandhartarashtrannihanmahi
Bhavatah shastramadaya tannastapati dushkritam
34.11
अथैनामन्ववेक्षस्व मृगचर्यामिवात्मनः
अवीराचरितां राजन्न बलस्थैर्निषेविताम्
Athainamanvavekshasva mrigacharyamivatmanah
Aviracharitam rajanna balasthairnishevitam
34.12
यां न कृष्णो न बीभत्सुर्नाभिमन्युर्न सृञ्जयः
न चाहमभिनन्दामि न च माद्रीसुतावुभौ
Yam na krishno na bibhatsurnabhimanyurna srinjayah
Na chahamabhinandami na cha madrisutavubhau
34.13
भवान्धर्मो धर्म इति सततं व्रतकर्शितः
कच्चिद्राजन्न निर्वेदादापन्नः क्लीबजीविकाम्
Bhavandharmo dharma iti satatam vratakarshitah
Kachchidrajanna nirvedadapannah klibajivikam
34.14
दुर्मनुष्या हि निर्वेदमफलं सर्वघातिनम्
अशक्ताः श्रियमाहर्तुमात्मनः कुर्वते प्रियम्
Durmanushya hi nirvedamaphalam sarvaghatinam
Ashaktah shriyamahartumatmanah kurvate priyam
34.15
स भवान्दृष्टिमाञ्शक्तः पश्यन्नात्मनि पौरुषम्
आनृशंस्यपरो राजन्नानर्थमवबुध्यसे
Sa bhavandrishtimanshaktah pashyannatmani paurusham
Anrishansyaparo rajannanarthamavabudhyase
34.16
अस्मानमी धार्तराष्ट्राः क्षममाणानलं सतः
अशक्तानेव मन्यन्ते तद्दुःखं नाहवे वधः
Asmanami dhartarashtrah kshamamananalam satah
Ashaktaneva manyante tadduhkham nahave vadhah
34.17
तत्र चेद्युध्यमानानामजिह्ममनिवर्तिनाम्
सर्वशो हि वधः श्रेयान्प्रेत्य लोकाँल्लभेमहि
Tatra chedyudhyamananamajihmamanivartinam
Sarvasho hi vadhah shreyanpretya lokanllabhemahi
34.18
अथ वा वयमेवैतान्निहत्य भरतर्षभ
आददीमहि गां सर्वां तथापि श्रेय एव नः
Atha va vayamevaitannihatya bharatarshabha
Adadimahi gam sarvam tathapi shreya eva nah
34.19
सर्वथा कार्यमेतन्नः स्वधर्ममनुतिष्ठताम्
काङ्क्षतां विपुलां कीर्तिं वैरं प्रतिचिकीर्षताम्
Sarvatha karyametannah svadharmamanutishthatam
Kankshatam vipulam kirtim vairam pratichikirshatam
34.20
आत्मार्थं युध्यमानानां विदिते कृत्यलक्षणे
अन्यैरपहृते राज्ये प्रशंसैव न गर्हणा
Atmartham yudhyamananam vidite krityalakshane
Anyairapahrite rajye prashansaiva na garhana
34.21
कर्शनार्थो हि यो धर्मो मित्राणामात्मनस्तथा
व्यसनं नाम तद्राजन्न स धर्मः कुधर्म तत्
Karshanartho hi yo dharmo mitranamatmanastatha
Vyasanam nama tadrajanna sa dharmah kudharma tat
34.22
सर्वथा धर्मनित्यं तु पुरुषं धर्मदुर्बलम्
जहतस्तात धर्मार्थौ प्रेतं दुःखसुखे यथा
Sarvatha dharmanityam tu purusham dharmadurbalam
Jahatastata dharmarthau pretam duhkhasukhe yatha
34.23
यस्य धर्मो हि धर्मार्थं क्लेशभाङ्न स पण्डितः
न स धर्मस्य वेदार्थं सूर्यस्यान्धः प्रभामिव
Yasya dharmo hi dharmartham kleshabhanna sa panditah
Na sa dharmasya vedartham suryasyandhah prabhamiva
34.24
यस्य चार्थार्थमेवार्थः स च नार्थस्य कोविदः
रक्षते भृतकोऽरण्यं यथा स्यात्तादृगेव सः
Yasya chartharthamevarthah sa cha narthasya kovidah
Rakshate bhritakoranyam yatha syattadrigeva sah
34.25
अतिवेलं हि योऽर्थार्थी नेतरावनुतिष्ठति
स वध्यः सर्वभूतानां ब्रह्महेव जुगुप्सितः
Ativelam hi yortharthi netaravanutishthati
Sa vadhyah sarvabhutanam brahmaheva jugupsitah
34.26
सततं यश्च कामार्थी नेतरावनुतिष्ठति
मित्राणि तस्य नश्यन्ति धर्मार्थाभ्यां च हीयते
Satatam yashcha kamarthi netaravanutishthati
Mitrani tasya nashyanti dharmarthabhyam cha hiyate
34.27
तस्य धर्मार्थहीनस्य कामान्ते निधनं ध्रुवम्
कामतो रममाणस्य मीनस्येवाम्भसः क्षये
Tasya dharmarthahinasya kamante nidhanam dhruvam
Kamato ramamanasya minasyevambhasah kshaye
34.28
तस्माद्धर्मार्थयोर्नित्यं न प्रमाद्यन्ति पण्डिताः
प्रकृतिः सा हि कामस्य पावकस्यारणिर्यथा
Tasmaddharmarthayornityam na pramadyanti panditah
Prakritih sa hi kamasya pavakasyaraniryatha
34.29
सर्वथा धर्ममूलोऽर्थो धर्मश्चार्थपरिग्रहः
इतरेतरयोनी तौ विद्धि मेघोदधी यथा
Sarvatha dharmamulortho dharmashcharthaparigrahah
Itaretarayoni tau viddhi meghodadhi yatha
34.30
द्रव्यार्थस्पर्शसंयोगे या प्रीतिरुपजायते
स कामश्चित्तसंकल्पः शरीरं नास्य विद्यते
Dravyarthasparshasanyoge ya pritirupajayate
Sa kamashchittasankalpah shariram nasya vidyate
34.31
अर्थार्थी पुरुषो राजन्बृहन्तं धर्ममृच्छति
अर्थमृच्छति कामार्थी न कामादन्यमृच्छती
Artharthi purusho rajanbrihantam dharmamrichchhati
Arthamrichchhati kamarthi na kamadanyamrichchhati
34.32
न हि कामेन कामोऽन्यः साध्यते फलमेव तत्
उपयोगात्फलस्येव काष्ठाद्भस्मेव पण्डितः
Na hi kamena kamonyah sadhyate phalameva tat
Upayogatphalasyeva kashthadbhasmeva panditah
34.33
इमाञ्शकुनिकान्राजन्हन्ति वैतंसिको यथा
एतद्रूपमधर्मस्य भूतेषु च विहिंसताम्
Imanshakunikanrajanhanti vaitansiko yatha
Etadrupamadharmasya bhuteshu cha vihinsatam
34.34
कामाल्लोभाच्च धर्मस्य प्रवृत्तिं यो न पश्यति
स वध्यः सर्वभूतानां प्रेत्य चेह च दुर्मतिः
Kamallobhachcha dharmasya pravrittim yo na pashyati
Sa vadhyah sarvabhutanam pretya cheha cha durmatih
34.35
व्यक्तं ते विदितो राजन्नर्थो द्रव्यपरिग्रहः
प्रकृतिं चापि वेत्थास्य विकृतिं चापि भूयसीम्
Vyaktam te vidito rajannartho dravyaparigrahah
Prakritim chapi vetthasya vikritim chapi bhuyasim
34.36
तस्य नाशं विनाशं वा जरया मरणेन वा
अनर्थमिति मन्यन्ते सोऽयमस्मासु वर्तते
Tasya nasham vinasham va jaraya maranena va
Anarthamiti manyante soyamasmasu vartate
34.37
इन्द्रियाणां च पञ्चानां मनसो हृदयस्य च
विषये वर्तमानानां या प्रीतिरुपजायते
स काम इति मे बुद्धिः कर्मणां फलमुत्तमम्
Indriyanam cha panchanam manaso hridayasya cha
Vishaye vartamananam ya pritirupajayate
Sa kama iti me buddhih karmanam phalamuttamam
34.38
एवमेव पृथग्दृष्ट्वा धर्मार्थौ काममेव च
न धर्मपर एव स्यान्न चार्थपरमो नरः
न कामपरमो वा स्यात्सर्वान्सेवेत सर्वदा
Evameva prithagdrishtva dharmarthau kamameva cha
Na dharmapara eva syanna charthaparamo narah
Na kamaparamo va syatsarvanseveta sarvada
34.39
धर्मं पूर्वं धनं मध्ये जघन्ये काममाचरेत्
अहन्यनुचरेदेवमेष शास्त्रकृतो विधिः
Dharmam purvam dhanam madhye jaghanye kamamacharet
Ahanyanucharedevamesha shastrakrito vidhih
34.40
कामं पूर्वं धनं मध्ये जघन्ये धर्ममाचरेत्
वयस्यनुचरेदेवमेष शास्त्रकृतो विधिः
Kamam purvam dhanam madhye jaghanye dharmamacharet
Vayasyanucharedevamesha shastrakrito vidhih
34.41
धर्मं चार्थं च कामं च यथावद्वदतां वर
विभज्य काले कालज्ञः सर्वान्सेवेत पण्डितः
Dharmam chartham cha kamam cha yathavadvadatam vara
Vibhajya kale kalagyah sarvanseveta panditah
34.42
मोक्षो वा परमं श्रेय एष राजन्सुखार्थिनाम्
प्राप्तिर्वा बुद्धिमास्थाय सोपायं कुरुनन्दन
Moksho va paramam shreya esha rajansukharthinam
Praptirva buddhimasthaya sopayam kurunandana
34.43
तद्वाशु क्रियतां राजन्प्राप्तिर्वाप्यधिगम्यताम्
जीवितं ह्यातुरस्येव दुःखमन्तरवर्तिनः
Tadvashu kriyatam rajanpraptirvapyadhigamyatam
Jivitam hyaturasyeva duhkhamantaravartinah
34.44
विदितश्चैव ते धर्मः सततं चरितश्च ते
जानते त्वयि शंसन्ति सुहृदः कर्मचोदनाम्
Viditashchaiva te dharmah satatam charitashcha te
Janate tvayi shansanti suhridah karmachodanam
34.45
दानं यज्ञः सतां पूजा वेदधारणमार्जवम्
एष धर्मः परो राजन्फलवान्प्रेत्य चेह च
Danam yagyah satam puja vedadharanamarjavam
Esha dharmah paro rajanphalavanpretya cheha cha
34.46
एष नार्थविहीनेन शक्यो राजन्निषेवितुम्
अखिलाः पुरुषव्याघ्र गुणाः स्युर्यद्यपीतरे
Esha narthavihinena shakyo rajannishevitum
Akhilah purushavyaghra gunah syuryadyapitare
34.47
धर्ममूलं जगद्राजन्नान्यद्धर्माद्विशिष्यते
धर्मश्चार्थेन महता शक्यो राजन्निषेवितुम्
Dharmamulam jagadrajannanyaddharmadvishishyate
Dharmashcharthena mahata shakyo rajannishevitum
34.48
न चार्थो भैक्षचर्येण नापि क्लैब्येन कर्हिचित्
वेत्तुं शक्यः सदा राजन्केवलं धर्मबुद्धिना
Na chartho bhaikshacharyena napi klaibyena karhichit
Vettum shakyah sada rajankevalam dharmabuddhina
34.49
प्रतिषिद्धा हि ते याच्ञा यया सिध्यति वै द्विजः
तेजसैवार्थलिप्सायां यतस्व पुरुषर्षभ
Pratishiddha hi te yachnya yaya sidhyati vai dvijah
Tejasaivarthalipsayam yatasva purusharshabha
34.50
भैक्षचर्या न विहिता न च विट्शूद्रजीविका
क्षत्रियस्य विशेषेण धर्मस्तु बलमौरसम्
Bhaikshacharya na vihita na cha vitshudrajivika
Kshatriyasya visheshena dharmastu balamaurasam
34.51
उदारमेव विद्वांसो धर्मं प्राहुर्मनीषिणः
उदारं प्रतिपद्यस्व नावरे स्थातुमर्हसि
Udarameva vidvanso dharmam prahurmanishinah
Udaram pratipadyasva navare sthatumarhasi
34.52
अनुबुध्यस्व राजेन्द्र वेत्थ धर्मान्सनातनान्
क्रूरकर्माभिजातोऽसि यस्मादुद्विजते जनः
Anubudhyasva rajendra vettha dharmansanatanan
Krurakarmabhijatosi yasmadudvijate janah
34.53
प्रजापालनसंभूतं फलं तव न गर्हितम्
एष ते विहितो राजन्धात्रा धर्मः सनातनः
Prajapalanasambhutam phalam tava na garhitam
Esha te vihito rajandhatra dharmah sanatanah
34.54
तस्माद्विचलितः पार्थ लोके हास्यं गमिष्यसि
स्वधर्माद्धि मनुष्याणां चलनं न प्रशस्यते
Tasmadvichalitah partha loke hasyam gamishyasi
Svadharmaddhi manushyanam chalanam na prashasyate
34.55
स क्षात्रं हृदयं कृत्वा त्यक्त्वेदं शिथिलं मनः
वीर्यमास्थाय कौन्तेय धुरमुद्वह धुर्यवत्
Sa kshatram hridayam kritva tyaktvedam shithilam manah
Viryamasthaya kaunteya dhuramudvaha dhuryavat
34.56
न हि केवलधर्मात्मा पृथिवीं जातु कश्चन
पार्थिवो व्यजयद्राजन्न भूतिं न पुनः श्रियम्
Na hi kevaladharmatma prithivim jatu kashchana
Parthivo vyajayadrajanna bhutim na punah shriyam
34.57
जिह्वां दत्त्वा बहूनां हि क्षुद्राणां लुब्धचेतसाम्
निकृत्या लभते राज्यमाहारमिव शल्यकः
Jihvam dattva bahunam hi kshudranam lubdhachetasam
Nikritya labhate rajyamaharamiva shalyakah
34.58
भ्रातरः पूर्वजाताश्च सुसमृद्धाश्च सर्वशः
निकृत्या निर्जिता देवैरसुराः पाण्डवर्षभ
Bhratarah purvajatashcha susamriddhashcha sarvashah
Nikritya nirjita devairasurah pandavarshabha
34.59
एवं बलवतः सर्वमिति बुद्ध्वा महीपते
जहि शत्रून्महाबाहो परां निकृतिमास्थितः
Evam balavatah sarvamiti buddhva mahipate
Jahi shatrunmahabaho param nikritimasthitah
34.60
न ह्यर्जुनसमः कश्चिद्युधि योद्धा धनुर्धरः
भविता वा पुमान्कश्चिन्मत्समो वा गदाधरः
Na hyarjunasamah kashchidyudhi yoddha dhanurdharah
Bhavita va pumankashchinmatsamo va gadadharah
34.61
सत्त्वेन कुरुते युद्धं राजन्सुबलवानपि
न प्रमाणेन नोत्साहात्सत्त्वस्थो भव पाण्डव
Sattvena kurute yuddham rajansubalavanapi
Na pramanena notsahatsattvastho bhava pandava
34.62
सत्त्वं हि मूलमर्थस्य वितथं यदतोऽन्यथा
न तु प्रसक्तं भवति वृक्षच्छायेव हैमनी
Sattvam hi mulamarthasya vitatham yadatonyatha
Na tu prasaktam bhavati vrikshachchhayeva haimani
34.63
अर्थत्यागो हि कार्यः स्यादर्थं श्रेयांसमिच्छता
बीजौपम्येन कौन्तेय मा ते भूदत्र संशयः
Arthatyago hi karyah syadartham shreyansamichchhata
Bijaupamyena kaunteya ma te bhudatra sanshayah
34.64
अर्थेन तु समोऽनर्थो यत्र लभ्येत नोदयः
न तत्र विपणः कार्यः खरकण्डूयितं हि तत्
Arthena tu samonartho yatra labhyeta nodayah
Na tatra vipanah karyah kharakanduyitam hi tat
34.65
एवमेव मनुष्येन्द्र धर्मं त्यक्त्वाल्पकं नरः
बृहन्तं धर्ममाप्नोति स बुद्ध इति निश्चितः
Evameva manushyendra dharmam tyaktvalpakam narah
Brihantam dharmamapnoti sa buddha iti nishchitah
34.66
अमित्रं मित्रसंपन्नं मित्रैर्भिन्दन्ति पण्डिताः
भिन्नैर्मित्रैः परित्यक्तं दुर्बलं कुरुते वशे
Amitram mitrasampannam mitrairbhindanti panditah
Bhinnairmitraih parityaktam durbalam kurute vashe
34.67
सत्त्वेन कुरुते युद्धं राजन्सुबलवानपि
नोद्यमेन न होत्राभिः सर्वाः स्वीकुरुते प्रजाः
Sattvena kurute yuddham rajansubalavanapi
Nodyamena na hotrabhih sarvah svikurute prajah
34.68
सर्वथा संहतैरेव दुर्बलैर्बलवानपि
अमित्रः शक्यते हन्तुं मधुहा भ्रमरैरिव
Sarvatha sanhataireva durbalairbalavanapi
Amitrah shakyate hantum madhuha bhramarairiva
34.69
यथा राजन्प्रजाः सर्वाः सूर्यः पाति गभस्तिभिः
अत्ति चैव तथैव त्वं सवितुः सदृशो भव
Yatha rajanprajah sarvah suryah pati gabhastibhih
Atti chaiva tathaiva tvam savituh sadrisho bhava
34.70
एतद्ध्यपि तपो राजन्पुराणमिति नः श्रुतम्
विधिना पालनं भूमेर्यत्कृतं नः पितामहैः
Etaddhyapi tapo rajanpuranamiti nah shrutam
Vidhina palanam bhumeryatkritam nah pitamahaih
34.71
अपेयात्किल भाः सूर्याल्लक्ष्मीश्चन्द्रमसस्तथा
इति लोको व्यवसितो दृष्ट्वेमां भवतो व्यथाम्
Apeyatkila bhah suryallakshmishchandramasastatha
Iti loko vyavasito drishtvemam bhavato vyatham
34.72
भवतश्च प्रशंसाभिर्निन्दाभिरितरस्य च
कथायुक्ताः परिषदः पृथग्राजन्समागताः
Bhavatashcha prashansabhirnindabhiritarasya cha
Kathayuktah parishadah prithagrajansamagatah
34.73
इदमभ्यधिकं राजन्ब्राह्मणा गुरवश्च ते
समेताः कथयन्तीह मुदिताः सत्यसंधताम्
Idamabhyadhikam rajanbrahmana guravashcha te
Sametah kathayantiha muditah satyasandhatam
34.74
यन्न मोहान्न कार्पण्यान्न लोभान्न भयादपि
अनृतं किंचिदुक्तं ते न कामान्नार्थकारणात्
Yanna mohanna karpanyanna lobhanna bhayadapi
Anritam kinchiduktam te na kamannarthakaranat
34.75
यदेनः कुरुते किंचिद्राजा भूमिमवाप्नुवन्
सर्वं तन्नुदते पश्चाद्यज्ञैर्विपुलदक्षिणैः
Yadenah kurute kinchidraja bhumimavapnuvan
Sarvam tannudate pashchadyagyairvipuladakshinaih
34.76
ब्राह्मणेभ्यो ददद्ग्रामान्गाश्च राजन्सहस्रशः
मुच्यते सर्वपापेभ्यस्तमोभ्य इव चन्द्रमाः
Brahmanebhyo dadadgramangashcha rajansahasrashah
Muchyate sarvapapebhyastamobhya iva chandramah
34.77
पौरजानपदाः सर्वे प्रायशः कुरुनन्दन
सवृद्धबालाः सहिताः शंसन्ति त्वां युधिष्ठिर
Paurajanapadah sarve prayashah kurunandana
Savriddhabalah sahitah shansanti tvam yudhishthira
34.78
श्वदृतौ क्षीरमासक्तं ब्रह्म वा वृषले यथा
सत्यं स्तेने बलं नार्यां राज्यं दुर्योधने तथा
Shvadritau kshiramasaktam brahma va vrishale yatha
Satyam stene balam naryam rajyam duryodhane tatha
34.79
इति निर्वचनं लोके चिरं चरति भारत
अपि चैतत्स्त्रियो बालाः स्वाध्यायमिव कुर्वते
Iti nirvachanam loke chiram charati bharata
Api chaitatstriyo balah svadhyayamiva kurvate
34.80
स भवान्रथमास्थाय सर्वोपकरणान्वितम्
त्वरमाणोऽभिनिर्यातु चिरमर्थोपपादकम्
Sa bhavanrathamasthaya sarvopakarananvitam
Tvaramanobhiniryatu chiramarthopapadakam
34.81
वाचयित्वा द्विजश्रेष्ठानद्यैव गजसाह्वयम्
अस्त्रविद्भिः परिवृतो भ्रातृभिर्दृढधन्विभिः
आशीविषसमैर्वीरैर्मरुद्भिरिव वृत्रहा
Vachayitva dvijashreshthanadyaiva gajasahvayam
Astravidbhih parivrito bhratribhirdridhadhanvibhih
Ashivishasamairvirairmarudbhiriva vritraha
34.82
अमित्रांस्तेजसा मृद्नन्नसुरेभ्य इवारिहा
श्रियमादत्स्व कौन्तेय धार्तराष्ट्रान्महाबल
Amitranstejasa mridnannasurebhya ivariha
Shriyamadatsva kaunteya dhartarashtranmahabala
34.83
न हि गाण्डीवमुक्तानां शराणां गार्ध्रवाससाम्
स्पर्शमाशीविषाभानां मर्त्यः कश्चन संसहेत्
Na hi gandivamuktanam sharanam gardhravasasam
Sparshamashivishabhanam martyah kashchana sansahet
34.84
न स वीरो न मातङ्गो न सदश्वोऽस्ति भारत
यः सहेत गदावेगं मम क्रुद्धस्य संयुगे
Na sa viro na matango na sadashvosti bharata
Yah saheta gadavegam mama kruddhasya sanyuge
34.85
सृञ्जयैः सह कैकेयैर्वृष्णीनामृषभेण च
कथं स्विद्युधि कौन्तेय राज्यं न प्राप्नुयामहे
Srinjayaih saha kaikeyairvrishninamrishabhena cha
Katham svidyudhi kaunteya rajyam na prapnuyamahe