UtshovChapter 32
32.1
युधिष्ठिर उवाच
वल्गु चित्रपदं श्लक्ष्णं याज्ञसेनि त्वया वचः
उक्तं तच्छ्रुतमस्माभिर्नास्तिक्यं तु प्रभाषसे
Yudhishthira uvacha
Valgu chitrapadam shlakshnam yagyaseni tvaya vachah
Uktam tachchhrutamasmabhirnastikyam tu prabhashase
32.2
नाहं धर्मफलान्वेषी राजपुत्रि चराम्युत
ददामि देयमित्येव यजे यष्टव्यमित्युत
Naham dharmaphalanveshi rajaputri charamyuta
Dadami deyamityeva yaje yashtavyamityuta
32.3
अस्तु वात्र फलं मा वा कर्तव्यं पुरुषेण यत्
गृहानावसता कृष्णे यथाशक्ति करोमि तत्
Astu vatra phalam ma va kartavyam purushena yat
Grihanavasata krishne yathashakti karomi tat
32.4
धर्मं चरामि सुश्रोणि न धर्मफलकारणात्
आगमाननतिक्रम्य सतां वृत्तमवेक्ष्य च
धर्म एव मनः कृष्णे स्वभावाच्चैव मे धृतम्
Dharmam charami sushroni na dharmaphalakaranat
Agamananatikramya satam vrittamavekshya cha
Dharma eva manah krishne svabhavachchaiva me dhritam
32.5
न धर्मफलमाप्नोति यो धर्मं दोग्धुमिच्छति
यश्चैनं शङ्कते कृत्वा नास्तिक्यात्पापचेतनः
Na dharmaphalamapnoti yo dharmam dogdhumichchhati
Yashchainam shankate kritva nastikyatpapachetanah
32.6
अतिवादान्मदाच्चैव मा धर्ममतिशङ्किथाः
धर्मातिशङ्की पुरुषस्तिर्यग्गतिपरायणः
Ativadanmadachchaiva ma dharmamatishankithah
Dharmatishanki purushastiryaggatiparayanah
32.7
धर्मो यस्यातिशङ्क्यः स्यादार्षं वा दुर्बलात्मनः
वेदाच्छूद्र इवापेयात्स लोकादजरामरात्
Dharmo yasyatishankyah syadarsham va durbalatmanah
Vedachchhudra ivapeyatsa lokadajaramarat
32.8
वेदाध्यायी धर्मपरः कुले जातो यशस्विनि
स्थविरेषु स योक्तव्यो राजभिर्धर्मचारिभिः
Vedadhyayi dharmaparah kule jato yashasvini
Sthavireshu sa yoktavyo rajabhirdharmacharibhih
32.9
पापीयान्हि स शूद्रेभ्यस्तस्करेभ्यो विशेषतः
शास्त्रातिगो मन्दबुद्धिर्यो धर्ममतिशङ्कते
Papiyanhi sa shudrebhyastaskarebhyo visheshatah
Shastratigo mandabuddhiryo dharmamatishankate
32.10
प्रत्यक्षं हि त्वया दृष्ट ऋषिर्गच्छन्महातपाः
मार्कण्डेयोऽप्रमेयात्मा धर्मेण चिरजीविताम्
Pratyaksham hi tvaya drishta rishirgachchhanmahatapah
Markandeyoprameyatma dharmena chirajivitam
32.11
व्यासो वसिष्ठो मैत्रेयो नारदो लोमशः शुकः
अन्ये च ऋषयः सिद्धा धर्मेणैव सुचेतसः
Vyaso vasishtho maitreyo narado lomashah shukah
Anye cha rishayah siddha dharmenaiva suchetasah
32.12
प्रत्यक्षं पश्यसि ह्येतान्दिव्ययोगसमन्वितान्
शापानुग्रहणे शक्तान्देवैरपि गरीयसः
Pratyaksham pashyasi hyetandivyayogasamanvitan
Shapanugrahane shaktandevairapi gariyasah
32.13
एते हि धर्ममेवादौ वर्णयन्ति सदा मम
कर्तव्यममरप्रख्याः प्रत्यक्षागमबुद्धयः
Ete hi dharmamevadau varnayanti sada mama
Kartavyamamaraprakhyah pratyakshagamabuddhayah
32.14
अतो नार्हसि कल्याणि धातारं धर्ममेव च
रजोमूढेन मनसा क्षेप्तुं शङ्कितुमेव च
Ato narhasi kalyani dhataram dharmameva cha
Rajomudhena manasa ksheptum shankitumeva cha
32.15
धर्मातिशङ्की नान्यस्मिन्प्रमाणमधिगच्छति
आत्मप्रमाण उन्नद्धः श्रेयसो ह्यवमन्यकः
Dharmatishanki nanyasminpramanamadhigachchhati
Atmapramana unnaddhah shreyaso hyavamanyakah
32.16
इन्द्रियप्रीतिसंबद्धं यदिदं लोकसाक्षिकम्
एतावान्मन्यते बालो मोहमन्यत्र गच्छति
Indriyapritisambaddham yadidam lokasakshikam
Etavanmanyate balo mohamanyatra gachchhati
32.17
प्रायश्चित्तं न तस्यास्ति यो धर्ममतिशङ्कते
ध्यायन्स कृपणः पापो न लोकान्प्रतिपद्यते
Prayashchittam na tasyasti yo dharmamatishankate
Dhyayansa kripanah papo na lokanpratipadyate
32.18
प्रमाणान्यतिवृत्तो हि वेदशास्त्रार्थनिन्दकः
कामलोभानुगो मूढो नरकं प्रतिपद्यते
Pramananyativritto hi vedashastrarthanindakah
Kamalobhanugo mudho narakam pratipadyate
32.19
यस्तु नित्यं कृतमतिर्धर्ममेवाभिपद्यते
अशङ्कमानः कल्याणि सोऽमुत्रानन्त्यमश्नुते
Yastu nityam kritamatirdharmamevabhipadyate
Ashankamanah kalyani somutranantyamashnute
32.20
आर्षं प्रमाणमुत्क्रम्य धर्मानपरिपालयन्
सर्वशास्त्रातिगो मूढः शं जन्मसु न विन्दति
Arsham pramanamutkramya dharmanaparipalayan
Sarvashastratigo mudhah sham janmasu na vindati
32.21
शिष्टैराचरितं धर्मं कृष्णे मा स्मातिशङ्किथाः
पुराणमृषिभिः प्रोक्तं सर्वज्ञैः सर्वदर्शिभिः
Shishtairacharitam dharmam krishne ma smatishankithah
Puranamrishibhih proktam sarvagyaih sarvadarshibhih
32.22
धर्म एव प्लवो नान्यः स्वर्गं द्रौपदि गच्छताम्
सैव नौः सागरस्येव वणिजः पारमृच्छतः
Dharma eva plavo nanyah svargam draupadi gachchhatam
Saiva nauh sagarasyeva vanijah paramrichchhatah
32.23
अफालो यदि धर्मः स्याच्चरितो धर्मचारिभिः
अप्रतिष्ठे तमस्येतज्जगन्मज्जेदनिन्दिते
Aphalo yadi dharmah syachcharito dharmacharibhih
Apratishthe tamasyetajjaganmajjedanindite
32.24
निर्वाणं नाधिगच्छेयुर्जीवेयुः पशुजीविकाम्
विघातेनैव युज्येयुर्न चार्थं किंचिदाप्नुयुः
Nirvanam nadhigachchheyurjiveyuh pashujivikam
Vighatenaiva yujyeyurna chartham kinchidapnuyuh
32.25
तपश्च ब्रह्मचर्यं च यज्ञः स्वाध्याय एव च
दानमार्जवमेतानि यदि स्युरफलानि वै
Tapashcha brahmacharyam cha yagyah svadhyaya eva cha
Danamarjavametani yadi syuraphalani vai
32.26
नाचरिष्यन्परे धर्मं परे परतरे च ये
विप्रलम्भोऽयमत्यन्तं यदि स्युरफलाः क्रियाः
Nacharishyanpare dharmam pare paratare cha ye
Vipralambhoyamatyantam yadi syuraphalah kriyah
32.27
ऋषयश्चैव देवाश्च गन्धर्वासुरराक्षसाः
ईश्वराः कस्य हेतोस्ते चरेयुर्धर्ममादृताः
Rishayashchaiva devashcha gandharvasurarakshasah
Ishvarah kasya hetoste chareyurdharmamadritah
32.28
फलदं त्विह विज्ञाय धातारं श्रेयसि ध्रुवे
धर्मं ते ह्याचरन्कृष्णे तद्धि धर्मसनातनम्
Phaladam tviha vigyaya dhataram shreyasi dhruve
Dharmam te hyacharankrishne taddhi dharmasanatanam
32.29
स चायं सफलो धर्मो न धर्मोऽफल उच्यते
दृश्यन्तेऽपि हि विद्यानां फलानि तपसां तथा
Sa chayam saphalo dharmo na dharmophala uchyate
Drishyantepi hi vidyanam phalani tapasam tatha
32.30
त्वय्येतद्वै विजानीहि जन्म कृष्णे यथा श्रुतम्
वेत्थ चापि यथा जातो धृष्टद्युम्नः प्रतापवान्
Tvayyetadvai vijanihi janma krishne yatha shrutam
Vettha chapi yatha jato dhrishtadyumnah pratapavan
32.31
एतावदेव पर्याप्तमुपमानं शुचिस्मिते
कर्मणां फलमस्तीति धीरोऽल्पेनापि तुष्यति
Etavadeva paryaptamupamanam shuchismite
Karmanam phalamastiti dhirolpenapi tushyati
32.32
बहुनापि ह्यविद्वांसो नैव तुष्यन्त्यबुद्धयः
तेषां न धर्मजं किंचित्प्रेत्य शर्मास्ति कर्म वा
Bahunapi hyavidvanso naiva tushyantyabuddhayah
Tesham na dharmajam kinchitpretya sharmasti karma va
32.33
कर्मणामुत पुण्यानां पापानां च फलोदयः
प्रभवश्चाप्ययश्चैव देवगुह्यानि भामिनि
Karmanamuta punyanam papanam cha phalodayah
Prabhavashchapyayashchaiva devaguhyani bhamini
32.34
नैतानि वेद यः कश्चिन्मुह्यन्त्यत्र प्रजा इमाः
रक्ष्याण्येतानि देवानां गूढमाया हि देवताः
Naitani veda yah kashchinmuhyantyatra praja imah
Rakshyanyetani devanam gudhamaya hi devatah
32.35
कृशाङ्गाः सुव्रताश्चैव तपसा दग्धकिल्बिषाः
प्रसन्नैर्मानसैर्युक्ताः पश्यन्त्येतानि वै द्विजाः
Krishangah suvratashchaiva tapasa dagdhakilbishah
Prasannairmanasairyuktah pashyantyetani vai dvijah
32.36
न फलादर्शनाद्धर्मः शङ्कितव्यो न देवताः
यष्टव्यं चाप्रमत्तेन दातव्यं चानसूयता
Na phaladarshanaddharmah shankitavyo na devatah
Yashtavyam chapramattena datavyam chanasuyata
32.37
कर्मणां फलमस्तीति तथैतद्धर्म शाश्वतम्
ब्रह्मा प्रोवाच पुत्राणां यदृषिर्वेद कश्यपः
Karmanam phalamastiti tathaitaddharma shashvatam
Brahma provacha putranam yadrishirveda kashyapah
32.38
तस्मात्ते संशयः कृष्णे नीहार इव नश्यतु
व्यवस्य सर्वमस्तीति नास्तिक्यं भावमुत्सृज
Tasmatte sanshayah krishne nihara iva nashyatu
Vyavasya sarvamastiti nastikyam bhavamutsrija
32.39
ईश्वरं चापि भूतानां धातारं मा विचिक्षिपः
शिक्षस्वैनं नमस्वैनं मा ते भूद्बुद्धिरीदृशी
Ishvaram chapi bhutanam dhataram ma vichikshipah
Shikshasvainam namasvainam ma te bhudbuddhiridrishi
32.40
यस्य प्रसादात्तद्भक्तो मर्त्यो गच्छत्यमर्त्यताम्
उत्तमं दैवतं कृष्णे मातिवोचः कथंचन
Yasya prasadattadbhakto martyo gachchhatyamartyatam
Uttamam daivatam krishne mativochah kathanchana