UtshovChapter 284
284.1
जनमेजय उवाच
यत्तत्तदा महाब्रह्मँल्लोमशो वाक्यमब्रवीत्
इन्द्रस्य वचनादेत्य पाण्डुपुत्रं युधिष्ठिरम्
Janamejaya uvacha
Yattattada mahabrahmanllomasho vakyamabravit
Indrasya vachanadetya panduputram yudhishthiram
284.2
यच्चापि ते भयं तीव्रं न च कीर्तयसे क्वचित्
तच्चाप्यपहरिष्यामि सव्यसाचाविहागते
Yachchapi te bhayam tivram na cha kirtayase kvachit
Tachchapyapaharishyami savyasachavihagate
284.3
किं नु तद्विदुषां श्रेष्ठ कर्णं प्रति महद्भयम्
आसीन्न च स धर्मात्मा कथयामास कस्यचित्
Kim nu tadvidusham shreshtha karnam prati mahadbhayam
Asinna cha sa dharmatma kathayamasa kasyachit
284.4
वैशंपायन उवाच
अहं ते राजशार्दूल कथयामि कथामिमाम्
पृच्छते भरतश्रेष्ठ शुश्रूषस्व गिरं मम
Vaishampayana uvacha
Aham te rajashardula kathayami kathamimam
Prichchhate bharatashreshtha shushrushasva giram mama
284.5
द्वादशे समतिक्रान्ते वर्षे प्राप्ते त्रयोदशे
पाण्डूनां हितकृच्छक्रः कर्णं भिक्षितुमुद्यतः
Dvadashe samatikrante varshe prapte trayodashe
Pandunam hitakrichchhakrah karnam bhikshitumudyatah
284.6
अभिप्रायमथो ज्ञात्वा महेन्द्रस्य विभावसुः
कुण्डलार्थे महाराज सूर्यः कर्णमुपागमत्
Abhiprayamatho gyatva mahendrasya vibhavasuh
Kundalarthe maharaja suryah karnamupagamat
284.7
महार्हे शयने वीरं स्पर्ध्यास्तरणसंवृते
शयानमभिविश्वस्तं ब्रह्मण्यं सत्यवादिनम्
Maharhe shayane viram spardhyastaranasanvrite
Shayanamabhivishvastam brahmanyam satyavadinam
284.8
स्वप्नान्ते निशि राजेन्द्र दर्शयामास रश्मिवान्
कृपया परयाविष्टः पुत्रस्नेहाच्च भारत
Svapnante nishi rajendra darshayamasa rashmivan
Kripaya parayavishtah putrasnehachcha bharata
284.9
ब्राह्मणो वेदविद्भूत्वा सूर्यो योगाद्धि रूपवान्
हितार्थमब्रवीत्कर्णं सान्त्वपूर्वमिदं वचः
Brahmano vedavidbhutva suryo yogaddhi rupavan
Hitarthamabravitkarnam santvapurvamidam vachah
284.10
कर्ण मद्वचनं तात शृणु सत्यभृतां वर
ब्रुवतोऽद्य महाबाहो सौहृदात्परमं हितम्
Karna madvachanam tata shrinu satyabhritam vara
Bruvatodya mahabaho sauhridatparamam hitam
284.11
उपायास्यति शक्रस्त्वां पाण्डवानां हितेप्सया
ब्राह्मणच्छद्मना कर्ण कुण्डलापजिहीर्षया
Upayasyati shakrastvam pandavanam hitepsaya
Brahmanachchhadmana karna kundalapajihirshaya
284.12
विदितं तेन शीलं ते सर्वस्य जगतस्तथा
यथा त्वं भिक्षितः सद्भिर्ददास्येव न याचसे
Viditam tena shilam te sarvasya jagatastatha
Yatha tvam bhikshitah sadbhirdadasyeva na yachase
284.13
त्वं हि तात ददास्येव ब्राह्मणेभ्यः प्रयाचितः
वित्तं यच्चान्यदप्याहुर्न प्रत्याख्यासि कर्हिचित्
Tvam hi tata dadasyeva brahmanebhyah prayachitah
Vittam yachchanyadapyahurna pratyakhyasi karhichit
284.14
तं त्वामेवंविधं ज्ञात्वा स्वयं वै पाकशासनः
आगन्ता कुण्डलार्थाय कवचं चैव भिक्षितुम्
Tam tvamevanvidham gyatva svayam vai pakashasanah
Aganta kundalarthaya kavacham chaiva bhikshitum
284.15
तस्मै प्रयाचमानाय न देये कुण्डले त्वया
अनुनेयः परं शक्त्या श्रेय एतद्धि ते परम्
Tasmai prayachamanaya na deye kundale tvaya
Anuneyah param shaktya shreya etaddhi te param
284.16
कुण्डलार्थे ब्रुवंस्तात कारणैर्बहुभिस्त्वया
अन्यैर्बहुविधैर्वित्तैः स निवार्यः पुनः पुनः
Kundalarthe bruvanstata karanairbahubhistvaya
Anyairbahuvidhairvittaih sa nivaryah punah punah
284.17
रत्नैः स्त्रीभिस्तथा भोगैर्धनैर्बहुविधैरपि
निदर्शनैश्च बहुभिः कुण्डलेप्सुः पुरंदरः
Ratnaih stribhistatha bhogairdhanairbahuvidhairapi
Nidarshanaishcha bahubhih kundalepsuh purandarah
284.18
यदि दास्यसि कर्ण त्वं सहजे कुण्डले शुभे
आयुषः प्रक्षयं गत्वा मृत्योर्वशमुपेष्यसि
Yadi dasyasi karna tvam sahaje kundale shubhe
Ayushah prakshayam gatva mrityorvashamupeshyasi
284.19
कवचेन च संयुक्तः कुण्डलाभ्यां च मानद
अवध्यस्त्वं रणेऽरीणामिति विद्धि वचो मम
Kavachena cha sanyuktah kundalabhyam cha manada
Avadhyastvam ranerinamiti viddhi vacho mama
284.20
अमृतादुत्थितं ह्येतदुभयं रत्नसंभवम्
तस्माद्रक्ष्यं त्वया कर्ण जीवितं चेत्प्रियं तव
Amritadutthitam hyetadubhayam ratnasambhavam
Tasmadrakshyam tvaya karna jivitam chetpriyam tava
284.21
कर्ण उवाच
को मामेवं भवान्प्राह दर्शयन्सौहृदं परम्
कामया भगवन्ब्रूहि को भवान्द्विजवेषधृक्
Karna uvacha
Ko mamevam bhavanpraha darshayansauhridam param
Kamaya bhagavanbruhi ko bhavandvijaveshadhrik
284.22
ब्राह्मण उवाच
अहं तात सहस्रांशुः सौहृदात्त्वां निदर्शये
कुरुष्वैतद्वचो मे त्वमेतच्छ्रेयः परं हि ते
Brahmana uvacha
Aham tata sahasranshuh sauhridattvam nidarshaye
Kurushvaitadvacho me tvametachchhreyah param hi te
284.23
कर्ण उवाच
श्रेय एव ममात्यन्तं यस्य मे गोपतिः प्रभुः
प्रवक्ताद्य हितान्वेषी शृणु चेदं वचो मम
Karna uvacha
Shreya eva mamatyantam yasya me gopatih prabhuh
Pravaktadya hitanveshi shrinu chedam vacho mama
284.24
प्रसादये त्वां वरदं प्रणयाच्च ब्रवीम्यहम्
न निवार्यो व्रतादस्मादहं यद्यस्मि ते प्रियः
Prasadaye tvam varadam pranayachcha bravimyaham
Na nivaryo vratadasmadaham yadyasmi te priyah
284.25
व्रतं वै मम लोकोऽयं वेत्ति कृत्स्नो विभावसो
यथाहं द्विजमुख्येभ्यो दद्यां प्राणानपि ध्रुवम्
Vratam vai mama lokoyam vetti kritsno vibhavaso
Yathaham dvijamukhyebhyo dadyam prananapi dhruvam
284.26
यद्यागच्छति शक्रो मां ब्राह्मणच्छद्मनावृतः
हितार्थं पाण्डुपुत्राणां खेचरोत्तम भिक्षितुम्
Yadyagachchhati shakro mam brahmanachchhadmanavritah
Hitartham panduputranam khecharottama bhikshitum
284.27
दास्यामि विबुधश्रेष्ठ कुण्डले वर्म चोत्तमम्
न मे कीर्तिः प्रणश्येत त्रिषु लोकेषु विश्रुता
Dasyami vibudhashreshtha kundale varma chottamam
Na me kirtih pranashyeta trishu lokeshu vishruta
284.28
मद्विधस्यायशस्यं हि न युक्तं प्राणरक्षणम्
युक्तं हि यशसा युक्तं मरणं लोकसंमतम्
Madvidhasyayashasyam hi na yuktam pranarakshanam
Yuktam hi yashasa yuktam maranam lokasammatam
284.29
सोऽहमिन्द्राय दास्यामि कुण्डले सह वर्मणा
यदि मां बलवृत्रघ्नो भिक्षार्थमुपयास्यति
Sohamindraya dasyami kundale saha varmana
Yadi mam balavritraghno bhiksharthamupayasyati
284.30
हितार्थं पाण्डुपुत्राणां कुण्डले मे प्रयाचितुम्
तन्मे कीर्तिकरं लोके तस्याकीर्तिर्भविष्यति
Hitartham panduputranam kundale me prayachitum
Tanme kirtikaram loke tasyakirtirbhavishyati
284.31
वृणोमि कीर्तिं लोके हि जीवितेनापि भानुमन्
कीर्तिमानश्नुते स्वर्गं हीनकीर्तिस्तु नश्यति
Vrinomi kirtim loke hi jivitenapi bhanuman
Kirtimanashnute svargam hinakirtistu nashyati
284.32
कीर्तिर्हि पुरुषं लोके संजीवयति मातृवत्
अकीर्तिर्जीवितं हन्ति जीवतोऽपि शरीरिणः
Kirtirhi purusham loke sanjivayati matrivat
Akirtirjivitam hanti jivatopi sharirinah
284.33
अयं पुराणः श्लोको हि स्वयं गीतो विभावसो
धात्रा लोकेश्वर यथा कीर्तिरायुर्नरस्य वै
Ayam puranah shloko hi svayam gito vibhavaso
Dhatra lokeshvara yatha kirtirayurnarasya vai
284.34
पुरुषस्य परे लोके कीर्तिरेव परायणम्
इह लोके विशुद्धा च कीर्तिरायुर्विवर्धनी
Purushasya pare loke kirtireva parayanam
Iha loke vishuddha cha kirtirayurvivardhani
284.35
सोऽहं शरीरजे दत्त्वा कीर्तिं प्राप्स्यामि शाश्वतीम्
दत्त्वा च विधिवद्दानं ब्राह्मणेभ्यो यथाविधि
Soham shariraje dattva kirtim prapsyami shashvatim
Dattva cha vidhivaddanam brahmanebhyo yathavidhi
284.36
हुत्वा शरीरं संग्रामे कृत्वा कर्म सुदुष्करम्
विजित्य वा परानाजौ यशः प्राप्स्यामि केवलम्
Hutva shariram sangrame kritva karma sudushkaram
Vijitya va paranajau yashah prapsyami kevalam
284.37
भीतानामभयं दत्त्वा संग्रामे जीवितार्थिनाम्
वृद्धान्बालान्द्विजातींश्च मोक्षयित्वा महाभयात्
Bhitanamabhayam dattva sangrame jivitarthinam
Vriddhanbalandvijatinshcha mokshayitva mahabhayat
284.38
प्राप्स्यामि परमं लोके यशः स्वर्भानुसूदन
जीवितेनापि मे रक्ष्या कीर्तिस्तद्विद्धि मे व्रतम्
Prapsyami paramam loke yashah svarbhanusudana
Jivitenapi me rakshya kirtistadviddhi me vratam
284.39
सोऽहं दत्त्वा मघवते भिक्षामेतामनुत्तमाम्
ब्राह्मणच्छद्मिने देव लोके गन्ता परां गतिम्
Soham dattva maghavate bhikshametamanuttamam
Brahmanachchhadmine deva loke ganta param gatim